TANPINAR’IN ON DOKUZUNCU ASIR TÜRK EDEBİYATI TARİHİ İLE KÖPRÜLÜ’NÜN TÜRK EDEBİYATI TARİHİ ÜZERİNE METODOLOJİK BİR KARŞILAŞTIRMA

Öz

Ahmet Hamdi Tanpınar 1901-1962 , Türk edebiyatının ilk tarihçisi değildir. Ondan önce de edebiyat tarihleri yazılmıştır. Bunlar arasında özellikle M. Fuad Köprülü’nün 1890-1966 son hâlini 1926’da bulan Türk Edebiyatı Tarihi, metodu itibariyle dikkat çeker. Tanpınar’ın edebiyat tarihi ile Köprülü’nün edebiyat tarihi arasında metot ve konuya yaklaşım bakı- mından çok ciddi farklar vardır. Köprülü, edebî eserleri tarihî, siyasi ve top- lumsal şartları içerisinde görürken, Tanpınar bu çevresel şartların yanında estetik değerleriyle de ele alır. Bu tutumunda öznellikten kaçınmaz ve yer yer konu nesnesini bilimsel kişiliğinden çıkarak sanatçı öznelliğiyle değer- lendirir. Tanpınar, edebiyat tarihinin ön sözünde metodun şartların, kronoloji ve vesikaların ihmal edilmemesi kaydıyla konunun emrinde olduğunu söyler. Bu nedenle bir taraftan Hippolyte Taine 1828-1893 gibi çevresel şartlara odaklanan kuramcılara bağlanırken, diğer taraftan Ferdinand Brunetière’in 1849-1906 türlerin gelişimi kuramına ve Albert Thibaudet’nin 1874-1936 nesiller görüşüne başvurur. Bu bakımdan metot açısından onun Köprülü’nün aksine eklektik bir tutum geliştirdiği görülür. Böylece Köprülü, biraz da kullandığı metodun gereği olarak edebî metinlerde Türk milletinin tarih içindeki değişimini ararken Tanpınar’ın daha çok toplumun edebî zevkinde yaşanan değişimlere odaklandığı görülür.

Anahtar Kelimeler

• On Dokuzuncu Asır Türk Edebiyatı Tarihi, Türk Edebiyatı Tarihi, ede- biyat tarihi, metot, Tanpınar, Köprülü

A METHODOLOGICAL COMPARISON OF TANPINAR’S HISTORY OF 19TH CENTURY TURKISH LITERATURE AND KÖPRÜLÜ’S HISTORY OF TURKISH LITERATURE

Öz

Ahmet Hamdi Tanpınar 1901-1962 is not the pioneer historian of Turkish literature as some other literature histories had been written before him. Among these, especially the work by M. Fuad Köprülü 1890-1966 entitled Türk Edebiyatı Tarihi [History of Turkish Litera- ture], which found its final draft in 1926, draws attention in terms of method. There are sig- nificant differences between literature history by Tanpınar and the one by Köprülü in terms of method and approachment to the subject. While Köprülü approaches literary works regarding their historical, political and social conditions, Tanpınar deals with them with their aesthetical worth besides the milieu. He does not avoid subjectivity in this attitude and sometimes criti- cizes his subject matter with an artist subjectivity digressing his academic personality. In the preface of his work, Tanpınar emphasizes that the method functions under the subject only if it does not neglect the conditions, chronology and documents. Therefore, while he adheres to the- oreticians such as Hippolyte Taine 1828-1893 who focuses on external conditions on one hand, on the other he applies to Ferdinand Brunetière’s 1849-1906 theory of genres and Al- bert Thibaudet’s 1874-1936 theory of generations. In this regard, it is observed that he devel- ops an eclectical attitude in terms of method contrary to Köprülü. Thus, while Köprülü searches the historical change of Turkish nation in literary texts, to a degree due to the method he uses, it is seen that Tanpınar mainly focuses on alterations had occurred in literary taste of the soci- ety.

Anahtar Kelimeler

• History of 19th Century Turkish Literature, History of Turkish Literature, history of literature, method, Tanpınar, Köprülü

Kaynakça

1. AKÜN, Ömer Faruk, “Ahmed Hamdi Tanpınar,” Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, XII, İstanbul 1962, 1-33.
2. AKÜN, Ömer Faruk, “Edebiyat Tarihi Bir Milletin Tarihidir,” konuşan: Mehmet Nuri Yardım, Dersimiz Edebiyat Nesil Yayınları, İstanbul 2006, 294-319.
3. Aristoteles, Poetika, çev. İsmail Tunalı , Remzi Kitabevi, İstanbul 1976.
4. BERKTAY, Halil, Cumhuriyet İdeolojisi ve Fuat Köprülü, Kaynak Yayınları, İstanbul 1983.
5. KÖPRÜLÜ, Fuad, “Türk Edebiyatı Tarihinde Usûl,” Edebiyat Araştırmaları, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1986.
6. KÖPRÜLÜ, M. Fuad, Türk Edebiyat Tarihi, Ötüken Yayınları, İstanbul 1986.
7. Köprülüzade Mehmed Fuad ve Şehabeddin Süleyman, Yeni Osmanlı Tarih-i Edebiyatı. İstanbul: Şirket-i Mürettebiye Matbaası, 1332/1916.
8. Köprülüzade Mehmed Fuad, “Edebiyat-ı Milliye”, Servet-i Fünun, c. 41, sayı 1041, 5 Mayıs 1327, s. 3-7.

9. Köprülüzade Mehmed Fuad, “Halk ve Edebiyat”, Servet-i Fünun, c. 41, sayı 1042, 12 Mayıs 1327, s. 29-31.
10. KÖPRÜLÜ, Fuad, “Önsöz”, Edebiyat Araştırmaları, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1986.
11. KÖPRÜLÜ, Fuad, Bugünkü Edebiyat. haz. Mehmet Akif Çeçen, Ahmet Balcı, Akçağ Yayınları, Ankara 2007.
12. MAN, Paul de, “Edebiyat Tarihi ve Edebiyatta Modernlik”, Körlük ve İçgörü: Çağdaş Eleştirinin Retoriği Üzerine Denemeler. çev. Ferit Burak Aydar, Cem Soydemir, Metis Yayınları, İstanbul 2008, 171-194.
13. OKAY, M. Orhan, Bir Hülya Adamının Romanı: Ahmet Hamdi Tanpınar, Dergâh Yayınları, İstanbul 2010.
14. OKTAY, Ahmet. Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı 1923-1950 , Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1993.
15. PERİN, Cevdet. Fransız Edebiyatına Toplu Bir Bakış, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul 1943.
16. STRAUSS, Johann. “Who Read What in the Ottoman Empire 19th-20th centuries ?” Arabic Middle Eastern Literatures 6:1, 2003, 39-76.
17. SÜMER, Mehmet, Millî Kimliğin İnşasında Edebiyatın Rolü 1911-1920 , Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul 2015.
18. TANPINAR, Ahmet Hamdi, On Dokuzuncu Asır Türk Edebiyatı Tarihi. haz. Abdullah Uçman, Dergâh Yayınları, İstanbul 2016.
19. TANPINAR, Ahmet Hamdi, Mücevherlerin Sırrı: Derlenmemiş Yazılar, Anket ve Röportajlar, haz. İlyas Dirin, Turgay Anar, Şaban Özdemir, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2002.
20. TANPINAR, Ahmet Hamdi. Yaşadığım Gibi. haz. Birol Emil, Dergâh Yayınları, İstanbul 2015.