ŞÜCAEDDİN VELİ OCAĞI: BALKAN ALEVİLİĞİNDEKİ YERİ, ROLÜ VE ÖNEMİ

Öz

Bu makalede, Batı Anadolu ve Balkan Aleviliğinin şekillenmesinde önemli bir yeri olan Şücaeddin Veli Ocağı’nın, geçmişte ve günümüzdeki inanç örgütlenmesi üzerinde durulacaktır. Ocağın Türkiye’de ve Balkan coğrafyasındaki hiyerarşik örgütlenmesi ve inançsal hinterlandı ortaya konularak talip ve dede topluklarının dağılımı verilecektir. İnançsal teşkilatlanma Türkiye ve Bulgaristan merkezli olmak üzere iki bölümde incelenecektir. Birinci bölümde Şücaeddin Veli Ocağı’nın Anadolu coğrafyasında Alevi inanç zümresi içindeki geçmişten bugüne gelinceye kadar üstlendiği rollere değinilerek hiyerarşik ve inançsal hinterlandı verilecektir. İkinci bölümde ise Bulgaristan’da “Otman Babalı” , “Babaî” olarak adlandırılan ve Şücaeddin Veli Ocağı’na bağlı topluluğun 1912 ve 1924 yıllarında Şücaeddin Veli Ocaklı Dedelerin bölgedeki gezilerinde tuttukları defter ve alan araştırmalarımızda elde ettiğimiz verilerden hareketle Balkan Aleviğindeki yeri ortaya konulmaya çalışılacaktır. Bunun yanında Balkanlardan Anadolu’ya göç hareketleri, inançsal değişim, talip ve baba topluluğunun iskânı tablolar halinde gösterilecektir. Çalışmada Şücaeddin Veli Ocağı ve Balkanlardaki Alevi varlığı üzerine yapılan yayınlardan yararlanılmakla birlikte bu yayınlardaki veriler, alan araştırmalarımız sonucunda elde ettiğimiz verilerle karşılaştırılarak bir sonuca ulaşılacaktır. Böylece Alevi ocakları üzerine yapılan çalışmalarda çoğu zaman ihmal edilen ocak sistemi bir bütün olarak incelecek, sistem içindeki farklılıklar ve değişimler sözlü ve tarihsel bağlamda değerlendirecektir.

Anahtar Kelimeler

• Şücaeddin Veli Ocağı, Otman Baba, Babai, Balkan Aleviliği, Bulgaristan

THE OCAK OF SUCAEDDIN VELI: ITS PLACE, ROLE AND IMPORTANCE IN BALKAN ALEWISM

Öz

In this article, past and present belief organization of Şücaeddin Veli Ocak which has significant roll in embodiment of Western Anatolia and Balkan Alewism will be discussed Introducing hierarchical organization and belief domain of the “Ocak” in Turkey and the Balkans, it will be given the distribution of aspirant and spiritual leader “Dede” communities. The belief organization will be analyzed under two main titles with focuses on Turkey and Bulgaria. In the first part, the hierarchical structure and the belief domain will be given by mentioning roles of Şücaeddin Veli Ocak in Alewi belief community in Anatolia from past to present-day. As for the second part, it will be attempted to reveal the place of community named “Otman Babalı”, “Babai” in Bulgaria and connected to Şücaeddin Veli Ocak, in Balkan Alewism in the parallel with information which was gathered from fieldwork and from register of arresting Şucaeddin Veli Ocak’s spiritual leaders “Dedes” on their journeys through the region in 1912 and 1924. At the same time, migrations from Balkans to Anatolian and changes in belief system and also settlement of spiritual leader “Baba” and aspirant communities will be presented in tabular form. In the article, together with refers to publications on Şücaeddin Veli Ocak and Alevi existence on the Balkans, information gathered from our fieldwork will be crosschecked by bringing them in forefront. Thereby, “Ocak” system which is most of the time passed over in studies done on Alevi “Ocak”s will be analyzed as a whole. Differences and changes of the system will be evaluated in the oral and historical context

