ŞİİRLE HAYAT, ŞİİR GİBİ HAYAT

Yıl 2022, Sayı: 47, 475 - 504, 30.05.2022

Nihat Öztoprak

Öz

Türk insanı doğumundan ölümüne kadar hayatını şiirle yaşamaktadır. Yeni doğan bir çocuk hayata ana şiirleri sayılabilecek ninnileri dinleyerek başlar. Sonra sokakta oynarken çocukça şiirler, tekerlemeler söyler. Ablalarından ve abilerinden manzum bilmeceler, dede ve ninelerinden mâniler, mevlitler, ilahiler, tevhitler, dualar dinleyerek büyür. Her yıl idrak ettiği ramazanda iftarda ve sahurda davulcu mânileriyle, şiir tadında kafiyeli dualarla, teravihlerde ilahilerle, teravih sonrası bazen sahura kadar karagöz Hacivat ve hayal oyunlarından nice türkü, şarkı, mâni öğrenerek yetişir. Geleneğe sahip çıkan ailelerde doğum, hacca gitme, sakal bırakma, askere gitme, düğün, ölüm vs. her türlü başlangıçlarda manzum tarih düşürme ve levhalara şiir yazma âdeti hâlâ devam etmektedir. Bu alışkanlıklar bir yandan devam ederken hayatın değişmesi, teknolojinin gelişmesiyle telefonla, e-postayla mesaj yazma, duvarlara yazı yazma şeklinde giren yeni alışkanlıklarımız da şiir kültürüyle birleştirilmiştir. Bayram, kandil, Cuma vb. mesajlarda şiir yazmak veya şiir tadında mısra ve cümleler yazmak alışkanlıklar arasına girmiştir. Bu arada Türk insanı Yûnus başta olmak üzere şairlerin şiirlerinden istifade ederek hayatını düzenlemekte şiir gibi hayat yaşamaya gayret etmektedir. Günlük hayatında üzerinde durduğu her konuyu daha anlaşılır, daha ikna edici kılmak için beyitlerden örnekler getirmeye çalışır. Türk milletinin hayatına rehberlik eden her biri atasözü niteliği kazanmış bu berceste mısra ve beyitlerden binlercesi hâlâ dillerde dolaşmaktadır. Ninniyle başlayan şiirle hayat, ölünce mezar taşında ebedileşir. Atalarımız mezar taşına âyet ve hadislerin yanında ölümle ilgili veciz mısra ve beyitler nakşederlerdi. Tek bakinin Allah olduğunu, hayatın geçici olduğunu, her nefsin bir gün mutlaka ölümü tadacağını anlatan mezar taşı şiirleri Latin alfabesiyle günümüzde de gelenek olarak devam ettirilmektedir.Bu makalede beşikten mezara kadar Türk insanının geçirdiği şiirle ve şiirce hayat, giriş bölümü ve onunla birlikte iki bölüm halinde ele alınarak ortaya konmaya çalışılmıştır. Giriş bölümünde şiirin hususiyetleri ve insan - şiir ilişkisi, birinci bölümde hayatın şiirli safhaları, ikinci bölümde ise berceste şiirlerin hayatta kullanımı üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

şiir , şiirce hayat , insan ve şiir

LIFE WITH POETRY, LIFE LIKE POETRY

Öz

Turkish people live their lives with poetry from birth to death. A newborn child begins his life by listening to lullabies, which can be considered as mother’s poems. Then it continues with a nursery rhyme from childish poems on the street. They grows up listening to manis from their older brothers/sisters, riddles in verse from their elders, mawlids, hymns, tawhids and prayers. They continue their lives with poetry in Ramadan, which they realize every year, with drummer's manis at iftaar and sahoor, with rhyming prayers in the taste of poetry, with hymns in tarawih prayers, with Karagöz Hacivat and shadow plays until sahoor after tarawih. The custom of chronogram in verse and writing poems on plates still continues in all kinds of beginnings such as birth, pilgrimage, beard growth, military service, wedding, death etc. While these habits continue on the one hand, our new habits in the form of writing messages on the phone, e-mail and writing on the walls have been combined with the culture of poetry with the change of life and the development of technology. It has become a habit to write poetry in messages or to write verses and sentences with the taste of poetry on Eid days, holy nights, Fridays, etc.. Meanwhile, Turkish people organize their lives by benefiting from the poems of poets, especially Yunus, and try to live a life like poetry. They try to bring examples from couplets in order to make every subject they focus on in their daily lives more understandable and more convincing. Thousands of verses and couplets are still circulating each of which has become a proverb, which guides the life of the Turkish nation. Life begins with poetry, lullaby. In the end, it becomes eternal on the tombstone. Our ancestors used to engrave concise verses and couplets about death as well as verses and hadiths on their gravestones. The tombstone poems that explain that Allah is the only remnant, that life is temporary, that every soul will surely taste death one day... are still a tradition today, in the Latin alphabet. In this article, the poetry and poetic life of a Turkish person from cradle to grave is tried to be revealed in the introduction and the other two parts. In the introduction, the characteristics of the poem and the relationship between human and poetry are mentioned. In the first chapter, the poetic phases of life and in the second chapter, the use of berceste poems in life are emphasized.

