Farklı Bitki Gelişim Düzenleyiciler ile Tohum ve Yaprak Uygulamalarının Nohutun (Cicer arietinum L.) Bazı Verim Özelliklerine Etkileri

Öz

Bu araştırma, Azkan nohut çeşitinde farklı yöntemlerle uygulanan bitki gelişim düzenlecilerin (BGD) tohum verimi ve bazı verim özelliklerine etkilerini belirleyebilmek amacıyla yürütülmüştür. Tarla denemeleri tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekerrürülü olarak kurulmuştur. Denemede ana parsellere uygulama yöntemleri (ekim öncesi tohum uygulaması, yaprak uygulaması ve tohum + yaprak uygulaması), alt parsellere ise bitki gelişim düzenleyicileri (kontrol, saf su, Mycoup, Blackbase, Colostrum, Turmalin ve SeedUp) yerleştirilmiştir. Tarla denemeleri, Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Ziraat Fakültesi araştırma ve deneme tarlalarında 2024 yılında yürütülmüştür. Denemede fenolojik gözlemler, tohum verimi ve bazı verim özellikleri incelenmiştir. Araştırmadan elde edilen veriler ile varyans analizleri yapılmış olup, ortalamalar LSD testine göre gruplandırılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; %50 çıkış süresi 15.0-24.3 gün, %50 çiçeklenme süresi 54.3-57.7 gün, %50 bakla bağlama süresi 62.7-66.0 gün, ilk bakla yüksekliği 19.3-26.1 cm, bakla sayısı 10.5-18.7 adet, tohum sayısı 8.93-18.3 adet, biyolojik verim 250-515 kg da-1, ve tohum verimi 114-241 kg da-1 arasında değişen değerler göstermiştir. Deneme sonuçlarına göre, bitki gelişim düzenleyicilerin ekim öncesi tohum uygulaması ya da tohum + yaprak şeklinde uygulaması nohutta verim ve verim özelliklerini olumsuz etkilemiştir. Tohum verimi bakımından Mycoup ve Colostrum preparatlarının yapraktan uygulama şeklinde yapılması daha uygundur.

Anahtar Kelimeler

• Nohut
• Bitki gelişim düzenleyicileri
• Verim
• Verim özellikleri

Etik Beyan

Makale içinde sunduğumuz verileri, bilgileri ve dokümanları akademik ve etik kurallar çerçevesinde elde ettiğimizi, tüm bilgi, belge, değerlendirme ve sonuçları bilimsel etik ve ahlak kurallarına uygun olarak sunduğumuzu, makale çalışmasında yararlandığım eserlerin tümüne uygun atıfta bulunarak kaynak gösterdiğimizi, kullanılan verilerde ve ortaya çıkan sonuçlarda herhangi bir değişiklik yapmadığımızı, bu makalede sunduğumuz çalışmanın özgün olduğunu, makale ile ilgili yaptığımız bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara katlanacağımızı bildirir, aksi bir durumda aleyhimize doğabilecek tüm hak kayıplarını kabullendiğimizi beyan ederiz.

The Effects of Seed Priming and Foliar Applications with Different Plant Growth Regulators on Some Yield Characteristics of Chickpea (Cicer arietinum L.)

Öz

This study investigated the effects of different application methods of plant growth regulators (PGRs) on seed yield and yield components of the Azkan chickpea variety. Field experiments were conducted in 2024 at the research fields of the Faculty of Agriculture, Isparta University of Applied Sciences, using a randomized complete block design with three replications. Application methods (seed treatment, foliar spray, and combined seed + foliar application) were assigned to main plots, while PGR treatments (control, water, Mycoup, Blackbase, Colostrum, Tourmaline, and SeedUp) were placed in subplots. Phenological traits, seed yield, and yield components were evaluated. Data were analyzed using analysis of variance and LSD tests. Results showed that the 50% emergence period ranged from 15.0 to 24.3 days, flowering from 54.3 to 57.7 days, pod setting from 62.7 to 66.0 days, first pod height from 19.3 to 26.1 cm, pod number from 10.5 to 18.7, seed number from 8.93 to 18.3, biological yield from 250 to 515 kg da⁻¹, and seed yield from 114 to 241 kg da⁻¹. Pre-sowing seed applications and combined applications negatively affected yield traits, whereas foliar applications of Mycoup and Colostrum gave better seed yield results.

