BIRDSONG IMITATIONS IN KYRGYZ MUSICAL CULTURE THROUGH KOMUZ, CHOPO-CHOOR AND TEMIR OOZ KOMUZ

Öz

This study explores how bird sound imitations are produced within Kyrgyz musical culture through traditional instruments, and examines their cultural, aesthetic, and symbolic meanings. Focusing on instruments such as the komuz, çopo-choor, and temir ooz komuz, the research aims to reveal that these imitations are not merely ornamental techniques but also musical expressions of the spiritual and intuitive relationship between humans and nature. Adopting a qualitative research design, the study utilizes literature review, field observations, sound and video analysis, and interviews with local performers as primary data sources. The findings show that bird sound imitations in Kyrgyz music provide narrative depth beyond their aesthetic function, representing the multi-dimensional bond between people and their natural environment. Rhythmic and melodic ornamentations in komuz, breath-based improvisations in çopo-choor, and inner resonance techniques in temir ooz komuz all contribute to an auditory reflection of nature. This research offers a unique contribution to ethnomusicology by demonstrating how traditional music preserves cultural memory and ecological integration through the acoustic symbolism of bird sounds.

Anahtar Kelimeler

• Kyrgyz Music
• Bird Sound Imitation
• Komuz
• Chopo-Choor
• Temir Ooz Komuz

KOMUZ, ÇOPO-ÇOOR VE TEMİR OOZ KOMUZ İLE KIRGIZ MÜZİK KÜLTÜRÜNDE KUŞ TAKLİTLERİ

Öz

Bu çalışma, Kırgız müzik kültüründe kuş sesi taklitlerinin geleneksel çalgılar aracılığıyla nasıl üretildiğini ve bu seslerin kültürel, estetik ve simgesel anlamlarını incelemektedir. Araştırmanın odağını komuz, çopo-çoor ve temir ooz komuzu gibi çalgılarla gerçekleştirilen kuş sesi taklitleri oluşturmaktadır. Çalışma, bu müzikal ifade biçiminin sadece teknik bir süsleme unsuru değil; aynı zamanda doğayla kurulan sezgisel ve ruhsal ilişkinin kültürel bir yansıması olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen çalışmada; literatür taraması, alan gözlemleri, ses ve video analizleri ile yerel icracılarla yapılan görüşmeler temel veri kaynakları olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, kuş sesi taklitlerinin Kırgız müziğinde estetikten öte anlatı derinliği taşıdığını, doğa ile birey arasındaki bağın müzikal bir temsiline dönüştüğünü göstermektedir. Komuz’da ritmik ve melodik süslemeler, çopo-çoor'da nefes temelli doğaçlamalar ve temir ooz komuzunda içsel rezonans teknikleri aracılığıyla doğanın işitsel izdüşümü sağlanmaktadır. Araştırma, kuş sesi taklitleri üzerinden geleneksel müziğin kültürel hafızayı ve doğayla bütünleşmeyi nasıl sürdürebildiğine dair etnomüzikoloji literatürüne özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kırgız Müziği
• Kuş Sesi Taklidi
• Komuz
• Çopo-Çoor
• Temir Ooz Komuzu

Kaynakça

1. Abdıldacan, Akmataliev. 1984. Kөrkөm Kol Önörçülük. Frunze.
2. Abdıldacan, Akmataliev. 1996. Kırgızdın Kol Önörçülügü. Bişkek: Muras.
3. Aubert, L. (1989). Review of L’improvisation dans les musiques de tradition orale, ed. Bernard Lortat-Jacob. Ethnomusicologie, 1, 263–269.
4. Aubert, L. (2007). The Music of the Other: New Challenges for Ethnomusicology in a Global Age. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781351217941
5. Bachkierie. (1992, 1 Ocak). Temir komuz (Solo de guimbarde) Musique sur les routes de la soie albümünde. Auvidis / Naïve Jazz/world. https://www.youtube.com/watch?v=0qDywTtHFmk
6. Bakytbekova, A. (2022, 3 Ocak). Komuz – Kyrgyz traditional instrument. https://www.youtube.com/watch?v=WatSRcOTXCU
7. Birding Day Kyrgyzstan. (n.d.). Species information: Kök serçe (Passerina cyanea). Retrieved April 19, 2025, from https://kyrgyzstan.birding.day/v2taxon.php?s=244&l=ru
8. Bünyadov, Z. M. (1993). Qırmızı terror (331 s.). [Kitap]. Azerbaycan.

