Émile Durkheim’in Sosyolojisinde Ekonomi Politik Gündemi: Toplumsal İlişkiler, Anomi ve İşbölümü

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 3, 192 - 207, 18.07.2025

Emre Öztürk

Öz

Émile Durkheim modernliğin sosyologları arasında belirleyici bir yere sahiptir. Modern toplumun dinamiklerini, temel yönelimlerini, açmazlarını ve sıkıntılarını tahlil etmede oldukça etkili bir gözlemcidir. Bu minvalde, Durkheim modern toplumun ekonomi politiğini de ele almış ve öne çıkan sorunlarını tartışmıştır. Anomi, yabancılaşma, kriz, ahlaki çöküş, bencillik, rekabet, işçi işveren ilişkileri, işbölümü, adil bölüşüm ve çalışma hukuku gibi pek çok hususta dikkat çekici tespitler ortaya koymuştur. Ancak Durkheim’ın ekonomi politik gündemini oluşturan temel göstergelerindeki eleştirel tavrının ayırıcı ve özgün biçimde hak ettiği ilgiyi gördüğü söylenemez. Durkheim’ın toplumları ahlak, dayanışma ve örgütlenme tarzı bakımından tartışan sosyoloji yapma tarzı, onun ekonomi politik eleştirilerinin önüne geçmiştir. Bu nedenle makalede, Durkheim sosyolojisinin ekonomi politik gündeminin öne çıkan başlıkları ışığında, fikriyatının “eleştiri” veçhesinin özgün unsurlarının sergilenmesi hedeflenmektedir. Bu kapsamda, Durkheim’ın toplumsal ilişkileri, anomi ve işbölümünü ekonomi politik kavrayışı çerçevesinde nasıl anlamlandırdığı üzerinde durulmuş ve Karl Marx’ın ekonomi politik eleştirisiyle ayrıştığı ve ortak paydada buluştuğu hususlara ilişkin mukayeseli bir tartışma sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Émile Durkheim , Karl Marx , ekonomi politik , toplumsal ilişkiler , anomi , işbölümü.

The Political Economy Agenda in Émile Durkheim’s Sociology: Social Relations, Anomie and Division of Labor

Öz

Émile Durkheim has a decisive place among the sociologists of modernity. He is a very effective observer in analyzing the dynamics, basic trends, dilemmas and troubles of modern society. In this context, Durkheim also addressed the political economy of modern society and discussed its prominent problems. He has made remarkable findings on many issues such as anomie, alienation, crisis, moral decline, selfishness, competition, employee-employer relations, division of labor, fair distribution and labor law. However, it cannot be said that Durkheim's critical attitude towards the basic indicators that constitute the political economy agenda has received the distinctive and original attention it deserves. Durkheim's style of sociology, which discussed societies in terms of morality, solidarity and organizational style, overshadowed his critiques of political economy. Therefore, the aim of this article is to present the original elements of the “criticism” aspect of Durkheim’s thought in the light of the prominent topics of the political economy agenda of his sociology. In this context, it is emphasized how Durkheim interprets social relations, anomie and division of labor within the framework of his understanding of political economy, and a comparative discussion is presented regarding the points where he differs and finds common ground with Karl Marx’s critique of political economy.

Anahtar Kelimeler

Émile Durkheim , Karl Marx , political economy , social relations , anomie , division of labor.

