EFFORTS TO PRESERVE THE FOLKLORE OF EAST TURKESTAN İN TURKEY IN THE CONTEXT OF CULTURAL CONTINUITY: THE CASE OF KAYSERİ

Öz

There is a strong bond between the geography of Turkestan, which is the source of Turkish culture, and Anatolia. Although this bond has weakened from time to time in political and economic aspects, the cultural bond has maintained its existence. With the migrations from East Turkistan to Turkey, the bond between the two distant geographies has found strength again. This study focuses on the folkloric activities of migrants from East Turkestan who settled in the city of Kayseri. It evaluates the cultural activities carried out from the migration in 1965 up to the 2000s. The aim of the study is to reveal how Uyghur migrants from East Turkestan have maintained their cultural continuity. A literature review was conducted on the subject examined, and the sources obtained were subjected to document analysis. Within the framework of the data obtained, the efforts to preserve Uyghur culture alive in Kayseri and Turkey were examined. It has been seen that East Turkistan immigrants are in an effort to promote and keep their culture alive by taking every opportunity. In this regard, they have taken part in regularly organized events that appeal to large masses of people. Thus, they had the opportunity to promote their culture. In addition, their efforts ensured cultural continuity. The city of Kayseri, where the largest number of East Turkestan immigrants live after Istanbul, has become the center where East Turkestan folklore is kept alive.

Anahtar Kelimeler

• History
• East Turkestan
• Kayseri
• Uyghur Culture
• Folklore

KÜLTÜREL DEVAMLILIK BAĞLAMINDA DOĞU TÜRKİSTAN FOLKLORUNUN TÜRKİYE’DE YAŞATILMASI ÇABALARI: KAYSERİ ÖRNEĞİ

Öz

Türk kültürünün kaynağı olan Türkistan coğrafyası ile Anadolu arasında sağlam bir bağ bulunmaktadır. Bu bağ, siyasî ve iktisadî yönlerden zaman zaman zayıflasa da kültürel bağ varlığını korumuştur. Doğu Türkistan’dan Türkiye’ye yapılan göçler ile iki uzak coğrafya arasındaki bağ yeniden kuvvet bulmuştur. Bu çalışmada Doğu Türkistan’dan Türkiye’ye göç edip Kayseri şehrine yerleştirilen göçmenlerin folklor çalışmaları ele alınacaktır. 1965 yılında yapılan göçten 2000’li yıllara kadar sürdürülen faaliyetler değerlendirilecektir. Çalışma ile Doğu Türkistanlı Uygur Türkü göçmenlerin kültürel devamlılığı nasıl sağladıklarının ortaya konulması amaçlanmıştır. İncelenen konu hakkında kaynak taraması yapılmış, elde edilen kaynaklar doküman analizine tabi tutulmuştur. Ulaşılan veriler çerçevesinde Uygur kültürünün Kayseri ve Türkiye’de yaşatma çabaları incelenmiştir. Doğu Türkistanlı göçmenlerin her fırsatı değerlendirerek kültürlerini tanıtma ve yaşatma gayreti içinde oldukları görülmüştür. Bu doğrultuda düzenli olarak tertip edilen ve geniş halk kitlelerine hitap eden organizasyonlarda yer almışlardır. Böylece kültürlerini tanıtma imkânı bulmuşlardır. Bunun yanı sıra yaptıkları çalışmalar kültürel devamlılığı sağlamıştır. İstanbul’dan sonra en kalabalık Doğu Türkistanlı göçmenin yaşadığı Kayseri şehri, Doğu Türkistan folklorunun yaşatıldığı merkez konumuna gelmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Tarih
• Doğu Türkistan
• Kayseri
• Uygur Kültürü
• Folklor

Kaynakça

1. Cumhuriyet Arşivi, Fon no: 30 18 1 2 Kutu no: 128 Dosya no: 19 Sıra no: 6
2. Alptekin, Erkin. Doğu Türkistan’dan Hicretimizin 40. Yılı. Kayseri: Erciyes Dergisi Doğu Türkistan Yayınları, 1992.
3. Altay, Halife. Anayurttan Anadolu’ya. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1981.
4. Altun, Elif. Mehmet Kasım Cantürk Hayatı ve Mücadelesi (1935-2015). İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
5. Ataman, Remzi. Türkiye’de Yaşayan Doğu Türkistan Kökenli Uygur Türklerinin Sosyo-kültürel Kimlikleri -Kayseri Örneği. Ankara: Gazi Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
6. Barutçu, Şevket. “Türkelinden Bir Parça: Doğu Türkistan”. Hakimiyet (28 Ekim 1967).
7. Beğen, Mümtaz. “Erciyes Zafer Kurultayları”. Yeni Ufuklar 5 (Ağustos 1999), 55-61.
8. Canaltay, Delilhan. Altaylardan İstanbul’a Göç Hatıraları: Çetin Zaman Zor Günler. çev. haz. Tekin Tuncer. İstanbul: Altay Yayınları, 2019.

