ALEVÎ-BEKTAŞÎ BİR ŞAİR ÇÖKELİ ALİ VE TESPİT EDİLEN ÜÇ ŞİİRİ

Öz

Türk edebiyatı içerisinde insan telakkisi, kendine özgü konuları, dili ve üslubuyla Alevî-Bektaşî şiiri bir zümre edebiyatı olarak tebarüz etmiştir. Bu kültürün şiiri ve şairleri ile ilgili nitelikli çalışmalar yapılmakta, hazırlanan antolojiler sayesinde Alevî-Bektaşî şairler ve eserleri hakkında bilgi sahibi olunabilmektedir. Bununla birlikte hakkında henüz bir araştırma yapılmamış şairlere de tesadüf edilmektedir. Bu makalede şiirleri yayınlanacak olan Çökeli Ali de bu şairlerden biridir. Makalede Çökeli’nin tespit edilebilen üç şiiri okuyucunun istifadesine sunulmuştur. Şiirlere yer vermeden önce metinlerden elde edilen sınırlı bilgiden hareketle Çökeli’nin hayatı hakkında bilgi verilmiştir. Bunun ardından şairin tespit edilebilen şiirlerinin kütüphane kayıtları belirtilmiştir. Şiirler şekil ve muhteva bakımından incelendikten sonra metinler Latin harflerine aktarılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Alevî-Bektaşîlik
• Alevî-Bektaşî Şiiri
• Çökeli Ali
• Mecmua
• Düvazdeh

AN ALEVI-BEKTASHI POET ÇÖKELİ ALİ AND HIS THREE IDENTIFIED POEMS

Öz

Within Turkish literature, Alevi-Bektashi poetry has emerged as a group literature with its humanistic approach, unique themes, language and style. Qualified studies are being conducted on the poetry and poets of this culture, and anthologies are being prepared to provide information about Alevi-Bektashi poets and their works. However, there are also poets about whom no research has yet been conducted. Çökeli Ali, whose poems will be published in this article, is one of these poets. In the article, Çökeli's three poems that can be identified are presented to the benefit of the reader. Before giving place to the poems, information about Çökeli is given based on the limited information obtained from the texts. This is followed by the library records of the poet's poems that can be identified. After examining the poems in terms of form and content, the texts were transferred to Latin letters.

Anahtar Kelimeler

• Alevi-Bektashi
• Alevi-Bektashi Poetry
• Çökeli Ali
• Mecmua
• Düvazdeh.

Kaynakça

1. Abdulkadiroğlu, Abdulkerim. İsmail Beliğ, Nuhbetü’l-âsâr lî zeyli Zübdeti’l-eş’âr. Ankara: AKMB Yayınları, 1999.
2. Aclunî. Keşfü’l-Hafâ. Çev. Mustafa Genç. C. I-IV. İstanbul: Beka Yayınları, 2019.
3. Atalay, Besim. Bektaşilik ve Edebiyatı. İstanbul: Ant Yayınları, 1991.
4. Aydın, Dilara. “Klasik Türk Şiirinde Düvazdehler”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi. 103 (2022), 261-281.
5. Bursalı Mehmed Tahir. Osmanlı Müellifleri. C. I-3. haz. M. A. Yekta Saraç. Ankara: TÜBA, 2016.
6. Caferî. Divan. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Mikrofilim, 02190, 1b-99a, https://portal.yek.gov.tr/works/detail/656560
7. Canım, Rıdvan. Edirne Şairleri. Ankara: Akçağ Yayınları, 1995.
8. Çapan, Pervin. Mustafa Safâyî Efendi, Tezkire-i Safâyî (Nuhbetü’l-âsâr min fevâ’idi’l-eş’âr) İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKMB Yayınları, 2005

9. Dereli, Üzeyir. Caferı̂ ’nı̇n Hayatı, Eserı̇, Edebı̂ Kı̇şı̇lı̇ğı̇ ve Dı̇vanının Tenkı̇tlı̇ Metnı̇. Denizli: Pamukkale Ünı̇versı̇ tesı̇ , Sosyal Bı̇ lı̇mler Enstı̇ tüsü, Doktora Tezi, 2003.
10. Ersoy, Ersen vd. “Bir Bektaşî Mecmuası: Sefînetü’l-Esrâr”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 17 (2016), 91-120.
11. Gölpınarlı, Abdülbaki. Alevî-Bektâşî Nefesleri. İstanbul: İnkılap Kitabevi, 1992.
12. İnce, Adnan. Salim Efendi, Tezkiretü’ş-şu’arâ. Ankara: AKMB Yayınları, 2005.
13. İyiyol, Fatih. “Alevı̂-Bektaşı̂ Geleneğı̇ nde Düvâzlar-Düvâzı̇mamlar”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 6/27 (2013), 228-250.
14. Kılıç, Filiz. Klasik Türk Edebiyatının Peşinden. Ankara: Grafiker Yayınları, 2011.
15. Mehmed Süreyya. Sicill-i Osmanî, Osmanlı Ünlüleri. C. I-VI. haz. Nuri Akbayar. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1996.
16. Mehmet Nail Tuman. Tuhfe-i Nâilî. C. I-2. haz. Cemal Kurnaz-Mustafa Tatçı. Ankara: Bizim Büro Yayınları, 2001.
17. Öge, Ali Rıza. Bektaşi Şairleri Antolojisi. İstanbul: İBB Atatürk Kitaplığı. Bel_Yz_O.000131. Türkçe Kuran Mealleri. Erişim 18 Aralık 2024. https://www.kuranmeali.com
18. Özmen, İsmail. Alevî-Bektaşi Şiirleri Antolojisi. C. I-5. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1998.
19. Yavuz, Cemalettin. Alevî Bektaşî Geleneğindeki Düvazimamlar Üzerine Bir Araştırma. Balıkesir: Balıkesir Ünı̇ versı̇ tesı̇ , Sosyal Bı̇ lı̇mler Enstı̇ tüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2013.
20. Yılmaz, Mehmet. Kültürümüzde Ayet ve Hadisler. İstanbul: Kesit Yayınları, 2013.
21. Yörükan, Yusuf Ziya. Alevî Bektaşî Tahtacı Nefesleri. haz. Turhan Yörükan. İstanbul: Ötüken, 2011