TÜRK KÜLTÜRÜ ÜZERİNDEN MİLLÎ KİMLİK İNŞASI: HALKEVLERİ ÖRNEĞİ

Öz

Halkevleri, toplumu modern, laik ve millî değerler çerçevesinde eğitmek amacıyla kurulmuştur. Erken Cumhuriyet Dönemi’nde millî kimliğin Türk kültürü üzerinden inşa edilmesi sürecinde önemli bir işlev üstlenmiştir. Bu çalışma, millî kimliğin inşa sürecinde Halkevlerinin rolünü analiz etmeyi amaçlamaktadır. Halkevleri, yalnızca birer kültür ve eğitim kurumu değil; aynı zamanda Cumhuriyet ideolojisinin halka benimsetilmesinde ve toplumsal dönüşümün sağlanmasında aktif rol üstlenen yapılar olmuştur. Halkevlerinde bu bağlamda yayın faaliyetleri yürütülmüş, konferans ve anma töreni gibi etkinlikler düzenlenmiş, Türk kültürü ve tarihteki kahramanlar üzerinden millî bilinç kazandırılmaya çalışılmıştır. Halkevlerinin faaliyetleri belirtilen konularla sınırlı kalmamış; yerli malı kullanımı teşvik edilmiş, tasarruf çağrıları yapılmış, millî ekonomiye katkı temalarıyla sosyal sorumluluk bilinci oluşturulmak istenmiştir. Ayrıca yerel değerlerin derlenmesi ve millî kültürle bütünleştirilerek geliştirilmesinde, vatandaşlara tarih bilinci kazandırılmasında da Halkevlerinden faydalanılmıştır. Halkevleri, Türkiye’de modernleşme ve millî kimliğin kazandırılması süreçlerinde halk ile devlet arasında kültürel bir köprü işlevi de görmüştür. Bu doğrultuda çalışmalarını millî bayramlar ve tarihî günlerin kutlanması, tarihî kökene vurgu yapılması, Cumhuriyet değerleri ve Atatürk İnkılaplarının benimsetilmesi, toplumsal dayanışma ve sosyal sorumluluk bilincinin geliştirilmesi, yerel değerlerin millî kültüre entegrasyonu gibi temel başlıklar çerçevesinde yürütmüştür. Bu makalede, arşiv belgeleri, resmî yayınlar ve döneme ait süreli yayınlar ışığında Türk kültürü üzerinden millî kimliğin inşa süreci Halkevleri örneğinden hareketle incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

• Türk Kültürü
• Halkevleri
• Atatürk
• Milli Kimlik
• Türkiye Cumhuriyeti

Nation-Building Through Turkish Culture: The Case of Halkevleri

Öz

Halkevleri (People’s Houses) were established with the aim of educating society within the framework of modern, secular, and national values. They played a crucial role in the construction of national identity during the early Republican period, particularly through the promotion of Turkish culture. This study aims to analyze the role of the Halkevleri in the process of national identity formation. Halkevleri were not merely cultural and educational institutions; they also functioned as active agents in promoting Republican ideology to the public and facilitating social transformation. In this context, they carried out publishing activities, organized conferences and commemorative ceremonies, and sought to instill national consciousness through Turkish culture and historical heroes. Their activities were not limited to these areas; Halkevleri also encouraged the use of domestic goods, promoted savings, and attempted to cultivate social responsibility through themes related to contribution to the national economy. Furthermore, they played a role in compiling local cultural elements, integrating them into national culture, and fostering historical awareness among citizens. Halkevleri functioned as a cultural bridge between the state and society in the processes of modernization and the construction of national identity in Türkiye. Accordingly, their activities centered on key themes such as celebrating national holidays and historical anniversaries, emphasizing historical roots, promoting the values of the Republic and Atatürk’s Reforms, strengthening social solidarity and responsibility, and integrating local values into national culture. This article examines the construction of national identity through Turkish culture by analyzing archival documents, official publications, and periodicals from the era.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Culture
• Halkevleri
• Atatürk
• national identity
• Republic of Türkiye

Kaynakça

1. Başkanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA), 30.1.0.0/11.63.4.
2. BCA, 490.1.0.0/14.73.8.
3. BCA, 30.10.0.0/173.194.5.
4. BCA, 490.1.0.0/1008.889.1.
5. BCA, 490.1.0.0/1008.889.2.
6. BCA, 490.1.0.0/1009.895.1.
7. BCA, 490.1.0.0/1009.896.1.
8. BCA, 490.1.0.0/1010.897.2.