Anahtar Kelimeler

• Sücaeddin Veli Ocak, Otman Baba, Babai, Balkan Alewism, Bulgaria

Kaynakça

1. BARKAN, Ö. Lütfi. (1942). “İstila Devirlerinin Kolonizatör Türk Dervişleri ve Zaviyeler”. İstanbul: Vakıflar Dergisi
2. DEMİRTAŞ, Mehmet. (1999), Deyiş, semah ve Türkülerle Şücaettin Köyü, Eskişehir.
3. ELÇİN, Şükrü. (1984), “Bir Şeyh Şücâüddin Baba Velayetnâmesi” Türk Kültürü Araştırma- ları, C.XXII/1-2, Ankara. 199, 218.
4. ENGİN, Refik. (2009). “Trakya ve Bulgaristan’da Bektaşiler ve Bektaşi Sürekleri”. Geçmiş- ten Günümüze Alevi-Bektaşi Kültürü. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı: 144-167.
5. ERSAL, Mehmet. (2011). “Alevi İnanç Sistemindeki Ritüelik Özel Terimler: Musahiplik” Turkish Studies, Volume 6/1 Spring 2011: 1058-1083.
6. ERSAL, Mehmet. (2012).“Çubuk Havzası Alevi Ocakları Bağlamında Alevi İnanç-Dede Ocaklarının Teşkilatlanması Üzerine Bir Değerlendirme” II. Uluslararası Tarihten Bu- güne Alevilik Sempozyumu, 23-24 Ekim 2010, Ankara: Cem Vakfı Yayınları
7. ERSAL, Mehmet. (2012). “Alevi İnanç Sisteminde Ocaklar arası Ritüelik Senkretizm”. Prof. Dr. Fikret Türkmen Armağanı. İzmir. 209, 218.
8. KARAMUSTAFA, Ahmet T. (Çev. Ruşen Sezer) (2011). Tanrının Kural Tanımaz Kulları İslam Dünyasında Derviş Toplulukları (1200-1550). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları

