EN
TR
HALK MÜZİĞİ VE İNANÇ İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA TUNCELİ ALEVİLİĞİ: UYGULAMALI BİR KÜLTÜREL ÇÖZÜMLEME
Öz
Tunceli yöresi, inanç biçimi ve sosyokültürel dokusuyla Anadolu’nun en özgün halk müziği merkezlerinden birini teşkil etmektedir. Bu çalışma, Tunceli yöresine ait halk müziğinin Alevilik inancıyla kurduğu ontolojik bağı ve bu bağın etik değerlere, somut davranış örüntülerine ve kolektif kimlik inşasına etkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, Alevilik inancına bağlı gelişen halk müziğinin toplumsal işlevlerini psiko-sosyal bir çerçevede ele alarak sözlü kültürel mirasın korunmasındaki rolünü saptamayı hedeflemektedir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; veriler saha çalışması kapsamında gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ile toplanmıştır. Elde edilen bilgiler, betimsel analiz yöntemiyle çözümlenerek tematik kategorilere ayrılmış; müzikal pratikler kültürel psikoloji ve sosyolojik veriler ışığında incelenmiştir. Araştırma sonucunda, Tunceli yöresi halk müziğinin Alevilik inanç sistemiyle ayrılmaz bir bütünlük oluşturduğu ve toplumsal belleğin inşasında yadsınamaz bir rol oynadığı saptanmıştır. Müziğin; bireyi ahlaki erdemlere yönelten "terbiye edici" bir güç, toplumsal haksızlıklara karşı geliştirilen "protest" bir dil ve geçmişin travmalarını sağaltan psiko-sosyal bir mekanizma olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca "Can" kavramı etrafında şekillenen toplumsal cinsiyet eşitliğinin; Cem ibadetlerinden festivallere kadar her alanda kadın ve erkeğin eşit katılımıyla somutlaştığı görülmüştür. Yörede kadınların ağıt yakma hâkimiyeti ile erkeklerin ozanlık geleneğindeki temsilinin, birbirini tamamlayan bir bütünlük arz ettiği belirlenmiştir. Bulgular, Tunceli halk müziğinin estetik, sanatsal ve inançsal bir söyleme sahip olmasının yanı sıra toplumsal dayanıklılığı artıran, etik kodları geleceğe taşıyan ve kimlik inşasını sağlayan temel bir araç olduğunu kanıtlamaktadır. Sonuç olarak geçmişin acılarını sağaltan ve geleceğin etik kodlarını taşıyan bu müzikal gelenek, bireyin ve toplumun davranışlarını şekillendiren sosyokültürel değerlerin inançla bütünleştiği bir dünya görüşünü yansıtmaktadır. Bu yüzden müziğin terbiye edici, protest ve aktarıcı rolleri; Tunceli halkının Alevilik inancına bağlı olarak duygusal dayanıklılığını artıran ve toplumsal bütünleşmeyi sağlayan temel bir psiko-sosyal söylem olduğunun altı çizilmelidir.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Çalışma saha araştırmasına dayanmakta olup etik ve ahlâki kurallara uygun şekilde hazırlanmıştır.
Teşekkür
Alevilik ve Halk kültürüyle ilgili nitelikli çalışmaların yayınlanmasına aracılık ettiğiniz için dergi editör kuruluna teşekkür ederiz
Kaynakça
- Aksoy, Mustafa. “Türk Kültüründe Alevilik”. İstanbul Sosyoloji Araştırmaları Dergisi. 24 (1 Eylül 2011), 65. https://izlik.org/JA38RR39JC .
- Arslanoğlu, İbrahim. “Alevilikte Temel İnanç Unsurları ve Pratikler”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, sy. 20 (2001), 25-63.
- Assmann, Jan. Cultural Memory and Early Civilization: Writing, Remembrance, and Political Imagination. Cambridge: Cambridge University Press, 2011.
- Aydoğdu, Yunus - Tekin, Fatma. “Aleviliğin Tarihsel Süreci ve Düşünsel Temelleri”. SÜREK Alevilik - Bektaşilik ve Kültür Araştırmaları Dergisi, sy. 3 (2024), 82-96. https://izlik.org/JA94PC25UX.
