İki Kıyı İki Halk Kahramanı: ALİM AZAMATOĞLU İLE MİCANOĞLU HÜSEYİN’E KARŞILAŞTIRMALI BİR BAKIŞ

Öz

Çoğunlukla maruz kaldıkları bireysel mağduriyetler sonrasında kendilerini “eşkıya”lara özgü bir mücadele içerisinde bulan ve bu andan itibaren de resmi otoritelerce “eşkıyalık” olarak nitelendirilen davranışlar sergileyenlerden bazıları, içinde yaşadıkları toplumlar tarafından kahraman olarak görülmüşlerdir. Bu tipler, mücadelelerine çoğunlukla bireysel mağduriyetler sonrasında başlamakla birlikte zamanla topluma mâl olmuşlar, içinde yaşadıkları toplumların bir kısmının ya da bütününün açık ve gizli desteğini almışlardır. Merkezi otoriteden çok, onun yerel temsilcileri ile onların işbirliği içinde oldukları yerel sınıflardan çeşitli nedenlerle memnun olmayan kitleler, otoritelere meydan okuyan bu cesur “asi”lerle bütünleşmişler, onları birer “hesap sorucu” ya da “kurtarıcı” olarak görmüşler, onların kişilikleriyle mücadelelerini, isimleri etrafında meydana getirdikleri anlatılar eşliğinde hafızalarına kazıyarak ölümsüzleştirmişlerdir. Bu çalışmada Karadeniz’in iki yakasının iki ayrı “eşkıya”sı karşılaştırmalı bir şekilde incelenmiştir. Resmi otoritelerle işbirlikçilerinin “haydut” ya da “eşkıya”, halkın bütününün ya da bir kısmının “kahraman” olarak gördüğü bu isimlerden ilki, Kırım Tatarlarının ünlü “halk kahramanı” Alim Azamatoğlu, diğeri ise Giresun yöresinin ünlü eşkıyası Micanoğlu Hüseyin’dir. Yapılan karşılaştırma sonrası her iki isim arasında “kanunsuzluk” kariyerine bireysel mağduriyet sonrasında başlama, halkın tamamı ya da bir kısmının desteğini alma ve adları etrafında anlatılarla manzumeler oluşturulması gibi hususlar bağlamında benzerlikler olduğu görülmüştür. Ulaşılan bir diğer sonuç ise, Karadeniz’in her iki yakasında yaşayanların “kahraman” algılarındaki önemli benzerliktir.

Anahtar Kelimeler

• Eşkıya, halk kahramanı, anlatı, Kırım, Karadeniz, Alim Azamatoğlu, Micanoğlu Hüseyin

TWO COASTS TWO FOLK HEROES: A COMPARATIVE VIEW OF ALIM AZAMATOGLU AND MICANOGLU HUSSEIN

Öz

The people who find themselves in a specific struggle after being exposed to unjusttreatment exbhibit behaviors characterized from this moment as bandit-specificbehavior by official authoritarion, they are often seen as heroes by the society they livein. These types, also have started their struggle generally after individual events andeventually become collective goods, they have received open and secret support of someor all of the communities they lived in. Much more than the central authorities, themasses who are not satisfied with their local representatives and the local classes theycooperate with for various reasons, have become integrated with these brave ”rebels“who have challenged the authorities, seen them as a reckoner or rescuer, immortalizedtheir struggles with their characters by digging in memory, accompanied by narrativesabout their names.In this study, two different bandits of two coasts of the Black Sea have been studiedcomparatively. The first one of these two names whom the official authorities and theircollaborators see as ”robber“ or ”bandit“ and the whole or a part of the public see as”hero“, is Alim Azamatoglu of the famous ”folk hero“ of Crimean Tatars and theother is the famous bandit of Giresun region, Micanoglu Hussein. After the comparisonmade, the similarities between the two names in context of individual grievance,starting the career of ”lawlessness“ after individual grievance, getting support of thewhole or a part of the public, forming poems by the narratives about their names, havebeen seen. Also, another result is that similarity of ”hero“ perception of the people livingon both coasts of the Black Sea.

Anahtar Kelimeler

• Bandit, folk hero, narrative, Crimea, Black Sea, Alim Azamatoglu, Micanoglu Hussein

Kaynakça

1. AÇA, Mehmet, “Alim Azamatoğlu Anlatılarında Olumsuz Tipler”, Uluslararası Türk Dünyası Kültür Araştırmaları Dergisi, S. 5, 2016, s. 3-24.
2. BAY, Abdullah, “XVIII. Yüzyıl ve XIX. Yüzyılın İlk Yarısında Osmanlı Taşrasında Siyaset Pratiği: Taşrada İktidar Mücadelesi, Hizipleşme ve Merkez”, Tarihin Peşinde Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, S. 12, 2014, s. 1-40.
3. FAZIL, Riza, Alim-Kırım Yigiti Alim Akkında Hatırlavlar, İkayeler, Rivayetler, Kırım Devlet Okuv-Pedagogika Neşriyatı, Simferopol 2005.
4. FISHER, Alan, Kırım Tatarları, çev. Eşref B. Özbilen, Selenge Yayınları, İstanbul 2009.
5. HOBSBAWM, Eric J., Eşkıyalar, çev. Osman Akınhay, Agora Kitaplığı, İstanbul 2011.
6. KARADENİZ, Fikret, “Giresun’da Bir Alp Tipi ya da Bir Köroğlu Kolu Gibi Micanoğlu”, Yerli Kültür Yazıları Araştırma/İnceleme, Samsun Sanat Yayınları, Samsun 1993, s. 44-55.
7. Kerempelioğlu, “Sevimli Haydut Micanoğlu”, Yeşilgiresun Gazetesi, 24 Nisan 1956-28 Nisan 1959.
8. KESKİN, Kamelya, “Kırım’ın Sembol Şahsiyetlerinden: Gerçekle Kurgu Arasında Alim Azamatoğlu” Karadeniz Araştırmaları, S. 51, 2016, s. 245- 257.

9. KÜÇÜK, Yaşar, Doğu Karadeniz Bölgesi Eşkıya ve Kabadayıları Türküler- Destanlar, Serander Yayınları, Trabzon 2006.
10. ÖZDİŞ, Hamdi, “Efsaneler, Gerçekler ve Yerel Siyaset Pratiği: ‘Eşkıya Micanoğlu Hüseyin’”, Kebikeç, S. 34, 2012, s. 61-83.
11. SAYLAN, Kemal, “Licese Maden Ocağı ve Asia Minor Mining Company’nin Licese’deki Faaliyetleri”, Tarih İncelemeleri Dergisi, XXIX/2, 2014, s. 625-643.
12. TURHAN, Salih ve Erdoğan Altınkaynak, Giresun Türküleri ve Oyun Havaları, Giresun Valiliği Yayınları, Ankara 2009.
13. ÜLKÜSAL, Müstecib, Kırım Türk-Tatarları Dünü-Bugünü-Yarını , İstanbul 1980.
14. YÜKSEL, Ayhan, Doğu Karadeniz Araştırmaları, Kitabevi Yayınları, İstanbul 2009.