9. KILIÇ, Filiz, ARSLAN, Mustafa, BÜLBÜL, Tuncay. (2007). Otman Baba Velayetnamesi Tenkitli Metin. Ankara.
10. KILIÇ, Filiz, BÜLBÜL, Tuncay, KÖKEL, Coşkun. (2007). “Bulgaristan’da Bazı Yerleşim Yerlerindeki Alevi ve Bektaşi Talipleri İçeren 1924 Tarihli Bir Defter”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Bahar 2007/43
11. KÖKEL, Coşkun. (2006). “Eskişehir Yöresi Alevi Bektaşi Kültürünün Temel Dinamikleri” Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Bahar 2006/37: 135-172.
12. KÖKEL, Coşkun. (2007). “Bulgaristan’da Yaşayan Alevilik Bektaşilik Üzerine” Türk Kültü- rü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Bahar 2007/43
13. KÖKEL, Coşkun. (2004). Eskişehir İli, Alevi-Bektaşi Köylerindeki İnanç Ritüellerinin Sos- yolojik Analizi, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Gebze Yüksek Teknoloji En- titüsü.
14. KÖPRÜLÜ, Orhan. (1972). “Velayet-nâme-i Sultan Şücaüddin” Türkiyat Mecmuası, C.XVII, İstanbul. 177, 184.
15. MELİKOFF, İrene (1999). Hacı Bektaş Efsaneden Gerçeğe. İstanbul: Cumhuriyet Kitapları
16. OCAK, Ahmet Yaşar. (1999). Osmanlı İmparatorluğunda Marjinal Sûfîlik: Kalenderiler (XIV-XVII. Yüzyıllar). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
17. OCAK, Ahmet Yaşar. (2002). Alevi ve Bektaşi İnançlarının İslam Öncesi Temelleri. İstan- bul: İletişim Yayınları.
18. OCAK, Ahmet Yaşar. (2011). Ortaçağ Anadolu’sunda İki Büyük Yerleşimci (Kolonizatör) Derviş Yahut Vefâiyye ve Yeseviyye Gerçeği: Dede Kargın-Emirci Sultan (13. Yüzyıl). Ankara: Gazi Üniversitesi Yayınları
19. ÖZGÜL, Vatan. (2005). Balabanlılar Dimetoka’dan Erzincan’a Bir Alevi Aşiret. İstanbul: Pan Yayınları.
20. SAY, Yağmur. (2006). Anadolu’nun İslamlaşması ve Türkleşmesi Sürecinde Gazi-Eren-Ev- liyaların Rolü Seyyid Battal Gazi ve Külliyesi. İstanbul: Su Yayınları.
21. SAY, Yağmur. (2010). Kalenderi, Alevi ve Bektaşi Kültünde Önemli Bir Alp-Eren Gazi Şucâ’eddîn Velî (Sultan Varlığı) ve Velâyetnamesi. Ankara: Eskişehir Valiliği Yayınları.
22. SAY, Yağmur (2006). “Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasında Önemli Bir Kült Kim- lik: Şücaeddin Veli (Sultan Varlığı)” Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergi- si, Bahar 2006/37: 99.
23. SAYGI, Hakkı. (1996). Şeyh Safi Buyruğu ve Rumeli Babagan (Bektaşi) Erkanları, İstanbul: Saygı Yayınları.
24. ŞAHİN, Haşim. (2010). “Şücâüddin Veli” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstan- bul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. 247,248.
25. TAŞGIN, Ahmet. (2006). Güneydoğu Anadolu’da Türkmen Aleviler-Diyarbakır ve Çevre- si, İstanbul: Ataç Yayınları
26. TAŞĞIN, Ahmet. (2012). “Alevi Metinlerinin Anlaşılmasında Karşılaşılan Sorunlar: Alevi- liğin Yeniden Zuhuru”, II. Uluslararası Tarihten Bugüne Alevilik Sempozyumu, Ankara 2010, İstanbul: 2012 Cem Vakfı Yayınları. 237, 253.
27. YAMAN, Ali (2009). “Alevilerde Dedelik ve Dede Ocakları”. Geçmişten Günümüze Alevi -Bektaşi Kültürü. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı: 178-202.
28. YAMAN, Ali (2006). Kızılbaş Alevi Ocakları. Ankara: Elips Kitap.
29. YILDIZ, Ayşe (2006). “Şücaeddin Baba Velayetnamesi” Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Bahar 2006/37: 49-98.