Anahtar Kelimeler

• Chickpea
• Plant growth regulators
• Yield

Etik Beyan

We hereby declare that the data, information, and documents presented in this article were obtained within the framework of academic and ethical rules, that all information, documents, evaluations, and results are presented in accordance with scientific ethics and moral principles, that we have cited all the works we used in this article appropriately, that we have not made any changes to the data used or the results obtained, that the work presented in this article is original, and that we will bear all moral and legal consequences if any discrepancy is found between these statements and the article, and we accept all potential loss of rights that may arise in the event of such a situation.

Kaynakça

1. Adak, M. S. (2021). Yemeklik Baklagiller. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları.
2. Akalın, M. (2006). Tokat Koşullarında Bazı Nohut (Cicer arietinum L.) Genotiplerinin Antraknoz (Ascochyta rabiei (Pass.) Labr.) Hastalığına Tepkisi İle Verim Ve Diğer Bazı Özelliklerinin Belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Fen ve Uygulamalı Bilimler Enstitüsü)
3. Akçin, A. (1974). Erzurum şartlarında yetiştirilen kuru fasulye çeşitlerinde gübreleme, ekim zamanı ve sıra aralığının tane verimine etkisi ile bu çeşitlerin bazı fenolojik, morfolojik ve teknolojik karakterleri üzerinde bir araştırma. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 4(2), 65-76.
4. Aldemir, B., Karaman, R., & Kaya, M. (2019). Nohut (Cicer arietinum L.) tarımında gül posası, ahır gübresi ve bakteri aşılamanın verim ve bazı verim öğelerine etkileri. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology, 7, 121-127.
5. Al-Karaki, G. N., Hammad, R., & Rusan, M. (2001). Response of two tomato cultivars differing in salt tolerance to inoculation with mycorrhizal fungi under salt stress. Mycorrhiza, 11(1), 43-47.
6. Altunlu, H. (2020). Tuz stresi altındaki biberde (Capsicum annuum L.) mikoriza ve rizobakteri uygulamasının bitki gelişimi ve bazı fizyolojik parametreler üzerine etkisi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 57(4), 501-510.
7. Aydoğan, Y. (2019). Eskişehir Ekolojik Koşullarında Bazı Nohut (Cicer arietinum L.) Çeşitlerinin Tarımsal Özelliklerinin ve Özellikler Arası İlişkilerin Belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi, T.C. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
8. Aziz, T. (2018). Improving Chilling Tolerance by Seed Priming in Chickpea (Cicer arietinum L.) During Seed Germination and Early Growth Stages. (Ph.D Thesis, Ondokuz Mayıs University Graduate School of Sciences Department of Field Crops)

