DİNÎ İNANÇLARI VE ÖZELLİKLERİ BAKIMINDAN NUSAYRÎLİK

Öz

Nusayrîliği ve Nusayrîleri tanımak için, onların inançlarından ve nasıl bir toplum olarak görüldüğünden bahsetmek zaruridir. Bu yüzden, tarihî, dinî ve mezhebî eserler yanında sosyoloji ve antropoloji alanında yapılmış çalışmalara da başvurmak gerekmektedir. Bu yazılı eserlerde yer alan çağdaş Nusayrîlerin ve şeyhlerinin doğrudan kendi iddia ve ifadelerini, Sünni, tarihî-dinî eserlerinkiyle mukayeseli olarak değerlendirmeye çalıştık. Nusayrîlik, hakkında yapılan çalışmalarda karşılaştırmalı bir bakış açısının, bu inanç grubunun daha iyi anlaşılması, diğerleri ile olan ortaklık ya da farklılıklarının görülmesini ortaya çıkaracaktır. Konu ile ilgili temel kaynaklar esas alınarak yapılan bu karşılaştırmada, sözlü kültür kaynaklarına da temas edilmiş olması, olanla olması gerekenin daha iyi değerlendirilmesini sağlayacaktır. İslami ilimler terminolojisinde değişik şekillerde adlandırılan inanç grupları içerisinde Nusayrîliğin kendine özgü bir yapısı olduğu görülmektedir. Bu topluluğun tanımlanma ve inanç unsurlarını gerekçelendirmede kullandıkları kaynakların büyük bir kısmının rivayetlere dayandığı göz önüne alındığında Nusayrîlik üzerine yapılacak bilimsel çalışmalarda bu durumun önemi fark edilecektir

Anahtar Kelimeler

• Nusayrîlik, Nusayrîler, Ehl-i Beyt, Alevilik, Mezhep, Fırka, İslam, Bâtıni

NUSAYRISM FROM THE VIEWPOINT OF ITS RELIGIOUS BELIEFS AND CHARACTERISTICS

Öz

In order to know the Nusayrîsm and Nusayrîs, to discuss their belief and what kind of a society they are a obligation for understanding this term. Because of that, in this study, we have looked to the anthropological and sociological studies besides historical and sectarian studies. We have tried to evaluate Nusayri’s and their sheikh’s arguments directly and statements of contemporary. Also, Nusayrîs and their sheikhs written works have been compared with that of Sunni, historical and religious works in this study.Based on esoteric interpretation, Nusayris in the same parallel with the religious communities named as “mücessime and müşebbihe” anthropomorphism in Islamic sciences terminology. The claims and arguments on which was built based on some beliefs that have basis on both weak and fictional hadith and rumors or on esoteric interpretations which are extreme. In this respect, it seems to be impossible to associate Nusayrîsm and its opinions with the interpretations of other Islamic communities like Sunnism and Shiism. That is important because of Nusayrîs accept themselves as members of Ahl Al-Bayt Sect, but they differ too much from these sects based on Ahl Al-Bayt. They have emphasized that they have not too many differences with Sunnis, but as shown on studies, they have too many differences between themselves. In this case, what is right is that Nusayrîs should not associate themselves with others but to accept their originality, independence and difference. In Islamic terminology, Nusayris have accepted a group that have a original structure. When terms and religious elements have been identified, the fact that man of sources about Nusayri”s are based on narratives or rumors should have been taken into account

Anahtar Kelimeler

• Nusayrîsm, Nusayrîs, Ahl Al-Bayt, Alawism, Sect, Party, Islam, Esoteric

Kaynakça

1. (Metin içerisinde dipnotlarda verilen kaynak ve araştırmalar, hemen hemen sadece Nusayrîlerin iddialarını kullanan ve saha araştırmalarını içeren eserlerdir. Başta Ansiklopedi maddeleri olmak üzere aşağıda verilen eserler ise, metin içerisindeki bilgilerin hemen hepsinin dağınık olarak serpiştirildiği eserlerdir.)
2. Ahmet Cevdet Paşa, (1309). Târih-i Cevdet, Tertib-i Cedîd, Dersaadet: Matbaa-i Osmaniyye, 2. baskı, I,332-334 (Sad. ve Yay. Haz.: Dündar Günday-Mümin Çevik, (1972), Sabah Gazetesi, İstanbul: Hikmet Neşriyat, I,443-446)
3. Aslan, Cahit, (2005). Fellahların Sosyolojisi, Arapuşakları, Nusayrîler, Hasibiler, Kilaziler, Haydariler, Arap Alevileri, Adana: Karahan Yay.
4. Bağdâdî, Ebu Mansûr Abdulkaahir b. Tâhir, (1991). Mezhepler Arasındaki Farklar (elFark Beyne’l-Fırak), çev. E. Ruhi Fığlalı, Ankara: TDV. Yay.
5. Baha Said Bey, (2000). Türkiye’de Alevi-Bektaşi, Ahi ve Nusayrî Zümreleri, yay. haz.: İsmail Görkem, Kültür Bak. Yay., Ankara, s. 171-185
6. Bar-Asher, Meir M.. “Nosayris” maddesi, Encyclopaedia Iranica, http://www.iranica.com/ articles/nosayris, 10.02.2010
7. Batur, Raşit, (2002). Nusayrîliğin Teşekkülü ve İnanç Sistemi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Marmara Üniv. Sosyal Bilimler Enst.
8. Çağatay, Neşet-Çubukçu, İ. Agah, (1985). İslâm Mezhepleri Târihi, Ankara: A.Ü. İlah. Fak. Yay., 2. baskı, s. 67-75