9. BCA, 490.1.0.0/1011.902.3.
10. BCA, 490.1.0.0/1012.906.2.
11. BCA, 490.1.0.0/1012.907.1.
12. BCA, 490.1.0.0/1013.910.1.
13. BCA, 490.1.0.0/1013.910.2.
14. BCA, 490.1.0.0/1167.99.2.
15. BCA, 490.1.0.0/1207.1.4.
16. BCA, 490.1.0.0/1207.5.3.
17. BCA, 490.1.0.0/1317.372.2.
18. BCA, 490.1.0.0/17.88.6.
19. BCA, 490.1.0.0/23.118.12.
20. BCA, 490.1.0.0/3.15.46.
21. BCA, 490.1.0.0/4.21.5.
22. BCA, 490.1.0.0/4.21.12.
23. BCA, 490.1.0.0/4.21.35.
24. 4 Eylül/Dörteylül
25. C.H.F. Halkevleri Talimatnamesi. (1932). Hakimiyeti Milliye Matbaası.
26. C.H.P. Halkevleri Halkodaları 1932-1942. (t.y.).
27. Cumhuriyet Halk Partisi, On Beşinci Yıl Kitabı. (t.y.).
28. Halkevleri 1932-1935: 103 Halkevi Geçen Yıllarda Nasıl Çalıştı. (t.y.).
29. Halkevleri 1940. (t.y.). Ulusal Matbaa: Ankara.
30. Akalın, Ş. H. vd. (haz.). (2019). Türkçe Sözlük. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Dil Kurumu Yayınları.
31. Akyüz, K. (1986). Türk Ocakları. Belleten, 50, 201-228.
32. Anderson, B. (1993). Hayali Cemaatler: Milliyetçiliğin Kökenleri ve Yayılması. İstanbul: Metis Yayınları.
33. Çeçen, A. (1990). Atatürk’ün Kültür Kurumu Halkevleri. Ankara: Gündoğan Yayınları.
34. Doğaner, Y. (2000). Atatürk İnkılabının Yerleşmesinde Halkevlerinin Rolü. Kök Araştırmalar, 2, 77-98.
35. Gellner, E. (1992). Uluslar ve Ulusçuluk. İstanbul: İnsan Yayınları.
36. İnan, A. (1939). Atatürk ve Tarih Tezi. Belleten. 3, 243-246.
37. Karacakaya, F. (2023). Safranbolu ve Karabük Halkevlerinin Kuruluşu ve Faaliyetleri. Recent Period Turkish Studies, 43, 143-172.
38. Karataş, E. (2024). Türkiye Cumhuriyeti’nin Bilgi Kaynakları Olarak Halkevi Dergileri. Kültür Araştırmaları Dergisi, 23, 177-189.
39. Lewis, G. (1999). The Turkish Language Reform: A Catastrophic Success. Oxford University Press.
40. Özen, F. (2017). Modern Türkiye’nin Yeni İnsan Arayışı: Halkevleri Örneği (1932-1938).
41. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. Tekinsoy, B. (2022). Halk Eğitiminin Taşra Uygulamalarına Bir Örnek: Çorum Halkevi Halk Dershaneleri ve Kurslar Şubesinin Faaliyetleri. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12, 49-65.
42. Türk Tarihinin Ana Hatları. (1930). İstanbul: Devlet Matbaası
43. Türkmen, İ. (2013). Kastamonu Halkevi ve Türkiye’nin Modernleşme Sürecine Katkıları (1932- 1951). Berikan Yayınevi.
44. Üstel, F. (2004). İmparatorluktan Ulus Devlet’e Türk Milliyetçiliği: Türk Ocakları (19121931). İstanbul: İletişim Yayınları