Kaynakça

• Besnard, P. (2005). Anomie and Fatalism in Durkheim’s Theory of Regulation. S. P. Turner (Ed.), Émile Durkheim: Sociologist and Moralist (s. 163-183) içinde. Routledge.
• Bottomore, T. (2017). Durkheim’ın Marksist Bir Değerlendirmesi. (Ü. Tatlıcan, Çev.). B. Balkız & Ü. Tatlıcan (Ed.), Émile Durkheim’ın Sosyolojisi ve Felsefi Düşüncesi (s. 203-218) içinde. Islık Yayınları.
• Boulanger, (2005). Ekonomi Politik. (S. Hilav, Çev.). Diderot, D. & D’alembert, J. R. (Ed.), Ansiklopedi ya da Bilimler, Sanatlar ve Zanaatlar Açıklamalı Sözlüğü (s. 186-191) içinde. Yapı Kredi Yayınları.
• Collins, R. (1988). The Durkheimian Tradition in Conflict Sociology. J. C. Alexander (Ed.), Durkheimian Sociology: Cultural Studies (s. 107-128) içinde. Cambridge University Press.
• Corcuff, P. (2009). Bireycilik Sorunu (A. U. Kılıç, Çev.). Versus Kitap.
• Durkheim, É. (2004). Sosyolojik Yöntemin Kuralları (C. Saraçoğlu, Çev.). Bordo Siyah Klasik Yayınlar.
• Durkheim, É. (2005). Review of Antonio Labriola. K. Thompson (Ed.), Readings from Émile Durkheim (s. 15-17) içinde. Routledge.
• Durkheim, É. (2012). Sosyoloji Dersleri (A. Berkay, Çev.). İletişim Yayınları.
• Durkheim, É. (2016). Ahlak Eğitimi (O. Adanır, Çev.) Say Yayınları.
• Durkheim, É. (2017). Sosyalizm Dersleri (G. Yavaş, Çev.). Pinhan Yayıncılık.
• Durkheim, É. (2018a). Toplumsal İşbölümü (Ö. Ozankaya, Çev.). Cem Yayınevi.
• Durkheim, É. (2018b). İntihar (Z. İlkgelen, Çev.). Feniks Kitap.
• Emirbayer, M. (2003). Introduction – Émile Durkheim: Sociologist of Modernity. M. Emirbayer (Ed.), Émile Durkheim: Sociologist of Modernity (s. 1-28) içinde. Blackwell Publishing.
• Gane, M. (1992a). Introduction: Emile Durkheim, Marcal Mauss and the Sociological Project. M. Gine (Ed.), The Radical Sociology of Durkheim and Mauss (s. 1-10) içinde. Routledge.
• Gane, M. (1992b). Institutional Socialism and the Sociological Critique of Communism. M. Gine (Ed.), The Radical Sociology of Durkheim and Mauss (s. 135-164) içinde. Routledge.
• Gangas, S. (2017). Toplumsal Ahlak ve Mantık: Durkheim’ı Hegel Aracılığıyla Yeniden Düşünmek. (Ü. Tatlıcan, Çev.). B. Balkız & Ü. Tatlıcan (Ed.), Émile Durkheim’ın Sosyolojisi ve Felsefi Düşüncesi (s. 147-170) içinde. Islık Yayınları.
• Gouldner, A. W. (2017). Sunuş (G. Yavaş, Çev.). Émile Durkheim Sosyalizm Dersleri (s. 7-32) içinde. Pinhan Yayıncılık.
• Hawkins, M. J. (2017). Durkheim’ın İnsan Doğası Teorisi Üzerine Bir Yeniden İnceleme (Ü. Tatlıcan, Çev.). B. Balkız & Ü. Tatlıcan (Ed.), Émile Durkheim’ın Sosyolojisi ve Felsefi Düşüncesi (s. 89-108) içinde. Islık Yayınları.
• Konuk Kandemir, N. & Aksu, M. (2024). Ziya Gökalp ve Emile Durkheim’da Ahlak Eğitimi: Toplumsal Düzen ve Kimlik İnşası Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Sosyologca, 28, 131-140.
• Kızılçelik, S. (2023). Sosyoloji Tarihi 4: Hegel, Proudhon, Marx, Durkheim, Weber ve Veblen’in Sosyal Teorileri. Anı Yayıncılık.
• Lacapra, D. (2001). Émile Durkheim: Sociologist and Philosopher. The Davies Group Publishers. Lenin, V. I. (2006). Marx, Engels, Marksizm (V. Erdoğdu, Çev.). Sol Yayınları.
• Liagouras, G. (2019). Economic Growth, Happiness and Socialism: Durkheim’s Critique of Economic Reason and Beyond, New Political Economy, 24(5), 659-677, https://doi.org/10.1080/13563467.2018.1501354
• Martinelli, A. (2004). Rational Choice and Sociology. J. C. Alexander, G. T. Marx, & C. L. Williams (Ed.), Self, Social Structure, and Beliefs (s. 82-102) içinde. University of California Press.
• Marx, K. (1992). Felsefenin Sefaleti: M. Proudhon’un Sefaletin Felsefesi’ne Yanıt (A. Kardam, Çev.). Sol Yayınları. Marx, K. (2003a). Kapital – İkinci Cilt (A. Bilgi, Çev.). Sol Yayınları.
• Marx, K. (2003b). Kapital – Üçüncü Cilt (A. Bilgi, Çev.). Sol Yayınları.
• Marx, K. (2004). Kapital – Birinci Cilt (A. Bilgi, Çev.). Sol Yayınları.
• Marx, K. (2011a). Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı (S. Belli, Çev.). Sol Yayınları.
• Marx, K. (2011b). 1844 Elyazmaları: Ekonomi Politik ve Felsefe (K. Somer, Çev.). Sol Yayınları.
• Marx, K. & Engels, F. (2009). Felsefe Metinleri (M. Erdost, Çev.). Sol Yayınları.
• Maxwell, M. (1989). Morality, Durkheim, and sociobiology, International Review of Sociology Series 1, 3(3), 85-106. http://dx.doi.org/10.1080/03906701.1989.9971404
• Mestrovic, S. G. (1999). Duyguötesi Toplum (A. Yılmaz, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Mestrovic, S. G. (2015). 21. Yüzyılda Durkheim (S. Güldal & S. Güldal, Çev.). Matbu Kitap.
• Müller, H. P. (2005). Durkheim’s Political Sociology. S. P. Turner (Ed.). Émile Durkheim: Sociologist and Moralist (s. 93-108) içinde. Routledge.
• Nisbet, R. (1965). Émile Durkheim. Prentice-Hall.
• Olsen, M. E. (1965), Durkheim’s Two Concepts of Anomie. The Sociological Quarterly, 6(1), 37-44. https://doi.org/10.1111/j.1533-8525.1965.tb02260.x
• Royce, E. (2015). Classical Social Theory and Modern Society. Rowman & Littlefield.
• Stewart, J. (2024). The crisis of modern society: Richard Titmuss and Emile Durkheim, History of the Human Sciences, 37(1), 47–71, https://doi.org/10.1177/09526951231169399