MEŞRUTİYET PADİŞAHI OLARAK SULTAN V. MEHMED REŞAD’IN MİZACI VE YÖNETİM TARZI

Öz

35. Osmanlı padişahı olan Sultan V. Mehmet Reşad 1909-1918 , Kanun-ı Esasi’nin verdiği yetkiyle tahta çıkmasına karşın, selefi Sultan II. Abdülhamid’e göre daha geri planda kalan bir hükümdar görüntüsü vermiştir. Bu pasif yönetim tarzında, dönemin baskın gücü olan İttihat ve Terakki Cemiyeti elitinin otokratik yönetim tarzının etkili olduğu şüphesizdir. Bununla birlikte, V. Mehmet Reşad’ın mizaç ve karakteri de, gelişen siyasî ve toplumsal olaylara karşı ilgisiz kalarak Dolmabahçe Sarayı’nda kendi halinde bir hayat sürmesini desteklemiş ve dokuz sene süren iktidarında sembolik bir padişah profili ortaya çıkarmıştır.Bunun yanında Sultan Reşad; Bursa, İzmit ve Hereke Fabrikası gibi yerlere yaptığı yurt içi gezilerle birlikte bilhassa Rumeli’ye yaptığı seyahatlerinde kendi tebaasıyla yakın olmaya özen göstermişti. Kırılan kalpleri onarmaya çalışarak Osmanlı birliğini sağlamaya matuf bu gezilerde ayrıca fakirlere yapılan yardımlar ve cami ve okul inşası gibi sosyal amaçlı binaların yapımı Osmanlı milletlerinin ittihadını sağlamaya yönelik Padişahın üzerinde hassasiyetle durduğu uygulamalardı. Ülke topraklarının birer birer merkezî yönetimden kopmaya başladığı bu dönemde Sultan Reşad bu gezileriyle Osmanlı milletlerini bir arada tutmaya katkı sağlayan bir hükümdarlık görevini de başarıyla icra etti.

Anahtar Kelimeler

• Sultan V. Mehmed Reşad, Sultan II. Abdülhamid, Dolmabahçe Sarayı, İttihat ve Terakki Cemiyeti, Osmanlı Anayasal Rejimi

THE CHARITIES OF HADIM HAFIZ AHMED PASHA IN ISTANBUL AND ELSEWHERE

Öz

Sultan Mehmed Reşad V, the thirty-fifth Ottoman sultan, ascended the throne in 1909 with the authorization of the Ottoman Constitution Kanun-ı Esasi . In comparison to his predecessor Sultan Abdülhamid II, he displayed a passive ruler image. No doubt, this was because of the oppressive and autocratic political practice conducted by the ruling elite of the Committee of Union and Progress, the dominant political power of the time. In addition to this, Sultan’s own personality, also supported his staying at Dolmabahçe Palace quietly and being not involved in contemporary political events. As a result, he remained as a symbolic figure in Ottoman politics during his nine years of rule. In addition to this, Sultan Reşad was attentive to be close to his own people via the domestic journeys to Bursa, İzmit and Hereke Factory and especially to Rumelia. The aids for poor people, and constructing social objective buildings such as schools and mosques during these journeys which were aimed to secure uniformity of Ottoman by mending the broken hearts were the implementations about which Sultan was quite sensitive for securing the uniformity of Ottoman nations. Sultan Reşad performed his duty as a Sultan successfully to keep the Ottoman nations together during a period when country’s lands started to separate from the central administration one by one.

Anahtar Kelimeler

• Sultan Mehmed Reşad V, Sultan Abdulhamid II, Dolmabahce Palace, The Committee of Union and Progress, Ottoman Constitution Regime

Kaynakça

1. AKSU, Cemal, “Halit Ziya Uşaklıgil”, Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar An- siklopedisi, C. 2, İstanbul: YKY, 1999, s.640-643.
2. AZAMAT, Nihat, “Kemahlı İbrahim Hakkı” DİA, C. 25, s.220-222.
3. BARDAKÇI, Murat, Şahbaba, İstanbul: Pan Yayınları, 1998.
4. “V. Mehmed Reşad 1909-1918 ”, Osmanlı 12, ed: Güler Eren , Ankara 1999, s.239-244.
5. BİREN, Mehmet Tevfik, II. Abdülhamid, Meşrutiyet ve Mütareke Devri, yay. haz: F. Rezan Hürmen , C.2, İstanbul: Arma Yayınları, 1993.
6. Şeyhülislam Mustafa Hayri Efendi’nin Meşrutiyet, Büyük Harp ve Mütareke Günlükleri
7. 1909-1922 , yay. haz: Ali Suat Ürgüplü , İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2015, s.165.
8. ÇELEBİ, Mevlüt, Sultan Reşad’ın Rumeli Seyahati, İzmir 1999.

