TÜRKİSTAN’DAN BURSA’YA BİR GÖNÜL ERBABININ ŞİİRE YANSIMASI: AHMET PAŞA’NIN EMİR SULTAN METHİYESİ

Öz

Buhara’da doğduğu için “Muhammed Buhârî”, seyit olması sebebiyle “Seyyid Buhârî”, Yıldırım Bayezid’in damadı olduğu için “Emir Sultan” olarak anılan Buharalı Şemseddîn Muhammed bin Alî, manevi olarak tasavvuf erbabına, padişahlara önderlik etmesinin yanı sıra Türk edebiyatını da etkilemiş, pek çok eserde adından söz ettirmiş bir isimdir. Kaynaklarda, Emir Sultan’ın eser yazdığına dair herhangi bir bilgi bulunmamakla birlikte Türk edebiyatında hakkında kaleme alınmış pek çok menakıbname yer almaktadır. Ayrıca, klasik Türk edebiyatında Emir Sultan için yazılmış, başta kaside (methiye) olmak üzere pek çok şiirin bulunması da dikkat çekicidir. Bu çalışmada, edebiyat tarihlerinde Emir Sultan için yazılan şiirlerin en meşhuru olarak kabul edilen Ahmet Paşa’nın kasidesi ele alınmaktadır. Tercî-i bent nazım şekliyle yazılmış olan söz konusu şiir, literatürde kısa değerlendirmelerle yer almış; ayrıntılı biçimde incelenmemiştir. Klasik Türk edebiyatının önemli isimlerinden biri olan Ahmet Paşa’nın bu şiirinin ele alınmasıyla Emir Sultan’ın hayatı ve şahsiyeti hakkındaki bilgiler, gerçeklik-hayal-şiir üçgeninde yeniden değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Klasik Türk edebiyatı
• Emir Sultan
• Ahmet Paşa
• kaside
• methiye

REFLECTION OF A HEARTFELT PERSON FROM TURKESTAN TO BURSA IN POETRY: AHMET PASHA'S PRAISE OF EMIR SULTAN

Öz

Shamsaddin of Bukhara, Muhammad bin Ali, known as “Muhammad Bukhari” because he was born in Bukhara, “Seyyid Bukhari” because he was a seyit, and “Emir Sultan” because he was the son-in-law of Yıldırım Bayezid, is a name that has not only spiritually led the Sufi masters and sultans, but has also influenced Turkish literature and has been mentioned in many works. While sources lack any information indicating that Emir Sultan wrote any works, numerous hagiographical works are written about him in Turkish literature. It is also noteworthy that many poems, especially eulogies, were written for Emir Sultan in classical Turkish literature. This study examines Ahmet Pasha's ode, considered the most famous poem written for Emir Sultan in literary history. Written in the tercî-i bent verse form, the poem has appeared in the literature only briefly and has not been studied in detail. By considering the poetry of Ahmet Pasha, one of the important names of classical Turkish literature, in this context, the information about the life and personality of Emir Sultan will be re-evaluated in the triangle of reality-imagination-poetry.

Anahtar Kelimeler

• Classical Turkish literature
• Emir Sultan
• Ahmet Pasha
• ode
• eulogy

Kaynakça

1. Akbulut, Rüknettin. Emir Sultan. Bursa: Hakimiyet Matbaası, 1962.
2. Algül, Hüseyin. Bursa’da Bir Buharalı Emir Sultan. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2015.
3. Algül, Hüseyin-Kara, Mustafa. Buhara’dan Bursa’ya Emir Sultan. Bursa: Emir Sultan Camii ve Türbesi Onarma ve Yaşatma Derneği, 2019.
4. Algül, Hüseyin-Azamat, Nihat. “Emir Sultan”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 02 Haziran 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/emir-sultan.
5. Bayer, Ahmet. Emir Sultan Hayatı ve Menkıbeleri. Bursa: Sultan Kitabevi, 1995.
6. Cebecioğlu, Ethem. Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü. İstanbul: Anka Yayınları, 2010.
7. Çoruh, Şinasi. Emir Sultan. İstanbul: Tercüman Yayınları, yty.
8. Ercan, Özlem. “Sürgün Günlerinde Ahmet Paşa”. Türkçenin Yükseliş Çağında Bursa’da Dil, Kültür ve Edebiyat Bilgi Şöleni (4-5 Haziran 2010). ed. Hatice Şahin. 1/ 104-109. Bursa: Bursa Büyükşehir Belediyesi Yayınları, 2010.