30. YILMAZ, Hacı (2006). “Sultan Şücaeddini Veli Zaviyesi ve Vakfına ait Yeni Belgelere Bir Bakış” Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Bahar 2006/37: 7-48. Kaynak Kişi Dizini
31. Abidin Harman, (1933), Sağlık Mahallesi Çorlu Tekirdağ, İlkokul, Baba
32. Ahmet Erol, (1941), Sağlık Mahallesi Çorlu Tekirdağ, Ortaokul, Zâkir
33. Ahmet Kuzukıran (Kara Veli), (1938), Kargın, Çubuk, Ankara, İlkokul, Dede
34. Ahmet Sargın, (1938), Kurşunlu, İnegöl, Bursa, İlkokul, Baba
35. Ali Ay, (1947), Kurşunlu, İnegöl, Bursa, İlkokul, Baba
36. Ali Ay, (1960), Kurşunlu, İnegöl, Bursa, İlkokul, Rehber
37. Ali Dedeoğlu, (1941), Mart, Şabanözü, Çankırı, İlkokul, Dede
38. Ali Güven, (1941), Eskişehir, Yüksek Okul, Emekli Öğretmen, Dede
39. Ali Rıza Yavuz, (1946), Üçsaray, Seyitgazi, Eskişehir, İlkokul, Rehber
40. Ali Türkân, (1938), Kurşunlu, İnegöl, Bursa, İlkokul, Rehber
41. Arif Dalkılıç, (1937), Susuz, Çubuk, Ankara, İlkokul, Dede
42. Baki Özdemiroğlu, (1963), Mart, Şabanözü, Çankırı, İlkokul, Dede
43. Battal Dalkılıç, (1948), Susuz, Çubuk, Ankara, İlkokul, Dede
44. Burhan Dereli, (1970), Haskovo Bulgaristan, Lise, Zâkir
45. Dağıstan Demirhan, (1938), Hasan Dede, Kırıkkale, İlkokul, Dede
46. Hakkı Saygı, (1931), Zeytinburnu İstanbul(Silistre Kolabina), Ünv. Terk, Baba
47. Halil Özdemiroğlu, (1931), Mart, Şabanözü, Çankırı, İlkokul, Dede
48. Hasan Ali Uzun, (1976), Arslanbeyli Seyitgazi Eskişehir, Üniversite, Zâkir
49. Hasan Dedeoğlu, (1929), Mart, Şabanözü, Çankırı, İlkokul, Dede
50. Hasan Hüseyin Güvenç, (1923), Aşağı Karaköy, Çubuk, Ankara, Okuryazar, Dede
51. Haşim Demirhan, (1950), Hasan Dede, Kırıkkale, Lise, Dede
52. Hayrettin Demirtaş, (1941), Arslanbeyli, Seyitgazi, Eskişehir, Ortaokul, Dede
53. İbrahim Yapar, (1930), Zeytinburnu İstanbul(Silistre Doğum), İlkokul, Baba
54. Kerime Demirtaş, (1943), Arslanbeyli, Seyitgazi, Eskişehir, İlkokul, Anabacı
55. Koray Yurdagül, (1978), Hayrabolu Tekirdağ, Üniversite, Zâkir
56. Mehmet Açık, (1948), Çorlu Merkez Tekirdağ, İlkokul, Dede
57. Mehmet Demirtaş, (1958), Arslanbeyli, Seyitgazi, Eskişehir, Yüksek Okul, Dede
58. Mehmet Kopçalı, (1935), Çiftlik Kırcaali Bulgaristan, İlkokul, Baba
59. Merdan Öztürk, (1945), Çorlu Merkez Tekirdağ, Üniversite, Talip
60. Muharrem Tezol, (1944), Çeşmeli Çorlu Tekirdağ, Lise, Baba
61. Muharrem Topaloğlu, (1947), Zeytinburnu İstanbul, Üniversite, Baba
62. Mustafa Alimustafa, (1958), Mandacı Kırcaali Bulgaristan, Ortaokul, Talip
63. Mustafa Özer, (1952), Seyitgazi, Eskişehir, İlkokul, Dede
64. Nevzat Demirtaş, (1933), Arslanbey Seyitgazi Eskişehir, İlkokul, Dede
65. Rıdvan Korkutan, (1942), Kocaeli Mecideye(Mesim mh), İlkokul, Baba
66. Sadullah Yenidoğan, (1931), Karalar Kırcaali Bulgaristan, İlkokul, Baba
67. Salih Topaloğlu, (1923), Zeytinburnu İstanbul(Silistre Doğum), İlkokul, Talip
68. Veli Horasanlı, (1949), Sağlık Mahallesi Çorlu Tekirdağ, Lise, Dede
69. Veli Topaloğlu, (1949), Zeytinburnu İstanbul, Ortaokul, Zâkir
70. Veli Yurdakadim, (1953), Sele, Çubuk, Ankara, İlkokul, Dede
71. Veysel Bayram, (1956), Kazçılar Razgrad Bulgaristan, Üniversite, Talip
72. Zehra Demirtaş, (1964), Arslanbeyli, Seyitgazi, Eskişehir, Lise, Anabacı