The Image of Sultan Malikshah in Georgian Sources: A Depiction of a Ruler Between Religion, and Political Memory

Öz

Georgian historians are also included in Seljuk historical sources. With the Seljuks' activities in South Caucasia, they begin to mention this community and its leaders. One of these individuals is Malik Shah. He sought to maintain his rule in Georgia, which his father Alp Arslan had conquered, and launched two campaigns against the country. Although the Georgian kings renewed their allegiance each time, they soon broke their word. Melikshah increased the pressure on Georgia. As a result, King Giorgi came to him in 1083 and signed a final peace agreement with Melikshah. After this date, good relations between the two sides continued until Melikshah's death. Turkish-Georgian relations, which followed a different course for about twenty years, led to Melikshah being described in various ways in Georgian sources. Georgian historians, who portrayed Melikshah quite negatively during the war periods, described him as the most just ruler in the world or a very merciful statesman towards Christians when peace was made.

Anahtar Kelimeler

• Georgian Sources
• Malikshah
• Georgia
• Greater Seljuk Empire
• Historiography.

GÜRCÜ KAYNAKLARINDA SULTAN MELİKŞAH İMAJI: DİN, KÜLTÜR VE SİYASİ HAFIZA ARASINDA BİR HÜKÜMDAR TASVİRİ

Öz

Selçuklu tarihi kaynakları içerisinde Gürcü tarihçileri de yer alır. Onlar Selçukluların Güney Kafkasya’da faaliyet göstermesiyle birlikte bu topluluktan ve onların önderlerinden de bahsetmeye başlarlar. Bu kişilerden birisi de Melikşah’tır. Babası Alp Arslan’ın fethettiği Gürcistan’da hâkimiyetlerini devam ettirmek istemiş ve ülkeye iki sefer düzenlemiştir. Her defasında Gürcü kralları bağlılıklarını yenilese de kısa süre sonra sözlerinde durmamışlardır. Melikşah da Gürcistan’daki baskıyı artırmıştır. Bunun üzerine Kral Giorgi 1083’de yanına gelerek Melikşah ile nihai barış anlaşmasını imzalamıştır. Bu tarihten sonra iki taraf arasında iyi ilişkiler Melikşah’ın ölümüne kadar devam etmiştir. Yaklaşık yirmi yıl boyunca farklı bir seyirde devam eden Türk-Gürcü ilişkileri Gürcü kaynaklarında Melikşah’ın çeşitli şekillerde anılmasına sebep olmuştur. Savaş dönemlerinde Melikşah hakkında oldukça olumsuz tasvirler yapan Gürcü tarihçileri barış yapıldığı zaman onu dünyanın en adil hükümdarı ya da Hristiyanlara karşı çok merhametli bir devlet adamı olarak tarif etmişlerdi.

Anahtar Kelimeler

• Gürcü Kaynakları
• Melikşah
• Gürcistan
• Büyük Selçuklu Devleti
• Tarih Yazıcılığı.

Kaynakça

1. Ahmed b. Mahmud, Selçuk-nâme I, çev. E. Merçil, İstanbul 1977.
2. Alasania, Giuli, Gürcüler ve İslam Öncesi Türkler, çev. Nanuli Kaçarava, KTÜ Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, Trabzon 2013. Allen, W.E.D. A History of the Georgian People, London 1971.
3. Anadolu Selçukluları Devleti Tarihi, III, Anonim Selçuknâme, çev. F. N. Uzluk, Ankara 1952. Anchabadze, Giorgi, Sakartvelos İstoria Mokle Narkvevi, Kavkasiuri Sakhli, Tbilisi 2005. Bedirhan, Yaşar, Selçuklular ve Kafkasya, Konya 2000.
4. Berdzenishvili, N., Sakartvelos İstoria I, Sakartvelos Ssr Metnierebata Akademiis Gamomtsemloba, Tbilisi 1956.
5. Berdzenishvili, N., Sakartvelos İstoriis Sakitkhebi IX, Gamomtsemloba Metsniereba, 1979.
6. Brosset, M., Gürcistan Tarihi, çeviri ve notlar: H. D. Andreasyan-E. Merçil, Ankara 2003.
7. Chanashvili, Mose Giorgisdze, Sakartvelos İstoria, Sharadzisa Stamba, Tbilisi 1895.
8. El-Hüseynî, Şadruddîn Ebu’l-Hasan Ali İbn Nâşır İbn Ali, Ahbârü’d-Devlti’s-Selçukiyye, çev. Necati Lügal, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1999.

