MANİSA MURADİYE VAKFI’NIN 1596-1609 YILLARI ARASINDAKİ BİLANÇO ANALİZİ

Öz

Vakıflar iktisadi fonksiyonları ve ifa ettikleri önemli kamu hizmetleri yanında, şehirlerin sosyo-ekonomik görünümünün en önemli göstergeleri olmaları bakımından da birçok araştırmaya konu olmaktadır. Vakfedilen akar/gelirler içinde ziraat yapılan arazilerin bulunması, hasat ve ürün fiyatları gibi tarımsal üretime yönelik bilgiye ulaşılmasına imkân vermektedir. Sosyal ve ekonomik tarih araştırmaları bakımından önemli ve ayrıntılı veriler içeren ‘Vakıf Muhasebe Defterleri’nden, vakıfların iktisadi fonksiyonları ve yaratılan istihdam potansiyeli yanında ürün fiyatları, ücretler, yevmiyeler, çalışan sayıları, icra ettikleri tamirat ve bakım işleri, keza ifa ettikleri kamu hizmetlerine dair önemli bilgiler edinilebilmektedir. Bu çalışmada ele alınan ve 1574 yılında kurulan Muradiye Vakfı, Manisa’nın en büyük ve önemli vakıflarından biridir. Vakfın bütçesi içinde en önemli gelir kaynağını kırsal kesimden elde edilen gelirler oluşturmaktadır. Bu çalışma ile vakfın 16. yüzyılın sonları ile 17. yüzyılın erken dönemleri arasında mali durumunun analiz edilmesi amaçlanmıştır. Ele alınan dönem Celali İsyanları’nın etkilerinin yoğun bir şekilde yaşandığı bir dönemdir. Buna rağmen vakfın dönemsel mali sıkıntılar yaşamakla birlikte, faaliyetlerini engelleyecek derin bir kriz yaşamadığı görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Manisa, Muradiye Vakfı, vakıf, Muhasebe Defterleri, Bilanço

BALANCE SHEET ANALYSIS OF MANİSA MURADİYE WAQF BETWEEN 1596-1609

Öz

In addition to their economic functions and the important public services they perform, waqfs are the subject of many researches in terms of being the most important indicators of the socio-economic appearance of the cities. Presence of agricultural lands within the donated revenues allows access to information on agricultural production such as harvest and product prices. From the 'Waqfs Accounting Books', which contain important and detailed data in terms of economic functions of waqfs and social and economic history research, besides the employment potential created, product prices, wages, daily wages, number of employees, repair and maintenance services they perform, as well as important public services they perform. Manisa Muradiye Waqf is one of the largest and most important waqfs of Manisa. It derived the major part of its huge income from rural revenue sources. This study examines financial situation of the waqf between the end of the 16th century and the early 17th century. The period covered the effects of the Celali Revolts were observed intensely. Despite this, it was observed that the waqf continued to operate despite short-term financial difficulties and did not experience a deep crisis.

Anahtar Kelimeler

• Manisa, Waqf of Muradiye, waqf, Accounting Books, Balance Sheet

Kaynakça

1. ASLANMİRZA, Özge, Surplus-Receviers Zevaid-Horan From Imperial Waqfs: Between Philanthropy and Political Economy, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara, 2017.
2. BARKAN, Ömer, Lütfi, “İmaret Sitelerinin Kuruluş ve İşleyiş Tarzına Ait Araştırma- lar”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 23/1-2 1962-63 , 239-296.
3. BERKİ, Ali Himmet, “Hukuki ve İçtimai Bakımdan Vakıf”, Vakıflar Dergisi, tıpkı basım, 5, 2006 , 9-13.
4. ERDEM, Yücel, “Manisa Muradiye Camii ve Külliyesi”, Vakıflar Dergisi, VII 1968 , 207-214.
5. ERGENÇ, Özer, “Osmanlı Şehrindeki ‘Mahalle’nin İşlev ve Nitelikleri Üzerine”, Os- manlı Araştırmaları, IV 1984 , 69-78.
6. EMECEN, Feridun, “Manisa Muradiye Camii İnşasına Dair”, İstanbul Üniversitesi Ede- biyat Fakültesi Tarih Enstitüsü Dergisi, 13 1987 , 177-194.
7. __________, Tarihin İçinde Manisa, Manisa Belediyesi Kültür Yayınları, Manisa 2007.
8. __________, XVI. Asırda Manisa Kazası, Türk Tarih Kurumu, Ankara 2013.

9. GÜRAN, Tevfik, Ekonomik ve Mali Yönleriyle Vakıflar, Süleymaniye ve Şehzade Süleyman Paşa Vakıfları, Kitabevi Yayınları, İstanbul 2006.
10. KAYHAN, Orbay, “Vakıfların Bazı Arşiv Kaynakları: Vakfiyeler, Şeriye Sicilleri, Mü- himmeler, Tahrir Defterleri ve Vakıf Muhasebe Defterleri”, Vakıflar Dergisi, 29 2006 , 27-41.
11. __________ “Bursa’da Sultan II. Murad Vakfı’nın Mali Tarihi 1608-1641”, İstanbul Üni- versitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 61/2 2011 , 293-322.
12. __________, “Orhan Gazi Vakfı’nın Mali Tarihinden Bir Kesit 1593-1641”, Vakıflar Der- gisi, 38 2012 , 63-84.
13. __________, “Edirne Muradiyye Vakfı’nın Mali Yapısı ve Gelişimi”, Belleten, 78 2014 , 983-1031.
14. KÖPRÜLÜ, Fuad, “Vakıf Müessesesinin Hukuki Mahiyeti ve Tarihi Tekamülü”, Va- kıflar Dergisi, II 1942 , 1-35.
15. NAGATA, Yuzo, “16. Yüzyılda Manisa Köyleri: 1531 Tarihli Saruhan Sancağına Ait Bir Tahrir Defterini İnceleme Denemesi”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakül- tesi Tarih Dergisi, 32 1979 , 734-756.
16. ÖZCAN, Tahsin, Osmanlı Para Vakıfları-Kanuni Dönemi Üsküdar Örneği-, Ankara 2003.
17. SU, Kâmil, Mimar Sinan’ın Eserlerinden Muradiye Camii, İstanbul 1940.
18. YEDİYILDIZ, Bahaeddin, “XVIII. Asır Türk Vakıflarının İktisadi Boyutu”, Vakıflar Dergisi, 18 1984 , 5-41.
19. __________, “Vakıf “, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, XLII 2012 , 479-486.
20. YILMAZ, Fehmi, Osmanlı Tarih Sözlüğü, Gökkubbe Yayınları, İstanbul 2017.
21. Murat, Çizakça, “Osmanlı Dönemi Vakıflarının Tarihsel ve Ekonomik Boyutu”, https://www.tusev.org.tr/usrfiles/files/Osmanli_Donemi_Vakiflarinin_Ekonomik_Boyutlari_ 1 .pdf [Erişim Tarihi 28.03.2022].