Çağlar Boyu Düşünce Özgürlüğü: Türkiye’de ve Dünyada Telif Haklarının Tarihsel Gelişiminin Değerlendirilmesi

As long as developments in the field of freedom of thought are provided, positive increases take place in production and quality of works. In this study, within the framework of freedom of thought, the development of intellectual property in the World and Turkey is analyzed. Additionally, in the study, the meaning and development of copyright, national and international agreements made in this field and the impacts of intellectual property rights, libraries and printing houses on freedom of thought are evaluated. The study, in which content analysis is used, issues about copyright protection from the Ancient Time until today, international conventions formed in this area such as Berne, Rome that World Intellectual Property Organization administers, and Agreement on Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights and General Agreement on Trade in Services which World Trade Organization issues and administers, are examined. As a result of this study, it is determined that there were no regulations in terms of copyright during Ancient Times ;however, after Statute of Anne and the French Revolution, rights of the owner of the work were taken under protection despite a big delay. As for Turkey, until Law On Intellectual and Artistic Works which was issued in 1951, copyright regulations beginning with the Statute of Encümen-i Danis in 1850 and beingdeveloped under the West influence, ended with the Copyright Code dated 1910. Moreover, it is concluded that the influences of the introduction of printing press were very important in the development of copyright both in Turkey and the world. In addition to these, libraries, which have had contributions to protecting works, making research and producing works throughout the ages, have important impacts on freedom of thought. Other research findings relevant to the subject can be found at the end of the study

Düşünce özgürlüğü alanında gelişmeler sağlandıkça, eserlerin üretiminde ve niteliğinde olumlu artışlar gerçekleşmektedir. Bu çalışmada, düşünce özgürlüğü çerçevesinde fikri mülkiyet haklarının dünyadaki ve Türkiye’deki gelişimi analiz edilmektedir. Ayrıca, çalışmada, telif haklarının anlamı ve gelişimi, bu alanda yapılmış ulusal ve uluslararası sözleşmeler ile fikri mülkiyet hakları, kütüphaneler ve matbaaların düşünce özgürlüğü üzerindeki etkileri değerlendirilmektedir. İçerik analizi yönteminin kullanıldığı bu çalışmada, İlk Çağ’dan günümüze kadar fikri mülkiyet haklarının korunması konuları, bu alanda yapılan Bern, Roma gibi Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü’nün yönettiği uluslararası sözleşmeler ve Dünya Ticaret Örgütünün yayımladığı ve yönettiği Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması ve Hizmet Ticareti Genel Anlaşması incelenmektedir.Çalışma sonucunda, telif hakları konusunda İlk Çağ’da başlangıçta hiçbir düzenleme olmadığı ve büyük gecikme olsa da Kraliçe Anne Kanunu ve Fransız İhtilali’nden sonra eser sahibinin haklarının zaman içerisinde koruma altına alındığı belirlenmektedir. Türkiye’de ise 1951 yılında yayımlanan Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na kadar, Osmanlı Dönemi’nde Batı’nın etkisinde gelişen 1850 tarihinde Encümen-i Daniş Nizamnamesi ile başlayan telif hakları düzenlemeleri 1910 tarihli Hakk-ı Telif Kanunu ile sona ermiştir. Ayrıca, gerek Türkiye’de gerekse küresel olarak telif hakları gelişiminde matbaanın kullanılmaya başlanmasının etkilerinin büyük olduğu sonucuna da varılmaktadır. Buna ek olarak, eserlerin korunması yanında, araştırma yapılmasında ve yeni eserlerin üretilmesinde tarih boyunca katkıları olan kütüphanelerin düşünce özgürlüğünün gelişiminde önemli etkileri vardır. Konu ile ilgili diğer araştırma bulguları çalışmanın sonunda yer almaktadır.