Siyasal/Toplumsal Değişimlerin Kimlik Arayışına ve Türk Edebiyatına Etkileri: BEKİR SITKI KUNT’UN MEMLEKET HİKAYELERİ ÖRNEĞİ

Yıl 2017, Sayı: 37, 177 - 200, 30.11.2017

Nur N. Özmel

Öz

Bu makale 1908’den itibaren netlik kazanan milliyetçilik ideolojisi ile baş layıp Kurtuluş Savaş ı ve sonrasında kimlik arayış larıyla ortaya çıkan Anadolu’ya yönelme akımını ele almaktadır. Temelde özekendine dönme çabasını içeren akımın ortaya çıkış ı döneminin siyasi, toplumsal koş ulları içinde geliş miş ve zamanla farklı düş üncelerin de katılımı ile iki temel kola ayrılmış tır. Birinci kol düş ünsel düzeyde ilerlemiş , öncüleri, dönemin birçok açmazına teorik çözümler üretmiş lerdir. Baş ta, ırk, din, vatan gibi temel olguları ön plana almayan bir kimlik geliş tirmek istenmiş , muhafazakâr olanlar Anadolucu, toplumcu gerçekçi olanlar Memleketçi söylemlerle iki temel koldan yürümeyi sürdürmüş lerdir. Her iki kol da sonraki dönemlerde farklı edebi açılımlara zemin oluş turmuş lardır. İ ki kolun mensupları da toplumsal dönüş ümlere,İ mparatorluğ un dağ ılış ına, Cumhuriyetin kuruluş una tanık olmuş lar, edebiyatta, dil ve üslupta arayış larını sürdürmüş lerdir. Memleket Edebiyatı kolunun öncüleri yurt sorunlarını ön plana almaya çalış an bir çizgiyi benimsemiş ler, eserlerinde yalın gerçekleri, toplum tabakaları arasındaki iliş kileri, geleneksellikten modernliğ e geçme sıkıntıları yaş ayan bireyleri ele almış lardır. Türk Edebiyatında “Memleket Hikayeleri” adı ile yayınlanmış Refik Halit Karay - 1919, Bekir Sıtkı Kunt – 1933, Ayfer Tunç - 2012 ü. ayrı eser vardır. 1930’larda hız kazanarak geliş en Memleket Edebiyatı mensuplarından Bekir Sıtkı Kunt’un Memleket Hikayeleri adlı eseri, toplumsal dönüş ümün bireyler üzerindeki etkilerini ele alan öykülerden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Anadolucu Akım , Memleket Edebiyatı , Toplumsal Gerçekçilik

THE EFFECTS OF THE SOCIAL/COMMUNAL CHANGES ON THE SEARCH OF IDENTIFICATION AND TURKISH LITERATURE EXAMPLE OF BEKIR SITKI KUNT’S HOMELAND STORIES

Öz

This article starts with ideology of nationalism that has gained clarity since 1908 and addresses the current that appeared with the search of identification during and after Turkish War of Independence and edged towards Anatolia. The appearance of the current that basically contains the efforts of turning to origin/self, progressed within the political, social conditions of the period and in the course of time, by incorporation of different thouhgts, branched into two. First branch progressed on the intellectual level and avant-gardes of this branch provided theoretical solutions for many impasse. At first, it’s seeked to be an identification that did not highlight the basic facts such as race, religion, fatherland and people who were conservatives and people who were socialrealists continued to proceed through two basic branches; first ones by using Anatolianist meaning, taking side with Anatolia discourses and second ones by using territorial discourses. Both branches laid the base for different literary approaches in the period that followed. Members of the two branches have witnessed the social transformation, the dissolution of the empire, the establishment of the Republic, and they continued their search in literature, language and style. The predecessors of the Homeland Literature have adopted a line trying to take the problems of the homeland into the foreground, dealing with the lean facts, the relations between the social strata, the individuals struggling living in a state of transition from tradition to modernity in their works. There are three separate works published in Turkish Literature titled "Homeland Stories" Refik Halit Karay - 1919, Bekir Sıtkı Kunt - 1933, Ayfer Tunç - 2012 . As a member of the Homeland Literature which gained momentum in 1930s, Bekir Sıtkı Kunt's book, Homeland Stories, is a collection of stories about the effects of social change on individuals.

