BESNİ KAZASINDA ALEVİ BEKTAŞİ OCAKLARI İLE İLGİLİ BULGULAR
Öz
Besni kazası Alevi-Bektaşi kültürünün etkili olduğu önemli bir yerleşim yeridir. Kentin Osmanlı dönemindeki sınırları bugünkü sınırlarından oldukça geniş olup, bugün Adıyaman, Malatya, Gaziantep, Kahramanmaraş gibi vilayetlerin sınırları içerisinde bulunan birçok köy tarihte, Besni sınırları içerisinde yer almıştır. Geçmişte sınırları içerisinde birçok Alevi-Bektaşi meşrebine sahip insanı barındıran Besni’ye bu fikirlerin yayılması Anadolu’ya gelen ilk mutasavvıflarla beraber olmuştur. Bölgede şuan da Alevi-Bektaşi kültürüne sahip olan hanelerin yaşadığı yerler genelde Kesmetepe ve Şambayat kasabası, Köseceli, Tetirli, Akkuyu, Akpınar, Beşkoz, Burunçayır, Gümüşlü, Karalar, Konuklu, Çakallı Çamlıca , Yukarısögütlü gibi köylerdir. 16. yüzyılda Besni’ye bağlı “Karkın” adlı bir yerleşim yeri de bulunmaktadır. Bu yerin adını, bölgeye gelip Türk-İslam düşüncesini yayan Dede Garkın dervişlerinden aldığı olası gözükmektedir. Nitekim 16. yüzyıla ait bazı Osmanlı arşiv vesikaları Halep Türkmenlerinin bir kolu olan Dede Garkınzadeler oymağının bölgede etkili olduğunu ve bu etkinin 18. ve 19. yüzyıllarda da devam ettiğini göstermektedir.Besni’de ikamet eden Dede Garkın Ocağı’na mensup hanelerin önceleri Gaziantep merkezinde kurulan Alevi-Bektaşi niteliklere sahip Kazımi Tekkesi’ni ziyaretgah olarak kabul ettikleri ve yılın belirli zamanlarında burayı ziyaret ettikleri anlaşılmaktadır. Kazımi Tekkesi’nin adını 7. İmam Musa’yı Kazım’dan aldığı Dede Garkın’ın da 7. İmam Musa’yı Kazım evlatları soyundan gelen Seyyid Garip Musa’ya bağlı olduğu düşünüldüğünde Besni’deki Dede Garkın Ocağı’na mensup olduğu düşünülen kitlelerin Gaziantep’teki bu tekkeyi niçin ziyaretgah olarak kabul ettikleri daha iyi anlaşılacaktır. Yapılan bir araştırmada “Dede Kargın Oğulları Soyağacı” silsilesi içerisinde bazı ailelerin soyadlarının “Pektaş” olarak verilmesi Beşkoz köyünde yaşayan “Pektaş” soyadına sahip olan Alevi Ocak ailenin Dede Garkın evladından olacağı konusunda bir izlenim uyandırmaktadır. Osmanlı döneminde Besni’de yaşayan Dede Garkın Ocağı’na mensup hanelerin diğer bölgelerde Erzincan, Elazığ, Malatya ve Çorum olduğu gibi deve yetiştiriciliği yaptıkları tespit edilmiştir. Bunun Alevi-Bektaşi inancında deve motifinin önemli bir yer tutması ile ilgili olabileceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler
THE FINDINGS ABOUT ALEWI-BEKTASHI FAMILIES IN BESNI
Öz
Besni district is an important place where the culture of Alawi-Bektashi is effective. The borders of this city in the Ottoman period were wider than today’s. A lot of villages located within the borders of some cities such as Adıyaman, Malatya, Gaziantep, Kahramanmaraş today, once were located within the border of Besni. Alawi-Bektashi culture in Besni was propogated by the first sufis who came to Anatolia. Today, generally Kesmetepe and Şambayat town and Köseceli, Tetirli, Akkuyu, Akpınar, Beşkoz, Burunçayır, Gümüşlü, Karalar, Konuklu, Çakallı Çamlıca , Yukarısögütlü villages are the places where Alawi-Bektashi people still live. In the 16. century there was a place in the Besni called “Karkın”. It has shown that this place was named possibly after the sufis of Dede Garkın, who came to this region and spreaded the Turkish-Islamic idea. As a matter of fact, some 16th century-Ottoman archive documents show that in that region, “Dede Garkınzadeler” tribe was effective, a group originating from Aleppo Turkoman and that they continued to be effective too in the 18th and 19th centruies. It is understood that families of Dede Garkın societies accepted Kazımi dervish lodge in Gaziantep as the place of pilgrimage and they visited that place sometimes. When it is thought that the lodge of Kazımi had its name from the 7th “Imam Musa’yı Kazım” and that Dede Garkın was appertained to the Seyyid Garip who was the descent of 7th Imam Musa’yı Kazım’s sons, it has been understood very well why the people appertained to Dede Garkın families in Besni accepted the dervish lodge in Gaziantep as the place of pligrimage. In a study, it is pointed out that some families in the Dede Kargın Sons Family Tree” chain has the surname of “Pektaş” and in the light of this information it can be understood that the Alawi families living in Beşkoz village may be the descents of Dede Garkın. It was found that the families of Dede Garkın society living in Besni, was camel raiser like the others living in some regions such as Erzincan, Elazığ, Malatya and Çorum. As a result, this fact can be related to the camel motifs which is of an important place in Alawi-Bektashi culture
Anahtar Kelimeler