9. Daşinima, Dugarov. 2006. “O Tradicionnıh Narodnıh Instrumentah Buryat. Traditsiyi i Sovremennosti v Narodnoy Muzıke Evrazii.” Zvuki instrumentalnoy Evraziyi. Ulan- Ude.
10. Denisov, V. (2021, 12 Ocak). Чопо чоор. MuziInstru.ru. https://muzinstru.ru/duhovye/chopo-choor
11. Doupe, A. J., & Kuhl, P. K. (1999). Birdsong and human speech: Common themes and mechanisms. Annual Review of Neuroscience, 22, 567–631
12. Düyşaliev, Kamçıbek. 2007. Kırgız El Muzıkası. Bişkek. 203
13. EcoTour Kyrgyzstan. (n.d.). Heritage: Komuz. Retrieved April 19, 2025, from https://ecotour.kg/heritage/komuz/
14. Enteriyeva, N. (2024). Kırgız bozkır kültüründe üflemeli çalgılar. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 12(41), 180–196. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1489308
15. Göher, F. (2022). Orta Asya Türk müzik tarihi (M.Ö. I. – M.S. VIII. yüzyıllar arasında). 19. Türk Tarih Kongresi: Kongreye sunulan bildiriler (Cilt IV, ss. 107–133). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
16. EncycloCraftsAPR. (n.d.). Chopo choor clay choor whistle. Retrieved April 19, 2025, from https://encyclocraftsapr.com/musical-instruments/chopo-choor-clay-choor-whistle/
17. Feld, S. (1982). Sound and sentiment: Birds, weeping, poetics, and song in Kaluli expression.1-15 University of Pennsylvania Press.
18. El Len. (2010, December 25). Kyrgyz musician playing the Temir Komuz https://www.flickr.com/photos/27784269@N06/5290624753 Flickr
19. Huang, H. (2019). Afterthoughts: Nature, culture, and shamanism in Inner Mongolia, PRC EnviroLab Asia, 3(3), 1–13. https://doi.org/10.5642/envirolabasia.20190303.02
20. Isabayev, Ch. (2008). Комуздун тандалма күүлөрү жана обондору [Selected pieces and melodies for komuz]. Biiktik
21. Levin, T. (2006). Where rivers and mountains sing: Sound, music, and nomadism in Tuva and beyond. Indiana University Press.
22. Muzinstru. (n.d.). Chopo choor. Retrieved April 19, 2025, from https://muzinstru.ru/duhovye/chopo-choor
23. NomadsLand. (n.d.). The history of the komuz. Retrieved April 19, 2025, from https://www.nomadsland.travel/en/before-you-go/blog/the-history-the-komuz
24. Ordo Sakhna, (2022, 21 Ekim). Chopo choor [Нурланбек Нышанов’un icrasıyla, müzik kaydı]. The Music of the Legends (The Folk Ethnographic Theater) albümünde. https://www.youtube.com/watch?v=Zj0kEb_l-4Q
25. Ögel, B. (2022). Türk kültür tarihine giriş: Cilt I – Türklerde köy ve şehir hayatı (Göktürklerde Osmanlılara). Türk Tarih Kurumu Yayınları
26. Radloff, W. (1885). Aus Sibirien: Lose Blätter aus meinem Tagebuche. Leipzig, Germany: F. A. Brockhaus. Schaeffer, P. (1966). Traité des objets musicaux. Le Seuil.
27. Schafer, R. M. (1994). The soundscape: Our sonic environment and the tuning of the world. Destiny Books
28. Scruton, R. (1997). The aesthetics of music. Oxford University Press.
29. Suits, J. (2007). The Pärnu type of wedged Jew’s harp: Quest for historical sources and manufacturing techniques (Master’s thesis). Telemark University College, Faculty of Arts, Folk Culture and Teacher Education, Institute of Folk Culture, Rauland