Araştırma Makalesi

Zihin Kuramı Becerisinin Çocukların Farklı İçerikteki Dedikodulara Yönelik Değerlendirmelerindeki Etkisi

Cilt: 4 Sayı: 1 31 Ocak 2025
PDF İndir
TR EN

Zihin Kuramı Becerisinin Çocukların Farklı İçerikteki Dedikodulara Yönelik Değerlendirmelerindeki Etkisi

Öz

Dedikodu insan yaşamının her döneminde karşımıza çıkan sosyal-bilişsel süreçlerle ilişkili bir olgudur. Ancak özellikle çocuklarda bilişsel süreçlerin dedikoduya yönelik anlayışı nasıl etkilediği konusu çalışmalarda yeteri kadar ele alınmamıştır. Dolayısıyla şimdiki araştırmada çocukların olumlu, olumsuz ve nötr içerikli dedikoduları değerlendirme becerilerinin zihin kuramı gelişimine bağlı olarak farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Araştırmaya yaşları 40-45 aylık arasında değişen 45 (21 kız) çocuk katılmıştır. Yarı-deneysel desene sahip olan bu araştırmada çocuklara ilk olarak olumlu, olumsuz ve nötr dedikodu senaryoları izletilmiş ve buradaki karakterlere etiket (sticker) paylaşımları ile dedikoduyu değerlendirmelerinin ölçümü alınmıştır. Ayrıca üç farklı görev ile çocukların zihin kuramı becerileri de değerlendirilmiştir. Ön test uygulamalarının ardından çocukların zihin kuramı becerilerini geliştirmeye yönelik hazırlanan eğitim programı uygulanmıştır. Eğitimden sonra ön testte uygulanan dedikodu senaryoları tekrar kullanılmış; zihin kuramı becerileri için de eş değer görevlerle değerlendirmeler yapılmıştır. Analizler sonucunda çocukların hem ön test hem son testte olumlu, olumsuz ve nötr içerikli dedikoduları ayırt edebildikleri görülmüştür. Buna ek olarak, zihin kuramı eğitimi uygulanan çocukların olumlu ve nötr içerikli dedikodu yapan karakterlere yönelik değerlendirmelerinde eğitim sonrasında anlamlı düzeyde artış olduğu bulunmuştur. Olumsuz dedikodu yayan karaktere yönelik değerlendirmelerin ise zihin kuramı eğitimi sonrasında daha olumsuz karşılanmakla birlikte bu etkinin anlamlılık düzeyinde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışmamın hazırlık, veri toplama, analiz ve bulguların sunumu olmak üzere tüm aşamalarında bilimsel etik ilke ve kurallara uygun davranılmıştır.

Kaynakça

  1. Altman, I., & Taylor, D. A. (1973). Social penetration: The development of interpersonal relationships. Holt, Rinehart and Winston.
  2. Anderson, E., Siegel, E. H., Bliss-Moreau, E., & Barrett, L. F. (2011). The visual impact of gossip. Science, 332(6036), 1446–1448. https://doi.org/10.1126/science.1201574
  3. Archer, J., & Coyne, S. M. (2005). An integrated review of indirect, relational, and social aggression. Personality and Social Psychology Review, 9(3), 212–230. https://doi.org/10.1207/s153 27957pspr0903_2
  4. Artaç, M. (2017). Dedikodu ve söylentinin işletme verimliliğine etkisi üzerine mersin ilinde hemşireler üzerine bir uygulama (Tez No. 471989) [Yüksek Lisans Tezi, Çağ Üniversitesi] Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  5. Aydın, M. Ş. (2024). Çocuklar olumlu, olumsuz ve nötr içerikli dedikoduları ayırt edebilir mi? Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2), 306-321. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1393226
  6. Baron-Cohen S., Leslie A.M., & Frith U. (1985). Does the autistic child have a 'theory of mind’?. Cognition, 21, 37-46. https://doi.org/10.1016/0010-0277(85)90022-8
  7. Baumeister, R. F., Zhang, L., & Vohs, K. D. (2004). Gossip as cultural learning. Review of General Psychology, 8(2), 111–121. https://doi.org/10.1037/1089-2680.8.2.111
  8. Brüne, M., & Brüne-Cohrs, U. (2006). Theory of mind—evolution, ontogeny, brain mechanisms and psychopathology. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 30(4), 437-455. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2005.08.001