9. Balaban, M., & Adak, M. S. (2024). Farklı Tohum Yatağı Hazırlığı ile Taban Gübrelerin Nohut Verim ve Verim Ögeleri Üzerine Etkisi. Turkish Journal of Agricultural and Natural Sciences, 11(1), 36-48.
10. Burucu, D. (2025). Kuru Baklgil Ürün Raporu. Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Tarımsal Ekonomi Ve Politika Geliştirme Enstitüsü TRGM/TEPGE, Araştırma Yayınları. TEPGE Yayın No: 424.
11. Büyükdığan, C. (2021). Nohut (Cicer arietinum L.)’ta Çinko İçerikli Biyostimülatör ile Tohum Uygulamasının Verim ve Bazı Verim Öğelerine Etkileri. (Yüksek Lisans Tezi, Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü)
12. Ceritoğlu, M., & Erman, M. (2020). Mitigation of salinity stress on chickpea germination by salicylic acid priming. Uluslararası Tarım ve Yaban Hayatı Bilimleri Dergisi, 6(3), 582-591.
13. Ceyhan, E. (1999). Konya Ekolojik Şartlarında Farklı Ekim Zamanlarının Yemeklik Bezelye (Pisum sativum L.) Çeşitlerinde Verim Unsurları ile Kalite Üzerine Etkileri. (Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü) Çelik, Y., Yarşi, G., & Özarslandan, A. (2020). Yararlı bakteri uygulamalarının bitkisel verim ve dayanıklılık mekanizmalarına etkileri. Dünya Sağlık ve Tabiat Bilimleri Dergisi, 3(1), 37-44.
14. Çolak, M. F. (2019). Kahramanmaraş Koşullarında Farklı Oranlarda ve Dönemlerde Uygulanan Bitki Büyüme Düzenleyicisinin Nohutta Verim ve Önemli Tarımsal Özellikler Üzerine Etkisinin Belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
15. Demir, F. (2019). Farklı Fungusit Uygulamalarının Nohut (Cicer arietinum L.)’ ta Verim ve Bazı Verim Öğelerine Etkileri. (Yüksek Lisans Tezi, Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü)
16. Düzgüneş, O., Kesici, T., Kavuncu, O., & Gürbüz, F. (1987). Araştırma ve Deneme Metotlar. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, Ders Kitabı No: 295, Ankara.
17. Elkoca, E. (2007). Priming: ekim öncesi tohum uygulamaları. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 38(1), 113-120.
18. Emiralioglu, İ., & Acar, R. (2022). Tohumculuk açısından priming uygulamalarının önemi. International Journal of Eastern Mediterranean Agricultural Research, 5(1), 20-36.
19. Erbaş, K. Ö. D., Kardeş, Y. M., Karaer, M., & Mut, Z. (2019). Yeşil mercimek (Lens culinaris Medik.) çeşitlerinde farklı priming uygulamalarının çimlenme ve fide gelişimi üzerine etkileri. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 6, 247-255.
20. Erbil, E. (2020). Bazı ileri soya (Glycine max. L.) hatlarının Şanlıurfa ikinci ürün koşullarında verim ve kalite özellikleri yönünden değerlendirilmesi. ISPEC Journal of Agricultural Sciences, 4(2), 272-284.
21. Gül, A., Kidoglu, F., Tüzel, Y., & Tüzel, I. H. (2008). Effects of nutrition and" Bacillus amyloliquefaciens" on tomato ("Solanum lycopersicum L.") growing in perlite. Spanish Journal of Agricultural Research, (3), 422-429.
22. Gün, S., & Öztürk, B. (2025). Alev çalısının (Photinia× fraseri Dress) fidan gelişimi üzerine amino asit, rizobakteri ve mikoriza uygulamalarının etkileri. Bahçe, 54(Özel Sayı 1), 305-311.
23. İmriz, G., Keleş, R., & İnal, N. (2023). Tohumlarda biyo-priming uygulaması: Tarımsal üretimde sürdürülebilir stres yönetimi için doğa dostu bir yaklaşım. ANADOLU Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi, 33(2), 310-320.
24. Karaman, M., Erdemci, İ., & Kaya, S. (2024). Muş ekolojik koşullarında bazı tescilli nohut (Cicer arietinum L.) çeşitlerinin verim, kalite ve agronomik özellikler bakımından değerlendirilmesi. ANADOLU Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi, 34(1), 1-12.
25. Karimi, A., Yılmaz, B., & Şahin, S. (2022). Investigating the effect of inoculation of chickpea with rhizobium and mycorrhizal fungi (Funneliformis mosseae) on soil mechanical and physical properties. Soil Science Society of America Journal, 86(3), 456-467.
26. Kaur, S., Gupta, A. K., & Kaur, N. (2002). Effect of osmo-and hydropriming of chickpea seeds on seedling growth and carbohydrate metabolism under water deficit stress. Plant growth regulation, 37(1), 17-22.
27. Kavlak, E., Aydoğan, A., Atasayar, E., Kılınç, H. V., & Gündüz, S. (2024). Ankara-Gölbaşı ekolojik koşullarında yazlık olarak ekilen bazı nohut (Cicer arietinum L.) çeşitlerinin verim ve verim öğeleri ile yanıklık hastalığı (Ascochyta rabiei (Pass.) Labr.) yönünden performansları. ANADOLU Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi, 34(2), 257-268.
28. Kaya, M. (2000). Winner Bezelye (Pisum sativum L.) Çeşidinde Farklı Aşılama Yöntemleri, Azotlu Gübre Dozları ile Ekim Zamanlarının Verim ve Verim Öğelerine Etkileri. (Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
