ÂLEM-İ NİSVÂN MECMUASI ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Rusya Türkleri arasında eski-yeni tartışmasıyla başlayan cedîdcilik anlayışıTürk dünyasında zamanla siyasî, sosyal ve kültürel hayatta karşılık bulan bir hareket haline gelmiştir. Özellikle İsmail Gaspıralı’nın 1883’de Tercüman gazetesini yayın hayatına kazandırması bu hareketin fikir yayıcılığını yapması noktasında et- kili olmuştur. Hayatının en yüksek ideali dilde, fikirde, işte birlik olan Gaspıralı’nın önceliği Çarlık Rusyası’nda yaşayan Türkler olmak üzere esasen dünyanın diğer coğrafyalarında yaşayan Türk ve Müslüman toplumunu da kapsayıcı niteliktedir. Buna göre gerek matbuat vasıtasıyla sunmuş olduğu yazıları gerekse matbuat ha- yatı dışında kalan eserleri incelendiğinde idealize ettiği bir toplum hayatı da söz konusudur. Fikirleri doğrultusunda, yayın hayatı 35 yıl süren Tercüman gazetesine zamanla ilave olarak kadına dair ilk süreli yayın olan Âlem-i Nisvân, bir çocuk dergisi olan Âlem-i Sıbyân ve bir mizah dergisi olan Ha Ha Ha da katılmıştır.Çalışmamızın konusu olan Âlem-i Nisvân, İ. Gaspıralı’nın kızı Şefika Gaspı- ralı’nın idaresinde 1905 yılındaki tanıtım sayısıyla yayın hayatına girmiştir. Peri- yodik yayın faaliyetine ise 1906 yılından itibaren başlamıştır. Yayının tam olarak ne zaman son bulduğu konusu net olmamakla birlikte mevcut sayılara ait son tarih 1911 yılıdır. Âlem-i Nisvân, Rusya Türklerinin kadını temsil eden ilk süreli yayınıdır. Aynı zamanda kadın konulu süreli yayınların tarihi kaynaklarından biri olarak önem taşımaktadır. Makalenin sınırlı hacmi nispetinde seçilen örnekler üzerinden metne dayalı inceleme yönteminin kullanıldığı bir yol takip edilmiştir. Buna göre çalışmamız biçim, içerik ve seçilen örnekler üzerinden tespitleri ihtiva etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Âlem-i Nisvân, Hanımlar Dünyası, Şefika Gaspıralı, Kırım, kadın der- gisi, Türk Dünyası

A REVIEW OF THE JOURNAL ÂLEM-İ NİSVÂN

Öz

The Jadidism movement that emerged among the Turks in Russia around discussion of old and new concepts came to concern political, social, and cultural life. The publication of the newspaper Tercüman by Ismail Gaspirali from 1883 helped this movement spread its ideas and concepts. The priority of I. Gaspirali, whose greatest ideal was “unity in speaking, thinking, and working,” interested the global Turkish and Muslim society, particularly those living in Tsarist Russia. The works he published in the press and others reflect his ideal for social life. As a result of his ideals, thepublication of Tercüman was accompanied by Âlem-i Nisvân World of Women , the first periodical on women’s issues, Âlem-i Sıbyân World of Children , a journal on children, and a humor magazine entitled Ha Ha Ha. The first issue of journal Âlem-i Nisvân, which is the topic of this study, was published in 1905 under the administration of Shefika Gaspirali, the daughter of I. Gaspirali. Its periodic publication started in 1906. Although it is not known when exactly the publication of the jo- urnal ended, the latest issue dates to 1911. Âlem-i Nisvân is the first periodical Russian Tur- kish journal addressing female issues and thus is of great importance. A textual assessment was performed on selected samples within the limited scope of the present study, offering tho- ughts and evaluations regarding form and content.