9. ______, “Osmanlıcılığın İhya Girişimi: Sultan Reşad’ın Rumeli Seyahati”, Osmanlı 2, Ankara 1999, s.527-531.
10. DANİŞMEND, İsmail Hami, İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, C.IV, İstanbul 1972.
11. GEORGEON, François, Sultan Abdülhamid, çev: Ali Berktay , İstanbul: Homer Kitabevi, 2006.
12. GÜRAN, Tevfik, “Osmanlı Kamu Maliyesi, 1839-1918”, Osmanlı Maliyesi, Kurumlar ve Bütçeler 1 içinde haz: Mehmet Genç-Erol Özvar , İstanbul 2006, s.65- 79.
13. KEMAHİ, İbrahim Hakkı, Şemsül İrşad li Sultan Reşad, Dersaadet 1329.
14. KORKMAZ, Mehmet, “Sultan Reşad’ın Oğlu Şehzade Ziyaeddin Efendi”, Sultan V. Mehmed Reşad ve Dönemi Uluslararası Sempozyumu’na 2-4 Kasım 2017, İstanbul Sunulan Yayınlanmamış Bildiri.
15. KÜÇÜK, Cevdet, “Mehmed V”, DİA, C.28, s.422.
16. MAYAKON, İsmail Müştak, Yıldız’da Neler Gördüm, haz: Ali Yılmaz , İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları, 2010.
17. Osmanlı Malî İstatistikleri Bütçeler 1841-1918, haz: Tevfik Güran , Ankara: Devlet İstatistik Enstitüsü, 2003.
18. OSMANOĞLU, Osman Selaheddin-Adra, Jamil-Eldem, Edhem, Genealogy of the Imperial Ottoman Family, ISIS Press, İstanbul 2011.
19. ÖNDER, Mehmet, “Sultan Reşad ve Heyet-i Mevleviye”, Türk Yurdu, S. 265, Şubat 1957, s.610-612.
20. ÖRİK, Nahid Sırrı, “Sultan Reşad’a Dair”, Resimli Tarih Mecmuası, C.3, S.30, Haziran 1952, s.1523-1527.
21. ______, Bilinmeyen Yaşamlarıyla Saraylılar, haz: Alpay Kabacalı , İstanbul 2006.
22. ÖZCAN, Abdülkadir, “Kılıç Alayı”, DİA, C. 25, s.408-410.
23. Refik, Ahmed, Sultan Mehmed-i Han-ı Hâmis Hazretleri, Hayat-ı Mâziye ve Husu- siyesi, Sultan Mehmed Han-ı Hamis Hazretlerinin Şehzadelik Zamanlarıyla Ahval-i Hususiye-i Hayatiyesinden Bahistir, İstanbul 1324.
24. SAKAOĞLU, Necdet, “Mehmed V”, Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, C.2, İstanbul: YKY, 1999.
25. SİMAVÎ, Lütfi, Sultan Mehmed Reşad Hanın ve Halefinin Sarayında Gördüklerim, Matbaa-i Osmaniye, 1924.
26. Şeyhülislam Mustafa Hayri Efendi’nin Meşrutiyet, Büyük Harp ve Mütareke Günlükleri 1909-1922 , yay. haz: Ali Suat Ürgüplü , İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2015.
27. Tahsin Paşa, Sultan Abdülhamid, İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 1990.
28. TANÖR, Bülent, Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri 1789-1908 , İstanbul: YKY, 2004.
29. TETİK, Fatih, Meşrutiyet Sarayının Çelebi Padişahı: Sultan V. Mehmed Reşad ve Dönemi, Ankara: TBMM Yayınları, 2017.
30. ______“Meşrutiyet Sarayında Bir Başmabeyinci: Lütfi Simâvî”, Teşrîfât ve Âdâb- ı Muâşeret içinde, Ankara: TBMM Yayınları, 2010, s. XI-XVIII.
31. TOPUZLU, Cemil, İstibdat-Meşrutiyet-Cumhuriyet Devirlerinde 80 Yıllık Hatıralarım, yay. haz: Hüsrev Hatemi-Aykut Kazancıgil , İstanbul 1994.
32. TÜRKGELDİ, Ali Fuad, Görüp İşittiklerim, Ankara 1987.
33. UŞAKLIGİL, Halid Ziya, Saray ve Ötesi, İstanbul 1965.
34. ÜNÜVAR, Safiye, Saray Hatıralarım, İstanbul 2009.
35. VARTHOFT, Uğural, “Çekmedi Hiçbir Şeyden Taştan Çektiği Kadar”, Çanakkale 1915, S.8, Mart 2011, s. 48-51.
36. ZÜRCHER, Erik Jan, “Şehzade Reşad’ın Haziran 1911’deki Makedonya Seyahati”, Savaş, Devrim ve Uluslaşma 1908-1928 , çev: Ergun Aydınoğlu , İstanbul 2005, s.121-137.