9. Dalkıran, Sayın, (2003). “Tarih-i Cevdet’te İslâm Mezhepleri II (Dürzîlik ve Nusayrîlik)”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, yıl 10, 2003, sayı 21, Erzurum, s. 201-217
10. Dalkıran, Sayın, (2005). Aklın Büyük Yanılgısı Tanrılaştırma, İstanbul: Yedirenk Yay., s. 172-178
11. Ebu Zehra, Muhammed, (1983). İslam’da Siyasî ve İtikadî Mezhepler Tarihi I, çev. H. Karakaya-K. Aytekin, İstanbul: Hisar Yay., s. 68-70
12. Eskiocak, Nasreddin, (2006). “Röportaj”, Ayhan Aydın, Günümüz Alevi, Bektaşi, Mevlevi, Nusayrî İnanç ve Toplum Önderlerinin Görüş ve Düşünceleri, İstanbul: Cem Vakfı Yay., s. 429-470
13. Eş’arî, Ebû’l- Hasen, (2005). İlk Dönem İslam Mezhepleri (Makâlâtü’l-İslâmiyyîn ve İhtilâfu’l-Musallîn, çev. M. Dalkılıç-Ö. Aydın, Kabalcı Yay., İstanbul
14. Fığlalı, Ethem Ruhi, (1996). Çağımızda İtikadi İslâm Mezhepleri, İstanbul: Selçuk Yay., 6. baskı, s. 180-192
15. Gölpınarlı, Abdulbaki, (1969). 100 Soruda Türkiye’de Mezhepler ve Tarikatlar, İstanbul: Gerçek Yay., s. 133-137
16. Gölpınarlı, Abdülbâkıy, (1987). Tarih Boyunca İslam Mezhepleri ve Şiilik, İstanbul: Der Yay., 2. baskı
17. el-Hindî, Alâuddin Ali el-Muttakî b. Hüsamiddîn, (1989/1409). Kenzu’l- Ummâl fîSüneni’l- Ekvâl ve’l- Ef ’âl I-XVIII, Beyrut: Müessesetu’r- Risale,
18. İlhan, Avni, (1992). “Bâtıniyye” maddesi, DİA, İstanbul: TDV Yay., V,190-194
19. İrfan Abdülhamîd Fettah, (1995). “Nusayrîyye”, çev. Avni İlhan, Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, İzmir: yıl: 1995, sayı: IX, s. 329-361
20. İzmirli İsmail Hakkı, (1339-1343). Yeni İlm-i Kelâm I-II, İstanbul: Evkâf-ı İslâmiye Mat., I,172-173
21. Kandemir, M. Yaşar, (1989). “Ali-İlmî Şahsiyeti, Fazileti” maddesi, DİA, İstanbul: TDV Yay., II,375-378
22. Keser, İnan, (2002). Nusayrîler, Arap Aleviliği, İstanbul: Çiviyazıları Yay.
23. Kummî/Nevbahtî, (2004). Şii Fırkalar (Kitâbu’l-Makâlât ve’l-Fırak/Fıraku’ş-Şîa), çev. Hasan Onat vdd., Ankara: Ankara Okulu Yay.
24. Laoust, Henry, (1999). İslâm’da Ayrılıkçı Görüşler, çev. E.R. Fığlalı-S. Hizmetli, İstanbul: Pınar Yay.
25. Massignon, Louis (1993). “Nusayrîler” maddesi, İslam Ansiklopedisi, İstanbul: MEB Yay., IX,365-370
26. Öktem, Niyazi, (1999). “Anadolu Alevîliğinin Senkretik Yapısı”, Tarihi ve Kültürel Boyutlarıyla Türkiye’de Alevîler Bektaşîler Nusayrîler, İstanbul: Ensar Neşriyat, 61, İslâmî İlimler Araştırma Vakfı, Tartışmalı İlmî Toplantılar Dizisi: 28, Milletlerarası İlmî Toplantılar Dizisi: 4, s. 221-239
27. Öz, Mustafa, (1999). “Nusayrîyye”, Tarihi ve Kültürel Boyutlarıyla Türkiye’de Alevîler Bektaşîler Nusayrîler, İstanbul: Ensar Neşriyat: 61, İslâmî İlimler Araştırma Vakfı, Tartışmalı İlmî Toplantılar Dizisi: 28, Milletlerarası İlmî Toplantılar Dizisi: 4, s. 181-193