Anahtar Kelimeler

Anatolianist Current , Homeland Literature , Social Realism

Kaynakça

• ALVER, Köksal. “Anadoluculuk ve Hilmi Ziya Ülken”, Sosyal Bilimler Dergisi, S., s.135-138 http://www.acarindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423867456.pdf. Erişim Tarihi: 7.07.2017.
• ATEŞAL, Zeynep “Ayfer Tunç’un Memleket Hikayeleri Adlı Eserinde Sakarya, Karasu ve İstanbul Üçgeni” Türük Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 2013 Yıl:1, Sayı:1 http://www.turukdergisi.com/PdfMakaleGoster.Aspx?ID=20. Sayfa: 65-79
• BAYRAKTAR, Levent “Bir Düşünce Ekolü Olarak Anadoluculuk”, http://www.kirmizilar.com/tr/index.php/konuk-yazarlar2/1655-bir-dusunce- ekolu-olarak-anadoluculuk. Erişim tarihi 12.08.2017.
• BEĞENÇ, Cahit, Bizim Köy, Ulus Basımevi. Ankara 1948.
• BEYATLI, Yahya Kemal, Edebiyata Dair, Fetih Cemiyeti Yayınları, İstanbul 1971.
• BİNGÖL, Yılmaz-PAKİŞ, Ahmet. “Milliyetçiliğin Anadolucu Söylemde Yeniden Üretimi” Amme İdaresi Dergisi, C. 49, S. 1, s. 1-27, Mart 2016.
• http://www.todaie.edu.tr/resimler/ekler/4a7b6fd98348708_ek.pdf?dergi=Amme%20Idar esi%20Dergisi Erişim Tarihi 11.08.2017.
• ÇAĞIN, Sabahattin, “Milli Edebiyattan Memleket Edebiyatına Üç Manifesto Şiir”, Yeni Türk Edebiyatı Dergisi, S.1, Mart 2010, s. 47-57.
• ÇALIK, Hakan, Memleket Kavramının Modern Türk Şiirine Yansıyan Yüzü: “Dicle”, Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C.2, S.1, 2015, s.76-90. https://sbed.ahievran.edu.tr/makaleler/ qw7pi3_tammetin.pdf Erişim Tarihi: 7.07.2017.
• ÇELİK, Gizem Ekin, Türkiye’de Muhafazakâr Düşüncenin Uğrakları: Kültür Haftası Üzerine Bir İnceleme, Yüksek Lisans Tezi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Gazetecilik Ana Bilim Dalı, Ankara 2016.
• ÇINAR, Metin, Anadoluculuk ve Tek Parti CHP’de Sağ Kanat, İletişim Yay., İstanbul 2013.
• DEREN, Seçil, “Türk Siyasal Düşüncesinde Anadolu İmgesi” Milliyetçilik, Çerçeve Yazı C.4, İletişim Yay., İstanbul 2002, s. 533-540.
• ELİBOL, Saadettin Elibol, “Hilmi Ziya Ülken”, Milliyetçilik, Çerçeve yazı C. 4, s. 520- 527, İletişim Yay., İstanbul 2002.
• ERTOP, Konur, Emperyalizmle Savaşım, Edebiyat İncelemesi, , ABC Yay. İstanbul 1979.
• HACISALİHOĞLU, Fuat, “Anadolucu Tarih Yazımı”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt: 8 Sayı: 40, Ekim 2015, s. 253-266.
• IŞIN Ekrem 31.08.2017 , “Bir Memleket Edebiyatçısı: Sabahattin Ali” http://oggito.com/bir-memleket-edebiyatcisi-sabahattin-ali
• İSLAM Ayşenur Külahlıoğlu, Hikayeci Bekir Sıtkı Kunt, Grafiker Yayın. Ankara 2004.
• KAPLAN, Mehmet “Anadolu’nun Keşfi”, Hisar Dergisi II, S. 129, Mayıs 1974, s. 3-4.
• KARAY, Refik Halit, Memleket Hikayeleri, İnkılap ve Aka Kitabevleri. İstanbul 1964.
• KAYGI, Abdullah, Türk Düşüncesinde Çağdaşlaşma,: Gündoğan Yay., Ankara 1992.
• KUNT, Bekir Sıtkı, Memleket Hikayeleri, Remzi Kitaphanesi, Burhaneddin Matbaası, İstanbul 1933.
• İZGÖER, Zeki-TEKİN, Aslan haz. , Anadolu Mecmuası, Türk Tarih Kurumu Yay., Ankara 2011.
• MAKAL, Mahmut, Bizim Köy, Varlık Yay., İstanbul 1950.
• MUTLUAY, Rauf, Yüz Soruda Çağdaş Türk Edebiyatı 1908-1972 ,: Gerçek Yay., İstanbul 1973.
• NAKİB, Bülent, Bekir Sıtkı Kunt, Türk Kütüphaneciler Derneği Yay.,Antakya 1990.
• ÖZKIRIMLI, Atilla,Tarih İçinde Türk Edebiyatı, Ümit Yay., Ankara 1995.
• RAN, Nazım Hikmet, Memleketimden İnsan Manzaraları, Yapı Kredi Yay., İstanbul 2016.
• ŞİRİN, Funda Selçuk, “Türk Aydınının Anadolu’ya Yönelişinde Balkan Savaşlarını Rolü”, Tarih İncelemeleri Dergisi, XXVIII\2 2013, s. 523-548.
• TACHAU, Frank “Türkler Arasında Ulusal Kimlik Arayışı,” Çev. Mehmet H. Doğan, Cogito, S. 21, Kış 1999, s.244-254.
• TANPINAR, A. Hamdi, Edebiyat Üzerine Makaleler, , Dergah Yay., İstanbul 2000.
• TİMUR, Taner, Osmanlı-Türk Romanında Tarih, Toplum ve Kimlik,: İmge Yay., Ankara 2002.
• TONGA, Necati “Anadolu Mecmuası 1924–1925 ve Anadoluculuk Fikri Üzerine Bir İnceleme”, Türk Yurdu, C.31, S.285, Mayıs 2011, s.138– 142.
• TOPRAK, Zafer, Türkiye’de Popülizm, Doğan Kitap, İstanbul 2013.
• TUNÇ, Ayfer, Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi, İstanbul: Can Yay., İstanbul 2009.
• TUNÇ, Ayfer, Memleket Hikayeleri, İletişim Yay., İstanbul 2012.
• TURİNAY, Necmettin, “Edebiyatımızda Memlekete Yöneliş” Hisar Dergisi, Mayıs 1974, S.129, s. 6-8.
• ÜLKEN, Hilmi Ziya, İnsanî Vatanperverlik, Remzi Kitaphanesi., İstanbul 1933.
• ÜLKEN, Hilmi Ziya, Çağdaş Düşünce Tarihi, , Ülken Yay., İstanbul 1998.
• YETKİN, Çetin, Türk Edebiyatında Batılılaşma ve Kimlik Sorunu,: Salyangoz Yay., İstanbul 2008.