ARAP ALEVİLERİNDE RAS-EL SENİ KUTLAMA GELENEKLERİ (HATAY ÖRNEĞİ)

Öz

Bu çalışma, Hatay’da yaşayan Arap Alevilerinin Ras-el Seni (yılbaşı) kutlama geleneklerini dinler tarihi perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. Ras-el Seni, yılın başı (Arapça: رأس السنة) anlamına gelmekte olup Hatay’daki Arap Alevileri tarafından her yıl 14 Ocak’ta kutlanmaktadır. Araştırmada Ras-el Seni’nin tarihsel arka planı, kutsal zaman algısı, ritüel pratikleri ve toplumsal işlevleri ele alınmıştır. Çalışma nitel araştırma desenine göre hazırlanmış; veriler literatür taraması, katılımcı gözlem ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Araştırma, Antakya, Defne, Samandağ ve İskenderun ilçelerinde yaşayan 21 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Bulgular, Ras-el Seni’nin yalnızca bir yılbaşı kutlaması değil, aynı zamanda toplumsal dayanışma ve kültürel aktarım bağlamında işlev gördüğü ve kutsal zaman bilinciyle ilişkilendirilen bir gelenek olduğunu göstermektedir. Bayramın dini ve kültürel unsurları iç içe geçmiş olup ev ziyaretleri, mezarlık ve türbe ziyaretleri, özel yemeklerin hazırlanması ve aile içi bayramlaşma önemli ritüel pratikler arasında yer almaktadır. Sonuç olarak Ras-el Seni, Hatay’daki Arap Aleviler için hem kültürel kimliği pekiştiren hem de toplumsal bütünleşmeyi sağlayan ritüelleşmiş bir zamansal çerçeve olarak değerlendirilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Arap Alevileri
• Ras-el Seni (Yılbaşı)
• Kutsal Zaman
• Ritüel
• Hatay

RAS-AL SANI CELEBRATION TRADITIONS AMONG ARAB ALAWITES: THE CASE OF HATAY

Öz

This study examines the Ras-al Sani (New Year) celebration traditions of Arab Alawites living in Hatay from the perspective of the History of Religions. Ras-al Sani (رأس السنة), meaning “the beginning of the year” in Arabic, is celebrated annually on January 14 among Arab Alawites in Hatay. The study investigates the historical background of the festival, perceptions of sacred time, ritual practices, and its social functions. Designed as a qualitative research, the data were collected through literature review, participant observation, and semi-structured interviews conducted with 21 participants residing in Antakya, Defne, Samandağ and Iskenderun. The data were analyzed using content analysis. The findings suggest that Ras-al Sani functions not only as a calendrical New Year celebration but also as a socio-cultural practice through which communal relationships are maintained and cultural transmission is enacted. The celebration includes family and kin visits, cemetery and shrine visits, the preparation of specific traditional foods, and collective gatherings. The coexistence of religious narratives and cultural practices indicates that Ras-al Sani represents a multi-layered understanding of sacred time. Accordingly, the festival can be interpreted as a ritualized temporal framework in which cultural continuity and social interaction become visible.

Anahtar Kelimeler

• Arab Alawites
• Ras-al Sani (New Year)
• Sacred Time
• Ritual
• Hatay

Kaynakça

1. Alay, Okan. “Anadolu ve Kafkasya Kavşağında Geleneksel Bir Yılbaşı Kutlaması: Kalandar”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 11/23 (2018), 96-110. https://doi.org/10.12981/motif.477.
2. Artun, Erman. “Türk Halk Kültüründe Nevruz”. Uluslararası Nevruz Sempozyumu Bildirileri. Kazakistan: y.y., 1999.
3. Creswell, John W. Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, 3. Basım, 2013.
4. Durkheim, Émile. The Elementary Forms of Religious Life. çev. Karen E. Fields. New York: Free Press, 1995.
5. Eliade, Mircea. Dinsel İnançlar ve Düşünceler Tarihi. çev. Ali Berktay. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2003.
6. Eliade, Mircea. Mitlerin Özellikleri. çev. Sema Rıfat. İstanbul: Alfa Yayınları, 2016.
7. Eskiocak, Nasreddin. Gerçek İnsanlık ve Din. İstanbul: Can Yayınları, 2001.
8. Frazer, James George. The Golden Bough: A Study in Magic and Religion. London: MacMillan, 1992.

9. Guest, Greg vd. “How Many Interviews Are Enough? An Experiment with Data Saturation and Variability”. Field Methods 18/1 (2006), 59-82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903.
10. Güngör, Özcan. “Üst Kavramsallaştırma Olarak Alevilik: Akide ve İbadetler Açısından Alevilik-Nusayrilik İlişkisi”. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 10/1 (2017), 45-69. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.298264
11. Hacıismailoğlu, Hülya. “Mircea Eliade, Mitlerin Özellikleri (Kitap Değerlendirmesi)”. Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi 3 (Aralık 2016), 155-158. https://izlik.org/JA42AF44XF
12. Kafkasyalı, Ali. “Türk Dünyasında Nevruz Geleneğine Toplu Bakış”. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 6/2 (2010), 149-172.
13. Kitâb-ı Mukaddes. İstanbul: Kitâb-ı Mukaddes Şirketi, 2. Basım, 2003.
14. Malinowski, Bronislaw. Magic, Science and Religion and Other Essays. New York: Free Press, 1948.
15. Mirzaoğlu, Fatma Gülay - Bezgin, Ali. “Hatay Yöresi Herise/Keşkeğin Ortaya Çıkış Hikâyeleri ve Toplumsal İşlevleri Üzerine Bir İnceleme”. 2. Uluslararası Kültür, Sanat ve Toplum Sempozyumu Bildirileri (28-30 Eylül 2022, Van). 513-514. Van: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yayınları, 2022.
16. Morgan, David L. Focus Groups as Qualitative Research. New York: SAGE Publications, 1996.
17. Ocak, Ahmet Yaşar. “Alevî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 2/368-369. İstanbul: TDV Yayınları, 1989. Ozan, Meral. “Geçiş Ritüelleri ve Halk Masalları”. Millî Folklor 91 (2011), 72-78.
18. Ökten, Ali İhsan. Anadolu’nun Sırlı Aynası: Arap Aleviler (Nusayriler). Adana: Karahan Kitabevi, 2017.
19. Örnek, Sedat Veyis. İlkellerde Din, Büyü, Sanat, Efsane. İstanbul: Gerçek Yayınevi, 1988.
20. Tavîl, Muhammed Emîn Gālib et-. Arap Alevileri Tarihi. çev. İsmail Özdemir. Adana: Karahan Kitabevi, 2015.
21. Taylor, Charles. A Secular Age. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2007.
22. Türk, Hüseyin. Anadolu’nun Gizli İnancı Nusayrilik. İstanbul: Kaknüs Yayınları, 2010.
23. Ünal, Mustafa. Dinlerde Kutsal Zamanlar. İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık, 2008.
24. Yeral, Ali. Ehl-i Beyt Aleviliği. İstanbul: Kevser Yayıncılık, 2022.
25. Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 11. Basım, 2018.