28. Öz, Mustafa, (2007). “Sefir” maddesi, DİA, İstanbul: TDV Yay., XXXVI,304 Parmaksızoğlu, İsmet, (1989), “Nusayrî” maddesi, Türk Ansiklopedisi, Ankara: MEB Yay., XXV,352-353
29. Sarıkaya, Mehmet Saffet, (2001). İslam Düşünce Tarihinde Mezhepler, Isparta, s. 209-215
30. Sehir Muhammed Ali Fil, (1990). en-Nusayrîyye, Kahire: Dârü’l-Menar Sertel, Ergin, (2005). Dini ve Etnik Kimlikleriyle Nusayrîler (Arap Alevileri), Ankara: Ütopya Yay.
31. Sinanoğlu, Abdulhamid, (1997). Nusayrîlerin İnanç Dünyası ve Kutsal Kitabı (Çağımızda Bâtınilik Örneği), İstanbul: Esra Yay.
32. Şapolyo, Enver Behnan, (1964). Mezhepler ve Tarikatlar Tarihi, İstanbul: Türkiye Yay., s. 380-384
33. Şehristânî, Muhammed b. Abdülkerim, (2006). Dinler ve Mezhepler Tarihi (el-Milel ve’nNihal), çev. Muharrem Tan, İstanbul: Yeni Akademi Yay.
34. Tankut, Hasan Reşit, (1938). Nusayrîler ve Nusayrîlik Hakkında, Ulus Basımevi, Ankara
35. Tavîl, Muhammed Emîn Gâlib, (2004). Nusayrîler Arap Alevilerin Tarihi, çev. İsmail Özdemir, İstanbul: Çiviyazıları Yay., 2. baskı
36. Turan, Ahmet, (1993). İslâm Mezhepleri Târihi, Samsun: Eser Mat., s. 149-158
37. Turan, Ahmet, (1996). “Kitâbu’l-Mecmu‘u’nun Tercümesi”, Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Samsun: yıl: 1996, sayı 8, s. 5-18
38. Türk, Hüseyin, (2005). Anadolu’nun Gizli İnancı Nusayrîlik, İnanç Sistemleri ve Kültürel Özellikleri, İstanbul: Kaknüs Yay.
39. Uluçay, Ömer, (1996). Arap Aleviliği, Nusayrîlik, Adana: Gözde Yay.
40. Uluçay, Ömer, (2001). Tarihte Nusayrîlik, Adana: Gözde Yay.
41. Uluçay, Ömer, (2003). Nusayrîlik, İnanç Esasları-Tenasuh (Reenkarnasyon), Adana: Karahan Yay.
42. Üzüm, İlyas, (1999). M. Öz’ün “Nusayrîyye”, başlıklı tebliğinin Müzakeresi, Tarihi ve Kültürel Boyutlarıyla Türkiye’deAlevîler Bektaşîler Nusayrîler, İstanbul: Ensar Neşriyat: 61, İslâmî İlimler Araştırma Vakfı, Tartışmalı İlmî Toplantılar Dizisi: 28, Milletlerarası İlmî Toplantılar Dizisi: 4, s. 199-208.
43. Üzüm, İlyas, (2000). “Türkiye’de Alevî/Nusayrî Önderlerinin Eserlerinde İnanç Konularına Yaklaşım”, İslam Araştırmaları Dergisi, İstanbul: İSAM Yay., yıl: 2000, sayı: 4, s. 173-187
44. Üzüm, İlyas, (2007). “Nusayrîlik” maddesi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, İstanbul: TDV Yay., XXXIII/270-274
45. Yurdagür, Metin, (1991). “Bab” maddesi, DİA, İstanbul: TDV Yay., IV,359
46. Yâkût el-Hamevî, (1965). Ebû Abdillah b. Abdillah, Kitâbu Mu’cemi’l-Buldân I-VI, Tahran: Mektebetu’l-Esedî, (neşr.: F. Wüstenfeld, Leipzig, 1866)