9. Gaprindashvili, Givi, akhali navardzievis ts’arts’era, metsniereba da t’eknik’a, Tbilisi 1953.
10. Historical Atlas of Georgia, ed. David Muskhelishvili, Artanujı Puplıshıng, Tbilisi 2023.
11. History of Armenia by Father Michael Chamich, II, çev.J. Avdall, Calcutta 1827.
12. İbn’ül-Esîr, Ebu’l-Hasan İzzeddin Ali b. Ebi’l-Kerem Muhammed el-Cezeri, el-Kâmil fi’t- Tarih, X, çev. Abdülkerim Özaydın, Bahar Yayınları, İstanbul 1991.
13. Javakhishvili, İvane, Sakartvelos Mepe Da Misi Uplebis İstoria, Eletronib Stamba Gamomtsemloba, Tbilisi 1905. Javakhishvili, İv., Sakartvelos İstoria XI-XV Sakuneebi, Sakhelgami, Tbilisi 1949.
14. Jordania,Tedo, Kronikebi I, Gamomtsemloba Artanuci, Tblisi 2004.
15. Kafesoğlu, İbrahim, “Doğu Anadolu’ya İlk Selçuklu Akını (1015-1021) ve Tarihî Ehemmiyeti”, Fuat Köprülü Armağanı, İstanbul 1943, ss. 259-274.
16. Kartlis Tskhovreba, “Tskhovreba Mepet-Mepisa Davitisi”, redaktsiit: Simon Qaukhchshvili, Sakartvelos Ssr Metsnierebata Akademiis Gamomtsemloba, Tbilisi 1942.
17. Kartlis Tskhovreba, “Matıane Kartlisa”, ed. Roin Metevelli, Artanuji Puplıshing, Tbilisi 2014.
18. Kartlis Tskhovreba, “Lıfe of Davıd Kıng of Kıng”, ed. Roin Metevelli, Artanuji Puplıshing, Tbilisi 2014.
19. Köymen, Mehmet Altay, Büyük Selçuklu İmparatorluğu Tarihi, C. I, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2016.
20. Lordkipanidze, Mariam, Georgia in the XI-XII Centuries, Tbilisi 1987.
21. Mosiashvili, Vasil, Turk-Selcukta Sultnis Alp-Arslanis Lashkrobebi Sakartveloshi, Samtskhe- Javakhetis Universiteti, Akhaltsikhe 2017.
22. Mosiashvili, Vasil,” XI-XII. Yüzyıllarda Gürcistan”, Gürcistan, ed. İbrahim Tellioğlu-Roin Kavrelishvili, Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara 2024.
23. Müverrih Vardan, Türk Fetihleri Tarihi, çev. Hrant D. Andreasyan, Post Yayın Dağıtım, İstanbul 2017.
24. Sakartvelos İstoria, ed. Merab Vaçnadze-Vakhtang Guruli-Mikheil Bakhtadze, Gamomtsemloba İntelekti, Tbilisi 2014.
25. Sakartvelos İstoria, N. Berdzenishvili-İv. Javakhishvili-S. Janashia, Sakartvelos Ssr Sakhelmtsipo Gamomtsemloba, Tbilisi 1948.
26. Shengelia, Nodar, Selçukebi da Sakartvelo XI Saukuneşi, Metsniereba Yayınevi, Tbilisi 1968.
27. Smbat Sparapet’s Chronicle, çev. Rober Bedrosian, Long Branch, New Jersey 2005.
28. Tellioğlu, İbrahim, Fethedilenlerin Gözüyle Anadolu’nun Fethi, Bilge Kültür-Sanat, İstanbul 2020.
29. Tellioğlu, İbrahim, XI-XIII. Yüzyıllarda Türk Gürcü İlişkileri, Trabzon 2009.
30. Tellioğlu, İbrahim, Ortaçağ’da Türkler Ermeniler Gürcüler, Bilge Kültür-Sanat, İstanbul 2019.
31. Turan, Osman, Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2019.
32. Thomson, Robert W., Rewriting Caucasian History, Clarendon Press, Oxford 1996.
33. Urfalı Mateos Vekayi-Nâmesi (952-1136) ve Papaz Grigor’un Zeyli (1136-1162), çev. H. D. Andreasyan, Türk Tarih Kurumu, Ankara 1987.
34. Qaukhchishvili, S., Kartlis Tskhovreba, Matiane Kartlisa, Sakhelgami, Tbilisi 1955.