LYRICS MECMUAS IN TERMS OF CLASSICAL TURKISH LITERATURE RESEARCHES IN THE EXAMPLE OF HEKIMBAŞI MECMUASI

Öz

Lyrics mecmuas that contains theoretical information on subjects such as composers,makam and usûl which are among the basic sources of traditional Turkish musichistory researches as much as this music’s methodological education for musicologyresearches. Literary materials that allow interdisciplinary studies in terms of theirfeatures reflect the literary tendencies and aesthetic acceptance of the collector or compilerin terms of the poetry of the materials brought together as they are in the context ofpoems and other poetry. For this reason, the lyrics mecmuas are a valuable researcharea especially for classical Turkish literature because of the literary and aestheticelements of the poetic texts and text pieces they contain as well as the history of Turkishmusic. In this study, XVIII. In this study, 18th century Hekimbaşı Mecmuası thatwas compiled by Abdülaziz Arif Efendi, is being introduced, also lyrics mecmuas andtheir place in classical Turkish literature studies is tried to be determined.

Anahtar Kelimeler

• 18th century, Hekimbaşı Subhi-zâde Abdülazîz Ârif Efendi, Hekimbaşı Mecmuası, musicology

HEKİMBAŞI MECMUASI ÖRNEĞİNDE KLÂSİK TÜRK EDEBİYATI ARAŞTIRMALARI AÇISINDAN GÜFTE MECMUALARI

Öz

Güfte mecmuaları; bestekâr, makam ve usûl gibi konularda müzikolojiaraştırmaları için birtakım teorik bilgiler içermeleri nedeniyle geleneksel Türkmüzik tarihi araştırmalarında olduğu kadar bu müziğin metodolojik eğitimininde temel kaynakları arasındadır. Özellikleri bakımından disiplinler arası incelemelereolanak sağlayan güfte mecmuaları, cönkler ve diğer şiir mecmualarındaolduğu gibi bir araya getirilmiş malzemenin şiir yönü açısından toplayıcı ya daderleyicinin edebî eğilimlerini ve estetik kabullerini yansıtır. Bu nedenle, güftemecmuaları Türk müzik tarihinin yanı sıra içerdikleri manzum metin ve metinparçalarının taşıdıkları edebî ve estetik unsurlar nedeniyle de özellikle klâsikTürk edebiyatı sahası için değerli bir araştırma alanıdır. Bu çalışmada, XVIII.asırda Subhi-zâde Abdülazîz Ârif Efendi’nin derlediği ve HekimbaşıMecmuası olarak da bilinen eser tanıtılarak, güfte mecmualarının klâsik Türkedebiyatı araştırmalarındaki yeri ve önemi tespit edilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• XVIII. asır, Hekimbaşı Subhi-zâde Abdülazîz Ârif Efendi, Hekimbaşı Mecmuası, müzikoloji

Kaynakça

1. AK, Ahmet Şahin, Avrupa ve Türk-İslam Medeniyetinde Müzikle Tedavi, Tarihî Gelişimi ve Uygulamaları, Öz Eğitim Yayınları, Konya 1997.
2. –––––––, Türk Din Mûsikîsi Cami ve Tekke Mûsikîsi , Akçağ Yayınları, Ankara 2009.
3. –––––––, Türk Mûsikîsi Tarihi, Akçağ Yayınları, Ankara 2009.
4. AK, Coşkun, Bağdatlı Rûhî Dîvânı, Cilt: 1, Uludağ Üniversitesi Yayınları, Bursa 2001.
5. AKKUŞ, Metin, Nef’î Dîvânı, Akçağ Yayınları, Ankara 1993.
6. AKSOY, Bülent, Avrupalı Gezginlerin Gözüyle Osmanlılarda Mûsikî, Pan Yayıncılık, İstanbul 1994.
7. AKYÜZ, Kenan, Süheyl Beken, Sedit Yüksel, Müjgan Cunbur, Fuzûlî Dîvânı, Akçağ Yayınları, Ankara 2000.
8. ALP, Sedat, Hititlerde Şarkı, Müzik, Dans-Hitit Çağında Anadolu’da Üzüm ve Şarap, Kavaklıdere Kültür Yayınları, Ankara 1999.

