Türkiye'de Biyokorsanlık ve Biyolojik Kaçakçılık: Vaka Analizi, Ceza Eğilimleri ve Koruma Stratejileri (2014–2026)

Öz

Özet Biyolojik kaçakçılık (biyokaçakçılık), bir ülkeye ait bitki, hayvan türleri ve genetik kaynakların yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılmasıdır; biyokorsanlık ise genetik kaynakların veya geleneksel bilginin izinsiz biçimde patentlenerek ticari sömürüsüne karşılık gelir. Bu çalışma, Türkiye’nin biyolojik çeşitliliğini hedef alan biyokaçakçılık faaliyetlerini ulusal ve uluslararası vakalar ışığında analiz etmeyi amaçlamaktadır. Türkiye, Güner ve ark. (2012) kapsamlı listesine göre alttür ve varyeteler dahil yaklaşık 12.000 damar bitki taksonu barındırmakta; güncel tür düzeyindeki tahminlere göre yaklaşık 10.500 vasküler bitki türü bulunmakta ve bunların 3.400’ünden fazlası (%30–34) endemiktir (Int. Ref.-22; Genç and Çetin, 2013); bu durum Türkiye’yi dünyanın en önemli genetik kaynak merkezlerinden biri kılmaktadır. Çalışmada, 2014-2026 yılları arasında Türkiye’de tespit edilen vakalar, cezaların kronolojik değişimi ve uluslararası örnekler incelenmiştir. Bulgular, endemik türleri koparmanın cezasının 2017’de 42.479 TL iken 2026’da 699.245 TL’ye yükseldiğini göstermektedir. Sonuç olarak, biyokaçakçılıkla mücadelede caydırıcı cezalar, uluslararası işbirliği ve toplumsal farkındalık gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Biyokaçakçılık
• endemik türler
• CITES
• Türkiye
• biyolojik çeşitlilik

Etik Beyan

Yazar, tüm etik standartlara uyduğunu beyan eder.

Biopiracy and Biological Smuggling in Türkiye: Case Analysis, Penalty Trends and Conservation Strategies (2014–2026)

Öz

Abstract Biological smuggling is the illegal physical removal of plant and animal species and genetic resources from a country. This study aims to analyze biological smuggling activities targeting Türkiye’s biological diversity in the light of national and international cases. Türkiye is one of the most important genetic resource centers in Europe. The Güner et al. (2012) checklist documents approximately 12,000 vascular plant taxa including infraspecific categories; at strict species level, current estimates indicate approximately 10,500 vascular plant species, of which over 3,400 (approximately 30–34%) are endemic (Int. Ref.-22; Genç and Çetin, 2013). The study examines cases detected in Türkiye between 2014-2026, the chronological change of penalties, and international examples. Findings show that the penalty for picking endemic species increased from 42,479 TL in 2017 to 699,245 TL in 2026. As a result, deterrent penalties, international cooperation, and public awareness are required in the fight against biological smuggling.

Anahtar Kelimeler

• Biological Smuggling
• Endemic Species
• CITES
• Türkiye
• Biodiversity

Etik Beyan

The author declares that he complies with all ethical standards.

Kaynakça

1. Arıkan, K. G., Buyuk, Ö. G., Yeni, B. and Per, E. (2021). Türk Medyasında Yaban Hayatı Kaçakçılığı [Wildlife Trafficking in Turkish Media]. Acta Infologica, 5(2), 299–317. https://izlik.org/JA52FF93DS
2. Aydın, G. (2022). Türkiye'de Biyokaçakçılık ve Karşılaşılan Sorunlar [Biopiracy in Türkiye and Encountered Problems]. A. Böbrek (Ed.), Fen ve Mühendislik Bilimleri Araştırmaları: Sektörel ve Akademik Değerlendirmeler (pp. 9-24). Klaipeda: SRA Academic Publishing.
3. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
4. Güler, E. (2024). On ikinci kalkınma planı ve Tarım ve Orman Bakanlığı stratejik planında biyokorsanlıkla mücadele yaklaşımı. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 31(2), 267-280. https://doi.org/10.18657/yonveek.1441733
5. Genç, H. and Çetin, A. (2013). Endemism and Endemic Plants of Türkiye. In A. Drujinin, Z. Kostova and E. Atasoy (Eds.), Science and Education At the Beginning of the 21. Century in Türkiye (pp. 55-79). Sofia: Universitetsko İzdatelstvo Kliment Ohridski.
6. Güler, E. and Mutlu, A. (2022). Biyokorsanlık Sorunu ve Türkiye’de Biyokorsanlığa Yönelik Politikalar [The Problem of Biopiracy and Policies Towards Biopiracy in Türkiye]. Yönetim Bilimleri Dergisi, Özel Sayı, 271-300. https://doi.org/10.35408/comuybd.1146725
7. Güner, A., Aslan, S., Ekim, T., Vural, M. and Babaç, M.T. (Eds.) (2012). Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler) [Checklist of the Vascular Plants of Türkiye]. Nezahat Gökyığit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını, İstanbul.
8. Mgbeoji, I. (2006). Global Biopiracy: Patents, Plants, and Indigenous Knowledge. UBC Press, Vancouver.

9. Özhatay, N. and Kültür, Ş. (2006). Check-lists of additional taxa to the supplement flora of Turkey III. Turkish Journal of Botany, 30(4), 281–316. ttps://journals.tubitak.gov.tr/cgi/viewcontent.cgi?article=2114&context=botany
10. Robinson, D. F. (2010). Locating Biopiracy: Geographically and Culturally Situated Knowledges. Environment and Planning A: Economy and Space, 42(1), 38-56.https://doi.org/10.1068/a41346
11. Shiva, V. (1997). Biopiracy: The Plunder of Nature and Knowledge. South End Press, Boston.
12. Soysal, T. (2025). WIPO GRATK Antlaşması Çerçevesinde Genetik Kaynaklar ve Bununla Bağlantılı Geleneksel Bilginin Korunması . In: Mutlu, A. & Güler, E. (eds.), Farklı Boyutlarıyla Biyokorsanlık. Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub1084.c4299
13. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı [Ministry of Forestry and Water Affairs]. (2015). Biyokaçakçılıkla Mücadele Eylem Planı [Action Plan to Combat Biopiracy]. Ankara.
14. Topdağ, C. and Ürker, O. (2024). Türkiye’de biyokaçakçılığa ilişkin mücadele yönetimi hakkında güncel değerlendirme [Current evaluation on the management of combating biopiracy in Türkiye]. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 10(1), 16–25. https://doi.org/10.53516/ajfr.1415028
15. Muca Yiğit, B. & Çinbilgel, İ. & Akman, B. (2025). Türkiye'de Biyokaçakçılık ve Biyokorsanlık Faaliyetlerinin Hedefindeki Türler: Tehditler ve Koruma Stratejileri. In: Mutlu, A. & Güler, E. (eds.), Farklı Boyutlarıyla Biyokorsanlık. Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub1084.c4297
16. Yorulmaz, Y. T. (2015). Biyolojik Kaçakçılık ve Omurgalı Hayvanlarımız [Biological Smuggling and Our Vertebrate Animals]. Tabiat ve İnsan, 187. https://izlik.org/JA86DK88WP
17. 1- INTERPOL and WCO. (2024). Operation Thunder 2024: Global wildlife and forestry operation. https://www.interpol.int, (accessed: 18.11.2025)
18. 2- Hürriyet. (2015). Akdeniz'de korsan alarmı [Pirate alert in the Mediterranean]. https://www.hurriyet.com.tr, (accessed: 24.10.2025)
19. 3- Gün Haber. (2020). Tüylü çan çiçeğini koparmanın cezası 73 bin 747 TL [The penalty for picking the hairy bellflower is 73,747 TL]. https://www.gunhaber.com.tr, (accessed: 24.10.2025)
20. 4- Yeni Şafak. (2021). Dünyada sadece Türkiye'de yetişen bu çiçeği koparan yandı [Beware if you pick this flower that grows only in Türkiye]. https://www.yenisafak.com, (accessed: 26.10.2025)
21. 5- İhlas Haber Ajansı. (2023). Bu bitkiyi koparmanın cezası 244 bin lira [The penalty for picking this plant is 244 thousand lira]. https://www.iha.com.tr, (accessed: 26.10.2025)
22. 6- Yeni Konya. (2024). Dünya'da sadece Türkiye'de var! O bitki çiçek açtı! Koparmanın cezası 244 bin TL [It exists only in Türkiye! That plant bloomed! The penalty for picking is 244 thousand TL]. https://www.yenikonya.com.tr, (accessed: 07.11.2025)
23. 7- Odatv. (2014). Genç biyologların dikkati Fransız bitki kaçakçısını yakalattı [The attention of young biologists caught the French plant smuggler]. https://www.odatv.com, (accessed: 11.11.2025)
24. 8- Haber Türk. (2015). Macar bitki kaçakçıları Antalya'da yakalandı [Hungarian plant smugglers caught in Antalya]. https://www.haberturk.com, (accessed: 11.11.2025)
25. 9- The Standard. (2025). Communities raise alarm over rising bio-piracy cases. https://www.standardmedia.co.ke, (accessed: 06.01.2026)
26. 10- Hürriyet. (2014). Antalya'da 3 bin 500 yıllık endemik bitkiyi kaçırmaya çalıştılar [They tried to smuggle 3,500-year-old endemic plants in Antalya]. https://www.hurriyet.com.tr, (accessed: 19.12.2025)
27. 11- Daily Nation. (2025). Four ant smugglers busted in Kenya with prized insects hidden in test tubes. https://nation.africa, (accessed: 02.01.2026)
28. 12- Gümrük TV. (2017). Son 10 Yılda 129 Biyokaçakçıya Suçüstü [129 biopirates caught red-handed in the last 10 years]. https://www.gumruktv.com.tr, (accessed: 19.12.2025)
29. 13- Haber7. (2024). 100 yılda bir açıyor! Bu bitkiyi koparmanın cezası 387 bin lira! [It blooms once every 100 years! The penalty for picking this plant is 387 thousand lira!]. https://www.haber7.com, (accessed: 20.12.2025)
30. 14- Jurnalist. (2026). Endemik türü koparmanın cezası 699 bin 245 TL [The penalty for picking endemic species is 699 thousand 245 TL]. https://jurnalist.com.tr, (accessed: 17.02.2026)
31. 15- Deutsche Welle. (2025). Illegal insect trade: 5,300 ants and a global problem. https://www.dw.com, (accessed: 17.02.2026)
32. 16- The Star. (2025). World Animal Protection welcomes landmark ant-trafficking verdict. https://www.the-star.co.ke, (accessed: 30.01.2026)
33. 17- Journalismfund.eu. (2025). The Theft of 'The Inca's Gold'. https://www.journalismfund.eu, (accessed: 10.02.2026)
34. 18- Sputnik Africa. (2025). Biopiracy is Theft: Ethiopia's Fight to Reclaim Teff and Its Sovereignty. https://en.sputniknews.africa, (accessed: 11.01.2026)
35. 19- Odatv. (2015). Profesörün çaldığı orkideler kurtuldu [The orchids stolen by the professor were saved]. https://www.odatv.com, (accessed: 03.01.2026)
36. 20- Çetin, A. (2026). Biyokaçakçılıkla Mücadelede Bir Bilim İnsanının Notları [Notes of a Scientist in the Fight Against Biological Smuggling]. https://abdullah-cetin.com/blog/biyokacakcilik-mucadele.html (erişim tarihi: 15.04.2026)
37. 21- T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı [Ministry of Forestry and Water Affairs]. (2013). Biyokaçakçılıkla Mücadele Rehberi [Guide for Combating Biological Smuggling]. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Biyolojik Çeşitlilik Daire Başkanlığı, Mattek Matbaacılık, Ankara. ISBN: 978-605-4610-41-9. https://www.tarimorman.gov.tr (erişim tarihi: 01.03.2026)
38. 22- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı [Ministry of Agriculture and Forestry]. (2023). Türkiye’nin Biyolojik Çeşitliliği: UBENIS Veritabanı Verileri [Biodiversity of Türkiye: UBENIS Database Data]. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Ankara. https://nuhungemisi.tarimorman.gov.tr/public/istatistik (erişim tarihi: 01.03.2026)