KÜLTÜREL MİRASI KORUMA KAPSAMINDA BİR BEKTAŞİ MEKÂNININ İNCELENMESİ; SİNAN DEDE TÜRBESİ ÖRNEĞİ

Öz

Isparta Gönen İlçesi Gümüşgün köyünde yer alan Sinan Dede Türbesi sözü geçen coğrafyada Alevi-Bektaşi kültürünü mekânsal ve yapısal olarak günümüze taşıyan sayılı örneklerden birisidir. Türbe içinde hem Anadolu’yu Türkleştiren ve Müslümanlaştıran bir asker, hem de büyük bir evliya olduğu kabul edilen, Anadolu erenlerinden ve Horasan erlerinden “Seyyid Sinan Baba” adıyla anılan zata ait bir adet sanduka yer almaktadır. Vakfiye ya da kitabesi bulunmadığından, yapının inşa edildiği tarih tam olarak bilinmemekle birlikte çeşitli kaynaklardan edinilen bilgilere göre yapının Osmanlı Devleti’nin kuruluşu ardından inşa edildiği düşünülmektedir. Alevi-Bektaşi kültürü ve inanç geleneklerine ev sahipliği yapan türbe, bu çalışmada kültürel bir miras olarak değerlendirilmiş ve yapının sosyokültürel ve mekânsal sürekliliğini sağlayacak koruma ve müdahale kararlarını içeren rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlanarak bu projelerden elde edilen veriler ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu düşünceden hareketle öncelikle yapının mekânsal ve yapısal sorunlarına değinilmiş ve sonrasında da bu sorunların giderilmesi ve yapının özgün mekâna en yakın haliyle mevcut işlevini sürdürebilmesine yönelik müdahale kararları aktarılmıştır. Bulunduğu coğrafyada halen aktif olarak kullanılan az sayıdaki Alevi-Bektaşi mekânından biri olan ve bu nedenle sembolik bir değer taşıyan Sinan Dede Türbesi’nin özgün işlevi ve yapısal öğeleriyle gelecek nesillere aktarılması ve kültürel mirasın korunması ilişkin literatüre katkı sağlamak amaçlanmıştı

Anahtar Kelimeler

• Koruma ve Restorasyon
• Sinan Dede Türbesi
• Kültürel Miras
• Alevi
• Bektaşilik.

STUDY OF A BEKTASHI PLACE WITHIN THE SCOPE OF CULTURAL HERITAGE CONSERVATION; SINAN DEDE TOMB EXAMPLE

Öz

The Tomb of Sinan Dede, located in Gümüşgün Village of Gönen District of Isparta, is one of the few examples that carries the Alevi-Bektashi Culture to the present day, spatially and structurally, in the mentioned geography. Inside the tomb, there is a sarcophagus belonging to the person known as “Seyyid Sinan Baba”, one of the Anatolian saints and Khorasan soldiers, who is both a soldier who Turkified and Islamized Anatolia and a great saint. Since there is no foundation charter or inscription, the exact date of construction of the building is not known, but according to information obtained from various sources, it is thought that the building was built after the establishment of the Ottoman Empire. The tomb, which hosts the Alevi-Bektashi culture and belief traditions, was evaluated as a cultural heritage in this study and the data obtained from these projects were prepared by preparing survey, restitution and restoration projects that included conservation and intervention decisions that would ensure the sociocultural and spatial continuity of the structure. Based on this idea, first, the spatial and structural problems of the building were mentioned, and then the intervention decisions were given to eliminate these problems and to ensure that the building could continue its current function as close to the original space. It is aimed to transfer the Sinan Dede Tomb, which is one of the few Alevi-Bektashi places still actively used in its geography and therefore carries a symbolic value, to future generations with its original function and structural elements, and to contribute to the literature on the preservation of cultural heritage

Anahtar Kelimeler

• Conservation and Restoration
• Sinan Dede Tomb
• Cultural Heritage
• Alevi
• Bektashism.