9. ALTUNDAĞ, Ayşe, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi’nde Türk Mûsikîsi İle Alakalı Bilgiler, YYLT., Marmara Üniversitesi SBE., İlahiyat İslâm Tarihi ve Sanatları ABD, İstanbul 2005.
10. ARSLAN, Fazlı, İslâm Medeniyetinde Mûsikî, Beyan Yayınları, İstanbul 2015.
11. ARSLAN, Mehmet, Mihrî Hatun Dîvânı, Amasya Valiliği Yayınları, Amasya 2007.
12. ATEŞ, Erdoğan, Türk Din Mûsikîsi Cami ve Tekke Mûsikîsi Türleri Türk Din Mûsikîsi Tarihi Tanımlar ve Örnek Eserler , Rağbet Yayınları, İstanbul 2015.
13. BAYAT, Ali Haydar, Osmanlı Devleti’nde Hekimbaşılık Kurumu ve Hekimbaşılar, AKM Yayınları, Ankara 1999.
14. BEHAR, Cem, Aşk Olmayınca Meşk Olmaz, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 1998.
15. BERKSAN, Fatma Emine, Hekimbaşı Abdülazîz Efendi’nin Güfte Mecmuası’ndaki Şarkılar, YYLT., Marmara Üniversitesi SBE., İlahiyat İslâm Tarihi ve Sanatları ABD., İstanbul 2010.
16. BİLKAN, Ali Fuat, Nâbî Dîvânı, Cilt: 1, MEB Yayınları, Ankara 1997.
17. BURSALI MEHMED TÂHİR, Osmânlı Müellifleri, Cilt: 3, Matbaa-i Âmire, İs
18. ÇETİNKAYA, Yalçın, İhvân-ı Safâ’da Müzik Düşüncesi, İnsan Yayınları, İstanbul 1995.
19. DOĞAN, Muhammet Nur, Fuzûlî-Leylâ ve Mecnûn, 7. Baskı, Yelkenli Kitabevi, İstanbul 2015.
20. ERASLAN, Kemal, Ali Şir Nevâî-Mizânü’l-Evzân Vezinlerin Terazisi , TDK Yayınları, Ankara 1993.
21. ERDEM, Sadık, Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâ’sı İnceleme-Tenkitli Metin-İndeks- Sözlük , AKM Yayınları, Ankara 1994.
22. –––––––, Subhî-zâde Azîz ve Divanı İnceleme-Metin-Sözlük , Fakülte Kitabevi, Isparta 2001.
23. ERDEMİR, Avni, Anadolu Sahası Mûsikîşinas Divan Şairleri, Türk Sanatı ve Eğitim Vakfı Yayınları, Ankara 1999.
24. ERDEMİR, Ayşegül Demirhan, Nuri Özcan, “Abdülazîz Efendi, Hekimbaşı”, DİA, Cilt: 1, TDV Yayınları, İstanbul, 1988, s. 190-191.
25. ERGUN, Sadettin Nüzhet, Türk Şairleri, Cilt: 2, İstanbul, 1936-1945, 474 s.
26. ERTEM, Rekin, Şeyhülislam Yahya Dîvânı, Akçağ Yayınları, Ankara 1995.
27. FARUKÎ, Lois Lamya, İslam’a Göre Müzik ve Müzisyenler, Çev.: Ü. Taha Yardım, Akabe Yayınları, İstanbul 1985.
28. FATÎN DÂVÛD, Tezkire-i Hâtimetü’l-eş’âr, İstihkâm Alayları Litografya Destgâhı, İstanbul 1271.
29. GÜRBÜZ, Mehmet, “Mecmuaların Tüketim Biçimleri Üzerine Kimi Tespitler”, Gazi Üniversitesi Türkiyat Dergisi, Sayı: 12, 2013, s. 67-74.
30. JUDETZ, Eugenia Popescu, Türk Mûsikîsi Kültürünün Anlamları, 3. Baskı, Çev.: Bülent Aksoy, Pan Yayıncılık, İstanbul 2007.
31. KAYGISIZ, Mehmet, Müzik Tarihi Başlangıcından Günümüze Müziğin Evrimi , Kaynak Yayınları, İstanbul 1999.
32. –––––––, Türklerde Müzik, Kaynak Yayınları, İstanbul 2000.
33. KILIÇ, Erdal, Mecmuâ-yı Letâif fî Sandûkati’l-Me’ârif Metin-Değerlendirme , YYDT., İstanbul Üniversitesi SBE., Tarih Yeni Çağ Tarihi ABD., İstanbul 2013.
34. KÖPRÜLÜ, Fuad, Edebiyat Araştırmaları, TTK Yayınları, Ankara 1999.
35. KUTLAR, Fatma Sabiha, Arpaemini-zâde Mustafa Sami Dîvânı, Kişisel Basım, Ankara 2004.
36. MACİT, Muhsin, Nedîm Dîvânı, Akçağ Yayınları, Ankara 1997.
37. MEHMED SÜREYYÂ, Sicill-i Osmanî, Cilt: 3, Matbaa-i Amire, İstanbul 1311.