Anahtar Kelimeler

• Âlem-i Nisvân, World of Women, Shefika Gaspirali, Crimea, female journal, Turkic World

Kaynakça

1. A. Tevfik Efendizâde, “Kadında İlim ve Marifet”, Âlem-i Nisvân, 3, Bahçesa- ray 1911, 2.
2. “Abdulla Sur”, Başlangıcından Günümüze Kadar Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi. Azerbaycan Türk Edebiyatı, 4, İstanbul 1999, 1907-1910.
3. AKYOL, Taha, “Cedîdcilik”,TDV İslâm Ansiklopedisi, 7, İstanbul 1993, 211- 213.
4. Âlem-i Nisvân, Tanıtım Sayısı, Bahçesaray 1905, kapak sayfası.
5. “Âlem-i Nisvân İdaresine: Mektup”, Âlem-i Nisvân, Tanıtım Sayısı, Bahçe- saray 1905, 1-2.
6. MEHMEDZÂDE, Mirza Bala, Azerbaycan Türk Matbuatı 1875’nci Yıldan 1921’nci Yıla Kadar Matbuatımız , Bakü 1922.
7. “Benî İnsan”, Âlem-i Nisvân, 4, Bahçesaray 24 Mart 1906, 63.
8. “Bu Nüshamızdaki Resimler”, Âlem-i Nisvân, Tanıtım Sayısı, Bahçesaray 1905, 2-3.

9. ÇUBAROV, Elvedin, ABQADIROV, Rustem, “İsmail Gaspirinskiy ve QırımTatar Halqının Canlanuvı”, QırımTarihı, Haz. E. Çubarov, R. Kurtiyev, D. Asanova, A. Gayvoronskiy, R. Abqadırov, F. Ametka, A. F. Tutku, Aqmescit 2009, 127-139.
10. DEVLET, Nadir, İsmail Gaspıralı & Unutturulan Türkçü, İslamcı, Modernist, İstanbul 2011.
11. DEVLET, Nadir, Rusya Türklerinin Millî Mücadele Tarihi 1905-1917 , An- kara 2014.
12. EBUZZİYA, Ziyad, “Âlem-i Nisvân”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 2, İstanbul 1989, 362-363.
13. GASPİRİNSKİY, İsmail Bey, “Kızların Terbiye ve Tahsili”, Tercüman,36, Bah- çesaray 1896, 143-144.
14. HABLEMİTOĞLU, Necip, Çarlık Rusyası’nda Türk Kongreleri, İstanbul 2004.
15. HABLEMİTOĞLU, Şengül, HABLEMİTOĞLU, Necip, Şefika Gaspıralı ve Rusya’da Türk Kadın Hareketi 1893-1920 , İstanbul 2004.
16. “Hanımlara Tebşîr”, Âlem-i Nisvân, 7, Bahçesaray 1911, 1.
17. “İdareden”, Âlem-i Nisvân, 42, Bahçesaray 1910, 1-2.
18. “Kadında İlim ve Marifet”, Âlem-i Nisvân, 3, Bahçesaray 1911, 2.
19. “Kadınların Saylav Hakları”, Âlem-i Nisvân, 42, Bahçesaray 1910, 1.
20. KERİM, İsmail Asan-oğlu, Gaspirinskiynin “Canlı” Tarihi 1883-1914, Akmes- cit 1999.
21. KESKİN, Kamelya, Kırım Tatar Türklerinin Kültürel Hayatı XX. Yüzyıl ve Sonrası , Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstan- bul 2015.
22. Kırımlı Cafer Seydahmet, Gaspıralı İsmail Bey, İstanbul 1934.
23. KIRIMLI, Hakan, “Gaspıralı, İsmail Bey 1851-1914 ”, TDV İslâm Ansiklope- disi, 13, İstanbul 1996, 392-395.
24. “Kudaçe Gazetesi”, Âlem-i Nisvân, 32, Bahçesaray 1910, 3.
25. “Müşterilerin İsimleri”, Âlem-i Nisvân, Tanıtım Sayısı, Bahçesaray 1905, 12.
26. MUZAFAROV, Refik, MUZAFAROV, Nüzhet, Kırım Tatar Türkçesi Türkiye Türkçesi Rusça Sözlük, Çev. N. Seyityahya Seytyagyayev , Ankara 2018.
27. Nenkecan, 1, Akmescid 1922, kapak sayfası.
28. “Nigâr Hanım Türk Şaire ”, Âlem-i Nisvân, 3, Bahçesaray 1911, 1.
29. SARAY, Mehmet, “Türk Dünyasını Uyandıran Adam: Gaspıralı İsmail Bey 1851-1914 , Emel, 135 Özel Sayı , İstanbul 1983, 114-133.
30. “Siyaset ve Kadın”, Âlem-i Nisvân, 34, Bahçesaray 1910, 3-4.
31. ŞAHİN, Feyza, İdil-Ural’da Kadın Hareketi: Süyümbike Dergisi 1913-1918 , Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul