Tarihi Yapılarda Kütüphane İşlevinin Tasarım Ölçütleri Bağlamında İncelenmesi: Üsküdar Selimiye Çocuk Kütüphanesi

Purpose: This study aims to evaluate the library function in historical buildings, specifically at the Üsküdar Selimiye Children's Library, in the context of children's library design criteria based on existing literature. The study is essential in contributing to the literature on children's library design criteria and the Üsküdar Selimiye Children’s Library. 

Method: A literature review was conducted on the library function in historical buildings and the design criteria of children's libraries, grouping the design criteria under five main headings. These five criteria and their sub-indicators were analyzed using a descriptive analysis method at the Üsküdar Selimiye Children's Library. Tables were created using the data obtained from the analysis and quantified by assigning scores. 

Findings: Five criteria, namely Environmental Features, Interior Space, Facilities, Safety and Well-being, which emerged in line with the building design criteria in the book titled “A Guide to Children's Library Services” (Yılmaz, 2019) published by the International Federation of Library Associations and Organizations (IFLA), were evaluated through Üsküdar Selimiye Children's Library, which was determined as a sample. The findings show that although there are design criteria for libraries and the library is intended to be designed with these criteria in mind, the historical nature of the building may not make some interventions and actions possible. On the other hand, if the previous function of historical buildings is similar to the new function, these criteria may be met. The sample building considered in this study, which initially served as a school, was later used as a police station and a library. The fact that it now functions as a library, with the last two functions being the same, has been effective in ensuring that it mostly meets the criteria for a children's library. 

Implications: Due to some limitations in historic buildings, the criteria are applied under the dominance of the historic building, and while many basic indicators are met, many others may be missing for this reason. The study reveals the extent to which the criteria for a children's library can be applied in a historic building. 

Originality: In the literature, there are many studies on children’s libraries in historical buildings, children’s libraries, Üsküdar Selimiye Children’s Library, but this study is unique in terms of evaluating Üsküdar Selimiye Children's Library according to the design criteria developed in accordance with IFLA objectives and the ‘Children’s Library Services Guide’ book.

Amaç: Tarihi binalarda kütüphane işlevinin, literatüre dayanarak ortaya konulan çocuk kütüphanesi tasarım ölçütleri bağlamında Üsküdar Selimiye Çocuk Kütüphanesi üzerinden değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Çalışma literatüre çocuk kütüphanesi tasarım ölçütleri ve Üsküdar Selimiye Çocuk Kütüphanesi hakkında katkı sağlaması bakımından önemlidir. 

Yöntem: Tarihi yapılarda kütüphane işlevi ve çocuk kütüphaneleri tasarım ölçütleri hakkında literatür araştırması yapılmış, tasarım ölçütleri beş ana başlıkta toplanmıştır. Belirlenen bu beş ölçüt ve alt göstergeleri Üsküdar Selimiye Çocuk Kütüphanesi üzerinden betimsel analiz yöntemiyle irdelenmiştir. Analiz sonucu elde edilen veriler ile tablolar oluşturulmuş ve puanlanarak sayısallaştırılmıştır. 

Bulgular: Uluslararası Kütüphane Dernekleri ve Kuruluşları Federasyonu (IFLA) yayınladığı hedefler ve Çocuk Kütüphanesi Hizmetleri Kılavuzu (Yılmaz, 2019) adlı kitapta bulunan bina tasarım ölçütleri doğrultusunda ortaya çıkan Çevresel Özellikler, İç Mekân, Donatılar, Güvenlik ve İyi Oluş olmak üzere beş ölçüt, örnek bir yapı olarak belirlenen Üsküdar Selimiye Çocuk Kütüphanesi üzerinden değerlendirilmiştir. Ortaya çıkan bulgular göstermektedir ki, her ne kadar kütüphaneler için belirlenmiş tasarım ölçütleri olsa da ve bunlar göz önünde bulundurularak kütüphanenin tasarlanması hedeflense de yapının tarihi olması bir takım müdahale ve eylemleri mümkün kılmayabilir. Öte yandan tarihi binaların önceki işlevi yeni işlevle benzerlik gösteriyorsa bu ölçütler sağlanmış da olabilir. Bu çalışma kapsamında ele alınan, ilk işlevi sıbyan mektebi olan örnek yapı, sonrasında karakol ve kütüphane olarak kullanılmıştır. Şimdilerde de kütüphane olarak işlev görmesi, yani son iki işlevin de aynı olması çocuk kütüphanesi ölçütlerini çoğunlukla sağlaması konusunda etkili olmuştur. 

Sonuç: Ele alınan ölçütler tarihi binalardaki bazı sınırlılıklar sebebiyle, tarihi yapının egemenliğinde uygulanmakta ve temel birçok gösterge karşılanırken, birçoğu bu sebeple eksik kalabilmektedir. Çalışma çocuk kütüphanesi ölçütlerinin tarihi yapıda ne kadar uygulanabildiğini ortaya koymaktadır. 

Özgünlük: Literatürde; tarihi yapıda çocuk kütüphaneleri, çocuk kütüphaneleri, Üsküdar Selimiye Çocuk Kütüphanesi ile ilgili birçok çalışma bulunmaktadır, ama bu çalışma IFLA hedeflerine ve “Çocuk Kütüphanesi Hizmetleri Kılavuzu” kitabına uygun ortaya çıkarılmış tasarım ölçütlerine göre Üsküdar Selimiye Çocuk Kütüphanesini değerlendirmesi bakımından özgündür.