MEVLÂNÂ CELÂLEDDÎN-İ RÛMÎ: EVRENSEL SEVGİ, HOŞGÖRÜ VE İNSANLIĞIN MANEVİ REHBERİ

Öz

Büyük bir mütefekkir olmanın yanı sıra büyük bir şair de olan Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, yaşadığı çağdan günümüze evrensel fikirleriyle insanlığa rehber olmuştur. Mevlânâ, insanlarla ilişkilerinde toplumun tamamına karşı duyarlı olmuş, onları birlik beraberlik ve barış içinde yaşamaya davet etmiştir. Onun sunduğu bu sosyal geniş görüşlülük sadece Doğu’dan Batı’ya uzanan birçok medeniyete değil bu mutasavvıf, mütefekkir ve şair kişiliğiyle geçmişte olduğu gibi günümüzde ve gelecekte de gönülleri aydınlatmaya devam edecektir. Çalışmamızda mistik edebiyatın en büyük hazinelerinden biri olan Mevlânâ hakkında kısa bir bilgi verilecektir. Ardından onun hedeflediği barış ve huzur ortamından hareketle etkin hoşgörüsü ve insandan Allah’a ulaşan engin aşkından yola çıkarak insanı, hayatı ve daha genel boyutuyla varlığı anlama ve anlamlandırmada insana nefsini tanıtmayı ve aşkı fark ettirmesi, insanlar arasında sevgi ve barışa yönlendirmedeki eğitici rolünü irdelemeye çalışacağız.

MAWLĀNĀ JALĀL AL-DIN RŪMĪ: UNIVERSAL LOVE, TOLERANCE, AND THE SPIRITUAL GUIDE OF HUMANITY

Öz

Mawlānā Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, a distinguished thinker and poet, has served as a guide for humanity with his universal ideas from the era he lived in to the present day. In his relationships Mawlānā was sensitive to all of society, inviting them to live in unity, solidarity, and peace. This broad liberality he offered has illuminated hearts not only in many civilizations from East to West, but also, through his mystic, thinker, and poet identity, will continue to illuminate hearts both in the present and future. In our study, a brief introduction will be given about Mawlānā, one of the major treasures of mystic literature. Afterwards, based on the peace and harmony he aimed to establish, and drawing from his effective tolerance and the profound love that leads from humanity to Allah, we will attempt to examine his role in helping individuals become aware of their own selves and the concept of love in understanding and interpreting the human being, life and existence in a broader sense, as well as his educational role in guiding people toward love and peace among one another.

Anahtar Kelimeler

• Mawlānā
• human
• society
• poetry
• love

Kaynakça

1. Akbak, M. Y. “Zaman ve Ruhun Kesiştiği An: Tasavvufî Geleneğin Seher Vaktine Bakışı.” Diyanet İlmî Dergi 61 (2025): 1209–1234.
2. Aktulga Gürbüz, S. “Küllî Aşkın Merkezinde Mecâzî Aşkın Simge Olması: Mevlânâ Örneği.” İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 11/4 (2022): 2122–2137.
3. Al-Razim, M., Azhar, M., Syifa, M., Widigdo, A. ve Jailani, I. “Mevlana Psychology: Rumi’s Contributions to Mental Health Concept and Practice Development.” Journal of Spirituality in Mental Health 27/1 (2025): 141–161.
4. Arpaguş, Sâfi. “Mevlâna Celâleddin Rûmî.” İstem 5/10 (2007): 9–111.
5. Atalay, Mustafa. “Hüdâvendigâr’ı Anlamak: Mevlânâ’nın Mirasını Anlamanın Bir Yöntemi.” İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18 (2008): 163–200.
6. Ayvazoğlu, Beşir. Aşk Estetiği: İslâm Sanatlarının Estetiği Üzerine Bir Deneme. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 1999.
7. Chittick, William. C. The Sufı Path Of Love: The Spiritual Teachings of Rumi. New York: State University of New York Press Albany, 1983.
8. Çoban, Adem. Cezire-i Mesnevî ve Şerhlerine Göre Mevlevî Sülûkü. Basılmamış doktora tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2014.

9. Eflaki, Ahmet. Ariflerin Menkıbeleri. Çev. Tahsin Yazıcı. İstanbul: Millî Eğitim Basımevi, 1986.
10. Et-Tirmizî. el-Câmiʿu’l-Kebîr (Sünen-i Tirmizî). Tahk. Beşşâr Avvâd Maʿrûf. Beyrut: Dâru’lĠarb el-İslâmî, 1996.
11. İspir, Meheddin. “Mevlânâ’da İnsan ve Aşk.” Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 7/1 (2007): 179–186.
12. Karaismailoğlu, Adnan. Mevlânâ ve Kültürümüz. Konya: Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları, 2005.
13. Kaya, Ç. “Rumi from the Viewpoint of Spiritual Psychology and Counseling.” Spiritual Psychology and Counseling 1/1 (2016): 9–25.
14. Kurnaz, Cihan. “Gönül.” DİA, c. 14 (1996): 150–152.
15. Lewis, Franklin. Mevlânâ, Geçmiş ve Şimdi, Doğu ve Batı. Çev. Gül Çağalı Güven ve Hamide Koyukan. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2010.
16. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî. Külliyât-i Şems-i Tebrîzî. Nşr. Nizâmeddin Neverî. Tahran: İntişârât-i Ketâb-i Âbân, 1388 hş.
17. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî. Mesnevî. Çev. Mehmet Kanar. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2013.
18. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî. Fîhî Mâ Fîh. Çev. Meliha Ülger Anbarcıoğlu. İstanbul: Ataç Yayınları, 2020.
19. Mıcık, Kadir. “Tasavvuf’ta Fenâ ve Bekâ.” Mutalaa 2/2 (2022): 184–195.
20. Öngören, Reşat. “Mevlâna Celâleddîn-i Rûmî.” DİA, c. 29 (2004): 441–448.
21. Özdemir, Şuayip. “Mevlânâ’nın Eğitimci Kişiliği.” Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 16/1 (2011): 1–13.
22. Pala, İskender. “Nefs.” Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2000.
23. Schimmel, Annemarie. Rumi’s World: The Life and Work of the Great Sufi Poet. Londra: Shambhala Dragon Editions, 2001.
24. Schimmel, Annemarie. Ben Rüzgârım Sen Ateş. Çev. Senail Özkan. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2017.
25. Schimmel, Annemarie. İslam’ın Mistik Boyutları. Çev. Ergun Kocabıyık. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2001.
26. Sultan Veled. İbtidâ-nâme. Çev. Abdülbâki Gölpınarlı. İstanbul: İnkılap Yayınları, 2017.
27. Taşdelen, Vefa. Kaygıdan Umuda Varoluşun Renkleri. Ankara: Hece Yayınları, 2017.
28. Topçu, Nurettin. İslam ve İnsan: Mevlana ve Tasavvuf. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2013.
29. Uludağ, Süleyman. “Kalp.” DİA, c. 24 (2001): 229–232.
30. Uludağ, Süleyman. “Mâsivâ.” DİA, c. 27 (2003): 76.
31. Uludağ, Süleyman. “Nefis.” DİA, c. 32 (2006): 526–529.
32. Uludağ, Süleyman. “Sülûk.” DİA, c. 38 (2010): 127–128.
33. Uludağ, Süleyman. “Şürb.” DİA, c. 39 (2010): 269–270.