9. Doğu Türkistan Göçmenler Cemiyeti. “Doğu Türkistan’dan Kanlı Göçler”. Türk Dünyası 7 (1967), 1-16.
10. Doğu Türkistan’ın Sesi, Mayıs 1985.
11. Doğu Türkistan’ın Sesi, Ağustos 1985.
12. Doğu Türkistan’ın Sesi, Aralık 1987.
13. Doğu Türkistan’ın Sesi, Mart 1991.
14. Doğu Türkistan’ın Sesi, Haziran 1991.
15. Doğu Türkistan’ın Sesi, Haziran-Eylül 1992.
16. Doğu Türkistan’ın Sesi, Temmuz 1993.
17. Dundes, Alan. “Folklor Nedir”. çev. Gülay Aydın. Folklora Doğru 55 (Kasım 1983), 15-18.
18. Gennep, Arnold Van. Folklor. çev. Pertev Nailî Boratav. Ankara: Cumhuriyet Halk Partisi Yayını, 1939.
19. Gerçel, Alim. “Erciyes Zafer Kurultayının Doğuşu”. Yeni Ufuklar 5 (Ağustos 1999), 7.
20. Emel Gazetesi. “İkinci Göçmen Kafilesi Dün Şehrimize Geldi” (15 Ekim 1965).
21. Emel Gazetesi. “Türkistan’a Ait Folklor Filmleri Gösteriliyor” (5 Ocak 1966).
22. Emel Gazetesi. “Toprak İskân Müdürlüğü Tarafından Tamamlanan 46 Göçmen Evi Dağıtıldı” (12 Ocak 1966).
23. Emel Gazetesi. “Folklor Şenlikleri Büyük İlgi Gördü” (15 Temmuz 1968).
24. Gafuroğlu, Gulam. “Uygur Halk Şarkıları ve Türküleri Hakkında.” 1. Milletlerarası Türk Halk Edebiyatı ve Folklor Kongresi Tebliğler, 129-136. Konya: Selçuk Üniversitesi, 1988.
25. Gökbayrak, Eylül 1994.
26. Gökbayrak, Temmuz 1995.
27. Gökbayrak, Eylül 1995.
28. Gökbayrak, Kasım 1995.
29. Gökbayrak, Mayıs-Haziran 1996.
30. Gökbayrak, Mart-Nisan 1996.
31. Gökbayrak, Temmuz-Ağustos 1996.
32. Gökbayrak, Kasım-Aralık 1996.
33. Gökbayrak, Temmuz-Ağustos 1997.
34. Gökbayrak, Mayıs-Haziran 1998.
35. Gökbayrak, Temmuz-Ağustos 1998.
36. Gökbayrak, Mart-Nisan 1999.
37. Gökbayrak, Temmuz-Ağustos 1999.
38. Gökbayrak, Ocak-Şubat 2001.
39. Gökbayrak, Temmuz-Ağustos 2001.
40. Gökbayrak, Temmuz-Ağustos 2002.
41. Gökbayrak, Temmuz-Ağustos 2003.
42. Gökbayrak, Temmuz-Ağustos 2004.
43. Gökbayrak, Temmuz-Ağustos 2005.
44. Gökbayrak, Temmuz-Ağustos 2006.
45. Göktürk, Nurala. Tanrı Dağlarından Erciyes’in Eteklerine Göç Hikâyeleri. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 2023.
46. Hakimiyet Gazetesi. “Doğu Türkistanlılar Dün Geldi” (9 Kasım 1967).
47. İzgi, Adem Selâh. “Folklor ve Bozkurt”. Bozkurt Dergisi 27 (Aralık 1974), 11.
48. Kanalga, Recep. Türkiye’deki Doğu Türkistan Muhacirlerinin Faaliyetleri (1950-1980). Ankara: Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022.
49. Karluk, Abdürreşit Celil. “Doğu Türkistanlılık ve Uygur Diasporasında Kimlik Bunalımları”. Millî Mecmûa 31 (Mart Nisan 2023), 60-77.
50. Keskin, Ahmet. “Göç ve Folklor: Literatür ve Tasnif Odaklı, Kuramsal Bir Çerçeve”. Folklor/Edebiyat 29/114 (2023), 459 – 486.
51. Kibirova, Sanat. “Doğu Türkistan Budist Mağara Resimlerinde Müzik Enstrümanlarının Olağandışı Tasvirleri”. Yeni Türkiye 57 (2014), 149-154.
52. Koşay, Hamit Zübeyir. “Türkiye’de Etnografya ve Folklor Araştırmaları”. Önasya Dergisi 4/47 (Temmuz 1969), 18-19.