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Bilişsel Gelişim, Sosyal Gelişim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Ocak 2025

Gönderilme Tarihi

29 Ağustos 2024

Kabul Tarihi

20 Eylül 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 4 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Aydın, M. S., Ay, İ. N., Gram, Z. S., Taş, H., & Taş, Z. Ş. (2025). Zihin Kuramı Becerisinin Çocukların Farklı İçerikteki Dedikodulara Yönelik Değerlendirmelerindeki Etkisi. Topkapı Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 67-82. https://doi.org/10.15659/tjss.2025.005
AMA
1.Aydın MS, Ay İN, Gram ZS, Taş H, Taş ZŞ. Zihin Kuramı Becerisinin Çocukların Farklı İçerikteki Dedikodulara Yönelik Değerlendirmelerindeki Etkisi. TJSS. 2025;4(1):67-82. doi:10.15659/tjss.2025.005
Chicago
Aydın, Muhammed Sukru, İkra Nur Ay, Zeynep Sena Gram, Hülya Taş, ve Zeynep Şevval Taş. 2025. “Zihin Kuramı Becerisinin Çocukların Farklı İçerikteki Dedikodulara Yönelik Değerlendirmelerindeki Etkisi”. Topkapı Sosyal Bilimler Dergisi 4 (1): 67-82. https://doi.org/10.15659/tjss.2025.005.
EndNote
Aydın MS, Ay İN, Gram ZS, Taş H, Taş ZŞ (01 Ocak 2025) Zihin Kuramı Becerisinin Çocukların Farklı İçerikteki Dedikodulara Yönelik Değerlendirmelerindeki Etkisi. Topkapı Sosyal Bilimler Dergisi 4 1 67–82.
IEEE
[1]M. S. Aydın, İ. N. Ay, Z. S. Gram, H. Taş, ve Z. Ş. Taş, “Zihin Kuramı Becerisinin Çocukların Farklı İçerikteki Dedikodulara Yönelik Değerlendirmelerindeki Etkisi”, TJSS, c. 4, sy 1, ss. 67–82, Oca. 2025, doi: 10.15659/tjss.2025.005.
ISNAD
Aydın, Muhammed Sukru - Ay, İkra Nur - Gram, Zeynep Sena - Taş, Hülya - Taş, Zeynep Şevval. “Zihin Kuramı Becerisinin Çocukların Farklı İçerikteki Dedikodulara Yönelik Değerlendirmelerindeki Etkisi”. Topkapı Sosyal Bilimler Dergisi 4/1 (01 Ocak 2025): 67-82. https://doi.org/10.15659/tjss.2025.005.
JAMA
1.Aydın MS, Ay İN, Gram ZS, Taş H, Taş ZŞ. Zihin Kuramı Becerisinin Çocukların Farklı İçerikteki Dedikodulara Yönelik Değerlendirmelerindeki Etkisi. TJSS. 2025;4:67–82.
MLA
Aydın, Muhammed Sukru, vd. “Zihin Kuramı Becerisinin Çocukların Farklı İçerikteki Dedikodulara Yönelik Değerlendirmelerindeki Etkisi”. Topkapı Sosyal Bilimler Dergisi, c. 4, sy 1, Ocak 2025, ss. 67-82, doi:10.15659/tjss.2025.005.
Vancouver
1.Muhammed Sukru Aydın, İkra Nur Ay, Zeynep Sena Gram, Hülya Taş, Zeynep Şevval Taş. Zihin Kuramı Becerisinin Çocukların Farklı İçerikteki Dedikodulara Yönelik Değerlendirmelerindeki Etkisi. TJSS. 01 Ocak 2025;4(1):67-82. doi:10.15659/tjss.2025.005