29. Kaya, M., Gürbüz, A., Türkan, A. D., Kaya, G., Kaya, M. D., & Çiftçi, C. Y. (2009). Bazı nohut (Cicer arietinum L.) çeşitlerinde tane iriliği ve kuraklık stresinin çimlenme özelliklerine etkisi. Akdeniz University Journal of the Faculty of Agriculture, 22(1), 69-74.
30. Khairul Mazed, H. E. M., Najmul Haque, M. D., Irin, I. J., Ashraful Islam Pulok, M. D., & Abu Habib, M. D. A. (2015). Effect of seed priming on growth, yield and seed quality of chickpea (BARI chhola6). International Journal of Multidisciplinary Research and Development, 2(7), 142-147.
31. Koca, M. A. (2019). Çinko Uygulamasının Nohut (Cicer arietinum L.) Çeşilerinini Tane Çinko İçeriğinin Zenginleştirilmesi ve Verim Öğelerine Etkisi. (Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
32. Kurt, F. (2024). Farklı Dozlarda Aminoasit Ve Çinko Uygulamalarının Nohutun Verim Ve Kalitesi Üzerine Etkileri. (Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
33. Obaidi, F. M. H. (2017). Azaltılmış Toprak İşlemede Çiziye ve Tohuma Farklı Ön Muamele (Priming) Uygulamalarının Bazı Bitki Gelişimi ve Verim Parametreleri Üzerine Etkileri. (Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
34. Pathak, J., Rajneesh, Maurya, P. K., Singh, S. P., Haeder, D. P., & Sinha, R. P. (2018). Cyanobacterial farming for environment friendly sustainable agriculture practices: innovations and perspectives. Frontiers in Environmental Science, 6, 7. https://doi.org/10.3389/fenvs.2018.00007.
35. Pekşen, E. (2005). Samsun koşullarında bazı fasulye (Phaseolus vulgaris L.) genotiplerinin tane verimi ve verimle ilgili özellikler bakımından karşılaştırılması. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 20(3), 88-95.
36. Sadiqpoor, M. A., Aytekin, R. İ., Yavuz, C., & Çalışkan, S. (2025). Effect of different application methods of ıron chelate (EDDHA Na Fe) on agronomic, yield, and quality characteristics of soybean (Glycine Max (L.) Merr.). Communications in Soil Science and Plant Analysis, 56(10), 1483-1499.
37. Sarıoğlan, M. (2019). Bazı Soya (Glycine max Merr.) Genotiplerinin Tokat-Kazova Şartlarında Performanslarının Belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
38. Sheng, W. D., Hui, D. X., Wang B., Na, N., Zhi, Z. C., Xuan, J. Z., & Rong, S. Q. (2019). Effects of foliar application of amino acid liquid fertilizers, with or without Bacillus amyloliquefaciens SQR9, on cowpea yield and leaf microbiota. PLoS One, 14(9), e0222048. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0222048
39. Soysal, S., Uçar, Ö., Erman, M., & Çığ, F. (2025). Effect of bacterial pre-treatment on plant growth and dry matter accumulation in lentil. Akademik Ziraat Dergisi, 14(1), 88-95.
40. Şanlı, A., & Kaya, M. (2008). Tohum uygulamaları ile farklı ekim zamanlarının nohut (Cicer arietinum L.)’un bazı agronomik özellikler üzerine etkileri. Ziraat Fakültesi Dergisi, 3(2), 42-51.
41. Şanli, A., Kaya, M., & Kara, B. (2009). Effects of herbicide applications and hoeing times of weed of yield and some yield components of chickpea (Cicer arietinum L.). Anadolu Journal of Agricultural Sciences, 24(1), 13-20.
42. Şener, A., Kaya, M., & Kıcır, S. (2024). Epibrassinolide uygulamasının soyanın verim performansına etkileri. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 21(5), 1282-1293.
43. Tarhan, B., & Ceritoğlu, M. (2024). Biyo-Priming uygulamasının mercimek (Lens culinaris M.)’te çimlenme, fide gelişimi ve tuzluluk stresi üzerine etkisi. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi, 11(2), 128-140.
44. Uçar, Ö., & Erman, M. (2020). Farklı sıra arası mesafeleri, tavuk gübresi dozları ve tohum ön uygulamalarının nohut (Cicer arietinum L.)’un verim ve verim özellikleri üzerine etkileri. ISPEC Journal of Agricultural Sciences, 4(4), 875-901.
45. Yalçın, F., Mut, Z., & Köse, Ö. D. E. (2018). Afyonkarahisar ve Yozgat koşullarında yüksek verim sağlayacak uygun nohut (Cicer arietinum L.) çeşitlerinin belirlenmesi. Journal of Agricultural Faculty of Gaziosmanpaşa University, 35(1), 46-59.
46. Yaremko, L., Hanhur, V., & Staniak, M. (2024). Effect of fertilization and microbial preparations on productivity of chickpea (Cicer arietinum L.). Acta Agrobotanica, 77, 1-16. https://doi.org/10.5586/aa/182829
47. Yılmaz, E. D. (2021). Nohut (Cicer arietinum L.)’ta Harpin Proteini ile Tohum Uygulamasının Verim ve Bazı Verim Öğelerine Etkileri. (Yüksek Lisans Tezi, Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü)
48. Zinovieva, S. V., Ozeretskovskaya, O. L., Iliinskaya, L. I., Vasyukova, N. I., & Udalova, Z. V. (1995). Biogenic elicitor (arachidonic acid) induced resistance in tomato to Meloidogyne incognita. Russian Journal of Nematology, 3(1), 65-67.