- Aytaş, Gıyasettin. “Alevilik Kavramı Etrafında Bazı Tespit ve Değerlendirmeler”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 56 (01 Ocak 2013): 15-28. https://izlik.org/JA87LZ87CA.
- Bektaş, Ahmet. Pierre Bourdieu’nun Sosyal Teorisi ve Devlet. Ankara: Sonçağ Yayınarı, 2024.
- Birdoğan, Nejat. Anadolu Alevi Ocaklarının Kuruluşu, İşlevleri, Yayılmaları. IV. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi. 1992, C.1., s.5-16.
- Bourdieu, Pierre. Distinction: A Social Critique of the Judgement of Taste. çev. Richard Nice. London: Routledge, 1996.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Alevilik Bektaşilik Araştırmaları, Türkiye Sahası Türk Halk Bilimi, Dini Musiki
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
28 Eylül 2026
Gönderilme Tarihi
1 Nisan 2026
Kabul Tarihi
8 Eylül 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Sayı: 119
APA
Solmaz, F., & Solmaz, K. (2026). HALK MÜZİĞİ VE İNANÇ İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA TUNCELİ ALEVİLİĞİ: UYGULAMALI BİR KÜLTÜREL ÇÖZÜMLEME. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 119, 115-134. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1920561
AMA
1.Solmaz F, Solmaz K. HALK MÜZİĞİ VE İNANÇ İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA TUNCELİ ALEVİLİĞİ: UYGULAMALI BİR KÜLTÜREL ÇÖZÜMLEME. TKHBVD. 2026;(119):115-134. doi:10.60163/tkhcbva.1920561
Chicago
Solmaz, Fatih, ve Kübra Solmaz. 2026. “HALK MÜZİĞİ VE İNANÇ İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA TUNCELİ ALEVİLİĞİ: UYGULAMALI BİR KÜLTÜREL ÇÖZÜMLEME”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, sy 119: 115-34. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1920561.
EndNote
Solmaz F, Solmaz K (28 Eylül 2026) HALK MÜZİĞİ VE İNANÇ İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA TUNCELİ ALEVİLİĞİ: UYGULAMALI BİR KÜLTÜREL ÇÖZÜMLEME. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 119 115–134.
IEEE
[1]F. Solmaz ve K. Solmaz, “HALK MÜZİĞİ VE İNANÇ İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA TUNCELİ ALEVİLİĞİ: UYGULAMALI BİR KÜLTÜREL ÇÖZÜMLEME”, TKHBVD, sy 119, ss. 115–134, Eyl. 2026, doi: 10.60163/tkhcbva.1920561.
ISNAD
Solmaz, Fatih - Solmaz, Kübra. “HALK MÜZİĞİ VE İNANÇ İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA TUNCELİ ALEVİLİĞİ: UYGULAMALI BİR KÜLTÜREL ÇÖZÜMLEME”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 119 (28 Eylül 2026): 115-134. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1920561.
JAMA
1.Solmaz F, Solmaz K. HALK MÜZİĞİ VE İNANÇ İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA TUNCELİ ALEVİLİĞİ: UYGULAMALI BİR KÜLTÜREL ÇÖZÜMLEME. TKHBVD. 2026;:115–134.
MLA
Solmaz, Fatih, ve Kübra Solmaz. “HALK MÜZİĞİ VE İNANÇ İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA TUNCELİ ALEVİLİĞİ: UYGULAMALI BİR KÜLTÜREL ÇÖZÜMLEME”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, sy 119, Eylül 2026, ss. 115-34, doi:10.60163/tkhcbva.1920561.
Vancouver
1.Fatih Solmaz, Kübra Solmaz. HALK MÜZİĞİ VE İNANÇ İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA TUNCELİ ALEVİLİĞİ: UYGULAMALI BİR KÜLTÜREL ÇÖZÜMLEME. TKHBVD. 28 Eylül 2026;(119):115-34. doi:10.60163/tkhcbva.1920561