9. Eliaçık, Muhittin. “Emir Sultan”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Erişim 02 Haziran 2025. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/emir-sultan-semseddin-muhammed.
10. Güler, Ömer Said. Halepli İbrahim Çelebi Emir Sultan Menakıbnamesi Vesiletü’l-Metâlib fi Cevâhiri’l-Menâkıb. İstanbul: Büyüyenay Yayınları, 2021.
11. İsmail Belîğ. Güldeste-i Riyâz-ı İrfân. Bursa: Hudâvendigâr Matbaası, 1287.
12. Kara, Mustafa. “Ahmet Paşa ve Bursalı Gönül Sultanları”. Şair Ahmet Paşa Sempozyumu (26-27 Mart 2010). ed. Bilal Kemikli 1/205-216. Bursa: Bursa Kültür A.Ş.
13. Kara, Mustafa-Atlansoy, Kadir (hzl.). Mehmed Şemseddin Ulusoy Bütün Eserleri 2 Bursa Dergâhları Yâdigâr-ı Şemsî. Bursa: Osmangazi Belediyesi Yayınları, 1997.
14. Karabey, Turgut. “Ahmed Paşa”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Erişim 11 Ağustos 2025. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ahmed-veliyyuddinzade-ahmed-pasa.
15. Kılıç, Filiz (hzl.). Âşık Çelebi Meşâ’irü’ş-Şu’arâ. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2018. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59036,asik-celebi-mesairus-suarapdf.pdf?0.
16. Kubbealtı Lugati. Erişim 01 Haziran 2025. https://lugatim.com/s/hikmet.
17. Kubbealtı Lugati. Erişim 01 Haziran 2025. https://lugatim.com/s/fakr.
18. Kur’ân-ı Kerîm. Erişim 12 Ağustos 2025. https://kuran.diyanet.gov.tr/mushaf/kuran-meal-2/enfal-suresi-8/ayet-17/kuran-yolu-meali-5.
19. Kurnaz, Cemal. Muallim Nâcî Osmanlı Şairleri. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1986.
20. Kurnaz, Cemal-Tatcı, Mustafa. İstanbul’da Buharalı Bir Mutasavvıf Emir Buharî. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1998.
21. Kutlar Oğuz, Fatma Sabiha, vd. (hzl.) (2017). Kâfile-i Şu‘arâ, Mehmed Tevfîk. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2017. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/56163,mehmed-tevfik-kafile-i-su39arapdf.pdf?0.
22. Saltık, Gazali. Bursa’da Emir Sultan ve Kerametleri. Bursa: Taşman Matbaası, 1959.
23. Sungurhan, Aysun (hzl.). Kınalızâde Hasan Çelebi Tezkiretü’ş-Şu’arâ. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2017. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/55834,kinalizade-hasan-celebipdf.pdf?0.
24. Tarlan, Ali Nihat. Ahmet Paşa Divanı. Ankara: Akçağ Yayınları, 1992.
25. Tolasa, Harun. Ahmed Paşa’nın Şiir Dünyası. Ankara: Akçağ Yayınları, 2001.
26. Utku, Mustafa. Emir Sultan Hazretlerinin Menkıbeleri. İstanbul: Uludağ Yayınları, 2011.
27. Yıldırım, Ahmet. Tasavvufun Temel Öğretilerinin Hadislerdeki Dayanakları. Ankara: TDV Yay, 2000.