53. Kul, Ömer. Esir Doğu Türkistan İçin-2 İsa Yusuf Alptekin’in Mücadele Hatıraları. Ankara: Berikan Yayınevi, 2007.
54. Kul, Ömer - Tuncer, Tekin. “XX. Asırda Doğu Türkistan’da Göçler.” Türk Dünyasında Sürgün ve Göç. ed. Nesrin Sarıahmetoğlu - İlyas Kemaloğlu. 193-231. İstanbul: Türk Kültürüne Hizmet Vakfı, 2015.
55. Mahmut, Nuri. “Türk Halk Oyunu “Çayda Çıra” ve Uygur Halk Dansı “Dalda Çıra” Üzerine”. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 1/2 (2013), 37-40.
56. Mehmet, Abdulhakim. “Uygurların Somut Olmayan Kültürel Mirası Üzerine Değerlendirmeler”. Millî Folklor 138 (Yaz 2023), 32-44.
57. Oraltay, Hasan. Hürriyet Uğrunda Doğu Türkistan Kazak Türkleri. İzmir: İstiklâl Matbaası, 1961.
58. Parlatır, İsmail vd. Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu, 9. Basım, 1998.
59. Shichor, Yitzhak. Ethno-Diplomacy: The Uyghur Hitch in Sino-Turkish Relations. Honolulu: East-West Center, 2009.
60. Tekinsoy, Kemalettin. Kayseri’nin İmarı ve Mekânsal Gelişimi. Kayseri: Kayseri Büyükşehir Belediyesi Yayını, 2011.
61. Tezel, Naki. Türkiye Folklor ve Etnografya Kılavuzu. Ankara: Millî Folklor Enstitüsü Yayınları, 1969.
62. Tuncer, Tekin. 1949-1964 Yılları Arasında Doğu Türkistan’da İstiklal Mücadelesi ve Türkiye’ye Yapılan Göçler. Manisa: Celal Bayar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2015a.
63. Tuncer, Tekin. “Doğu Türkistan’dan Türkiye’ye Yapılan 1961 Göçü ve Mehmet Kasım Cantürk.” 1. Uluslararası Türk Kültürü Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri. Nevşehir: Nevşehir Hacı Bektaş Üniversitesi, 2015b.
64. Tuncer, Tekin. “Immigration from Eastern Turkestan to Turkey in 1961”. Emigrants Muhacir from Xinjiang to Middle East During 1940-60s. ed. Jin Noda – Ryosuke Ono. 115-155. Tokyo: Nihon Root Printing Publishing Co., Ltd., 2019.
65. Tuncer, Tekin. “Tarihsel Süreçte Doğu Türkistan’dan Uygur Göçü.” Türk Dünyası ve Göç Vatandan Yeni Vatanlara. ed. Çağla Gül Yesevi. 227-254. İstanbul: Küre Yayınları, 2021.
66. Turdi, Abdulşekür. “Halkın Sanat Okulu Uygur Halk Meşrepleri.” 2. Milletlerarası Türk Folklor Kongresi Bildirileri. 559-585. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1982.
67. Udmuş, Tursuncan Savut. “Uygur Makamlarının Uygur Kültüründeki Yeri”. çev. Aygüzel Abduselam. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 6 (2015), 126-134.
68. Yarkın, İbrahim. “Doğu Türkistan Göçmenleri ile İlgili Bazı Bilgiler”. Türk Kültürü 38 (1965), 189-193.
69. Uyur, Fazilet Pınar Kocaoğlu. 1930-1955 Yılları Arasında Doğu Türkistanlılar İle Hindistan Pakistan Hükümetleri Arasındaki İlişkiler. Nevşehir: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022.
70. Yeniden Millî Mücadele, 24-31 Temmuz 1973.
71. Yüce, Ataner. “Türkistan Türkleri”. Millî Ülkü (20 Haziran 1967).