COMMON COMMUNICATION CHANNELS EXTENDING FROM YESEVI TO OZANTÜRK WITH A SOCIOLINGUISTIC AND FUNCTIONAL APPROACH
Öz
In order to direct the reader or target audience to use certain communication channels
within the framework of a linguistic approach, this study emphasizes the importance of prior
knowledge and historical background in comprehending the semantic value of a word and also
focuses on the analysis of cultural heritage with a sociolinguistic approach. Sociolinguistics is a
very successful scientific field in analyzing social events and revealing the semantic value with
all the connotative factors by using indicators and codes at the highest level, and has become a
frequently used scientific field in language studies. In this study, which investigates the sociocultural
ground of discourse competences extending from Yesevî to Ozantürk, it has been
investigated with which codes Turkestan created communication channels to Anatolia. In the
research phase, whether the social functions and social messages of the language are compatible
with certain variables is presented in a social context. Under the roof of sociolinguistics, both
language and culture grounds were examined first at a macro level and then at a micro level,
specifically for Yesevî and Ozantürk. At the macro level, the sender-text relationship, the effect
of sociolinguistics on messages, the style of the senders and the grammar, discourse, social
language and procedural skills shaped around this style were determined. At the micro level,
the enthusiasm developed by language users in communication channels in the context of the
functions of language, the call to the listener, the referential, channel-oriented relationship,
metalanguage and artistic functions are shown without breaking away from the social context
in terms of culture and theme. Thus, by taking into account the mutual relations between
language and culture in the context of the referents of Yesevî and Ozantürk, the effects of
Yesevi’s wisdoms written centuries ago on the tradition of minstrelsy, especially on Ozantürk,
who lives today, have been tried to be revealed by making use of the basic foundations of
sociolinguistics. As a result of the examination, it has been determined that when the thematic
and schematic plane of Ozantürk’s language variations are taken as a basis, all kinds of codes
are used effectively and functionally in terms of the meaning and transfer of culture, and that
this use has been placed on a conscious ground and has had an impact on Ozantürk in terms of
Yesevi’s communication principles. In addition, although language, culture and identity have
a spiral mechanism, it also shows that the deeply felt national sensitivity, belief and social
responsibility codes that bring Yesevi and Ozantürk together on a common ground contribute to
the comprehension processes of the language users in Anatolia in Turkestan
Anahtar Kelimeler
TOPLUM DİLBİLİMSEL VE İŞLEVSEL BİR YAKLAŞIM İLE YESEVİ’DEN OZANTÜRK’E UZANAN ORTAK İLETİŞİM KANALLARI
Öz
Okuyucuyu veya hedef kitleyi dilbilimsel bir yaklaşım çerçevesinde belirli bazı iletişim
kanallarını kullanmaya yönlendirmek adına bu çalışmada, bir sözcüğün anlamsal değerinin
kavranmasında ön bilgi ve tarihsel arka planın önemi vurgulanmış ayrıca toplum dilbilimsel
bir yaklaşımla kültürel mirasın çözümlenmesine odaklanılmıştır. Nitekim toplum dilbilim,
toplumsal olayları çözümlemede, göstergeler ve kodları en üst düzeyde kullanarak anlamsal
değeri tüm çağrışımsal faktörlerle ortaya çıkarmada oldukça başarılı bir bilimsel alan olup
dil çalışmalarında da sıkça başvurulan bir konuma gelmiştir. Yesevî’den Ozantürk’e uzanan
söylem yeterliliklerinin sosyokültürel zeminin araştırıldığı bu çalışmada, Türkistan’ın
Anadolu’ya hangi kodlarla iletişim kanalları oluşturduğu araştırılmıştır. Araştırma aşamasında
dilin toplumsal işlevlerinin ve sosyal iletilerinin belirli bazı değişkelerle uyumlu olup olmadığı
sosyal bağlamda sunulmuştur. Toplum dilbilim çatısı altında hem dil hem de kültür zemini
Yesevî ve Ozantürk özelinde önce makro düzeyde daha sonra da mikro düzeyde incelenmiştir.
Makro düzeyde, gönderici ile metin ilişkisi, toplum dilbilimin iletilere etkisi, göndericilerin
üslubu ve bu üslup etrafında şekillenen dil bilgisi, söylem, toplumsal dil ve yol yordam yetileri
belirlenmiştir. Mikro düzeyde ise dilin işlevleri bağlamında iletişim kanallarında dil kullanıcıları
tarafından geliştirilen coşku, dinleyiciye yönelik çağrı, göndergesel, kanala yönelik ilişki, üst
dil ve sanatsal işlevleri kültür ve tema açısından sosyal bağlamdan kopmadan gösterilmiştir.
Böylece Yesevî ile Ozantürk’ün göndergeleri bağlamında dil ve kültür arasındaki karşılıklı
ilişkiler de göz önüne alınarak Yesevî’nin yüzyıllar öncesinde kaleme aldığı hikmetlerinin
günümüzde yaşayan Ozantürk özelinde esasen âşıklık geleneğine etkisi toplum dilbilimin temel
dayanaklarından yararlanılarak ortaya çıkartılmaya çalışılmıştır. Yapılan inceleme neticesinde
Ozantürk’ün dil değişkelerinin tematik ve şematik düzlemi esas alındığında kültürün
anlamlandırılması ve aktarılması noktasında her türlü kodun etkin ve işlevsel kullanıldığı,
bu kullanımın bilinçli bir zemine oturtularak Yesevî’nin iletişim ilkeleri açısından Ozantürk
üzerinde etki bıraktığı tespit edilmiştir. Ayrıca dil, kültür ve kimlik, sarmal bir düzeneğe sahip
olsa da derinden hissedilen millî hassasiyet, inanç ve sosyal sorumluluk kodlayıcılarının
Yesevî ile Ozantürk’ü ortak paydada buluşturması durumunun Türkistan’ın Anadolu’daki dil
kullanıcılarının anlama süreçlerine katkı sağladığını göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