38. MİMAROĞLU, İlhan, Mûsikî Tarihi, Varlık Yayınları, İstanbul 1961.
39. OKAY, Orhan, “Bâkî’nin Kânunî Mersiyesine Dair”, Türkiye Kültür ve Sanat Yıllığı, Ankara, 1986, s. 289-294.
40. –––––––, Sanat ve Edebiyat Yazıları, Dergâh Yayınları, İstanbul 1998.
41. ÖGEL, Bahaeddin, Türk Kültür Tarihine Giriş, Cilt: 1, KTB Yayınları, Ankara 1984.
42. ÖZCAN, Nuri, Yalçın Çetinkaya, Mûsîkî, DİA, Cilt: 31, TDV Yayınları, İstanbul 2006, s. 257-261.
43. ÖZTUNA Yılmaz, “Abdülazîz Efendi Hekimbaşı ”, Türk Mûsikîsi Ansiklopedisi, Cilt: 1, MEB Yayınları, Ankara 1969.
44. –––––––, Türk Mûsikîsi Kavram ve Terimleri Ansiklopedisi, AKM Yayınları, An- kara 2000.
45. SANAL, Haydar, Mehter Mûsikîsi Bestekârlar, Mehterler, Mehter Havaları , MEB Yayınları, İstanbul 1964.
46. SELANİK, Cavidan, Müzik Sanatının Tarihsel Serüveni Müziğin Görkemli Yolculuğu , Doruk Yayınları, Ankara 1996.
47. SOYSAL, Fikri, Mustafa Uğurlu Arslan, “1774 Tarihli Hâfız Abdülbakî ‘ye Ait Güfte Mecmuasının İncelenmesi”, Rast Müzikoloji Dergisi, Cilt: 2, Sayı: 1, 2014, s. 68-88.
48. SÜMBÜLLÜ, Hasan Tahsin, “Mehmet Rıfat Bey’in Hazırladığı ‘Yeni Şarkı Mecmuası’ Adlı Eser Üzerine Bir İnceleme”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı: 46, 2011, s. 333-358.
49. ŞEMDÂNÎ-ZÂDE FINDIKLILI SÜLEYMAN EFENDİ, Müri’t-tevârîh, Cilt: 3, Haz.: Münir Aktepe, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul 1981.
50. TANRIKORUR, Çinuçen, “Türk Sazlarının ve Saz Mûsikîsinin Tarih İçindeki Gelişmesi”, Türk Gençliğinin Müzik Eğitimi Sempozyumu, Türk Kadınları Kültür Derneği Yayınları, Ankara 1985, s. 125-184.
51. –––––––, Müzik Kimliğimiz Üzerine Düşünceler, Ötüken Neşriyât, İstanbul 1998.
52. TANYILDIZ, Ahmet, “Şiir Mecmualarının Neşri Hakkında”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt: 5, Sayı: 21, 2012, s. 224-239.
53. TEYMUR, A. Selim, Türk Mûsikîsi, Pan Yayıncılık, İstanbul 2010.
54. TEZBAŞAR, Ahmet, Mehter Tarihi, Teşkilatı ve Marşları, Berksoy Basımevi, İs
55. TOKER, Hikmet, Elhân-ı Azîz Sultan Abdülazîz Devrinde Sarayda Mûsikî , TBMM Millî Saraylar Yayını, İstanbul 2016.
56. TUMAN, Mehmet Nâil, Tuhfe-i Nâilî, Cilt:2, Bizim Büro Yayınları, Ankara 2001.
57. Türk Ansiklopedisi, “Abdülazîz Efendi, Hekimbaşı”, Cilt: 1, Ankara 1968.
58. Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi, “Aziz, Subhi-zâde”, Cilt: 1, İstanbul 1977.
59. ULUDAĞ, Süleyman, İslâm Açısından Mûsikî ve Semâ, İrfan Yayınevi, İstanbul 1976.
60. USLU, Recep, “Türk Müziği Eğitim Tarihinde Güfte Mecmuaları ve İnceleme Esasları Üzerine Tespitler”, Müzikte 2000 Sempozyumu Bildirileri, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 2000, s. 158-168.
61. –––––––, Fâtih Sultan Mehmed Döneminde Mûsikî ve Şems-i Rûmî’nin Mecmûa-i Güftesi, İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları, İstanbul 2007.
62. UYSAL, R. Selçuk, Mûsikî Edebiyatı, Doğu Kitabevi, İstanbul 2010.
63. ÜNGÖR, E. Ruhi, “1300 Yılında Dede Korkut”, Mûsikî Mecmûası, Cilt: 52, Sayı: 467, 2000, s. 24-57.
64. VURAL, Feyzan Göher, İslamiyet’ten Önce Türklerde Kültür ve Müzik Hun, Kök Türk ve Uygur Devletleri , Çizgi Kitabevi, Konya 2011.