Kaynakça

1. Ahunbay, Zeynep. (2014). Tarihi Çevre Koruma ve Restorasyon. YEM Yayın, İstanbul.
2. Anonim. (2009). Isparta Kültür Envanteri, Isparta Valiliği, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları: 3, Isparta.
3. Arabacıoğlu, P. ve Aydemir, I. (2007). Tarihi Çevrelerde Yeniden Değerlendirme Kavramı. YTÜ. Mim. Fak. E-Dergisi. Cilt: 2. Sayı: 4. s:204-212.
4. Boito, Camillo. (2018). Korumak mı, Restore Etmek mi? Janus Yayınları, İstanbul.
5. Böcüzade Süleyman Sami. (1983). Isparta Valiliği, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Isparta.
6. Doğan, Nermin Şaman. (2008). Isparta’da Selçuklu ve Beylikler Dönemi Mimarisi, Isparta Valiliği, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları: 1, Isparta.
7. Erdenk, Yasin. (2001). Isparta Yöresi Ziyaret ve Adak Yerleri, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Isparta.
8. Hakyemez, B. ve Gönül, B. (2014). Eminönü Hanlarının Yeniden İşlevlendirilmesi Kapsamında Değerlendirilmesi: IV. Vakıfhan. Beykent Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi. Cilt: 7, Sayı:2, s:101-129.

9. ICOMOS, Türkiye Mimari Mirası Koruma Bildirgesi “2013”. s.7.
10. İpekçioğlu, İpek (2014). Burdur Yeşilova Onocak Köyü Veli Dede Türbesi Değerlendirme Rölöve Analiz ve Restinasyon Raporu.
11. İrteş, M. Semih, Baysal, Ali Fuat. (2023)”Hacı Bektaş-I Velî Türbesi İç Mekân Duvar Yüzeylerinde Yer Alan Kalemişi Tezyînâtı ve Dönemsel Çözümlemeleri”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi / Cilt:105, Sayı: Mart, s:57-71.
12. Kadir Tekin Fotoğraf ve Video Arşivi, 2022.
13. Köprülü, M. Fuad, (2007). Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Akçağ Yayınları, Ankara. Maden, Fahri. (2018). “Osmanlı Arşiv Belgeleri Işığında Şahkulu Sultan Tekkesi ve Postnişinleri”, Alevilik Araştırmaları Dergisi, Cilt: 1, Sayı: 15, s: 153- 202
14. Ölmez, Filiz Nurhan-Gökmen, Şirin. (2005). “Isparta İl Merkezi’nde Bulunan Türbeler”, Bilig Dergisi, sayı 35: (71-103).
15. Sinan Dede Türbesi bilgi levhası, 2022.
16. Şenol, Sümer. (2006). A’dan Z’ye Isparta’nın El Kitabı, Isparta Belediyesi, Isparta.
17. Şahin, Mehmet-Göküş, Şeref. (2020). “Antalya’da Bir İlim ve İrfan Merkezi: Elmalı”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt: 13, Sayı: 7, s:1062-1072.
18. Şenol, Pervin-Altunek, N. Serpil. (2017). “Kırsal Habitusun Değişimi: Üç Köy Okuması”, Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, Cilt:20, Sayı:1, s:201-236.
19. Tığlı, Tevfik. (1944). “Isparta ve Çevresi Köylerine Genel Bir Bakış” VII. Ün Dergisi, 11 (127- 128), 1775-1779.
20. Yılmaz, Mehmet Emin. “Budapeşte’deki Gül Baba Türbesi’nin Onarımları 1884-1915”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi / 99 (September 2021): 11-36.
21. İnternet Kaynağı-1: Erişim adresi: https://ispartakulturelmiras.sdu.edu.tr/senirkent/veli-babakulliyesi/ 206/ [erişim tarihi: 27.09.2023].
22. İnternet Kaynağı-2: Erişim adresi: http://www.senirkent.gov.tr/ulugbey---velibaba-turbesirestorasyon- calismasi-tamamlandi [erişim tarihi: 27.09.2023].
23. İnternet Kaynağı-3: Erişim adresi: https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-59725062 [erişim tarihi: 27.09.2023].
24. İnternet Kaynağı-4: Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/kultur/restorasyonu-biten-bektasefendi-turbesi-haci-bektas-veliyi-anma-torenlerinde-acilacak/2658868 [erişim tarihi: 27.09.2023].
25. İnternet Kaynağı-5: Erişim adresi: https://www.alevihaberler.com.tr/haber/huseyin-dogandede- turbesi-ve-cemevi-yeniden-ziyarete-acildi-493 [erişim tarihi: 27.09.2023].
26. İnternet Kaynağı-6: Erişim adresi: https://www.habertire.com/balim-sultan-turbesindecalismalar- suruyor [erişim tarihi: 27.09.2023].
27. İnternet Kaynağı-7: Erişim adresi: https://www.iha.com.tr/sinop-haberleri/-3576519 [erişim tarihi: 27.09.2023].