Anahtar Kelimeler

poetry , poetic life , life like poetry , human and poetry

Kaynakça

• AKAY, Hasan, Fatih’ten Günümüze Şairlerin Gözüyle İstanbul, II c., İşaret Yayınları, İstanbul 1997.
• AKYÜZ, Kenan, Süheyl Beken, Sedit Yüksel, Müjgan Cunbur Haz. , Fuzûlî Türkçe Divan, Türkiye İş Bankası Yayınları, Ankara 1958.
• ALPTEKİN, Ali Berat, Âşık Veysel, Türkü Türkü Çağırırız, Akçağ Yayınları, Ankara 2007.
• BAYKAL, Kâzım, Süleyman Çelebi ve Mevlid, Haz. Kadir Atlansoy, Bursa Eski Eserleri Sevenler Kurumu Yayınları, Bursa 1999.
• BİLKAN, Ali Fuat Haz. , Nâbî Dîvânı, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, IIc., İstanbul 1997.
• ÇELEBİOĞLU, Âmil - Yusuf Ziya Öksüz Haz. ,Türk Bilmeceler Hazinesi, Kitabevi Yayınları, İstanbul 1995.
• ÇELEBİOĞLU, Âmil Haz. , Ramazan-nâme, Dergâh Yayınları, İstanbul 2019.
• ÇELEBİOĞLU, Âmil, “Dinî-Tasavvufî Edebiyatımızda Ramazan”, Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul 1998, s.697-701.
• DURSUN, A. Halûk, İstanbul’da Yaşama Sanatı, Ötüken Yayınları, İstanbul 1999.
• ERTAN, Mehmet Emin Haz. , Divan Edebiyatında Ramazaniyeler Üzerine İncelemeler, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış doktora tezi, Edirne 1995.
• Erzincan’ın Kemaliye İlçesi eski adı Eğin ’nde mâni levhalarının yer aldığı “Mâniler https://www.ntv.com.tr/galeri/seyahat/erzincanda-ozlem-ve- hasretin-dile-geldigi-mani-yolu,S22vIvTfdk23y9-ItC8GQA Yolu”
• GÖÇGÜN, Önder, Ziya Paşa’nın Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği, Bütün Şiirleri ve Eserlerinden, Açıklamalı Seçmeler, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 2001.
• GÖKYAY, Orhan Şak, Bu Vatan Kimin?, Editör: Nusret Gedik, Yeditepe Yayınları, İstanbul 2018.
• KARAHAN, Abdülkadir, “Fuzûlî’nin Mektupları 1”, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 2 3-4 , İstanbul 2012, s.245-266.
• KILIÇ, Atabey Haz. , Mirzâ-zâde Ahmed Neylî ve Divânı, Kitabevi Yayıları, İstanbul 2004.
• KILIÇ, Neslihan Haz. , Ömer Seyfettin Bütün Hikayeleri, Yayına Üç Harf ABC Yayınları, İstanbul 2009.
• KISAKÜREK, Necip Fazıl, Çile, 7. Baskı, İstanbul 1979.
• KOCAKAPLAN, İsa Haz. , Ahmet Hâşim, Timaş Yayınları, İstanbul 2001.
• KÜÇÜK, Sabahattin Haz. , Bâkî Dîvânı, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 2015.
• OKAY, M. Orhan, Necip Fazıl Kısakürek, Şule Yayınları, İstanbul 2000.
• Ömer Çam, https://omercamaihl.meb.k12.tr/icerikler/omer-cam-hoca- kimdir_5392212.html Erişim tarihi: 03.04.2022
• ÖZÖNDER, Hasan, “Gökyüzünde Yazı; Mahya”, Kültür ve Sanat, Türkiye İş Bankası Yayınları, yıl: 2, Sayı: 5, Mart 1990, s. 45.
• ÖZTOPRAK, Nihat Haz. , Rûhî, Timaş Yayınları, İstanbul 2001.
• ÖZTOPRAK, Nihat, “Âmil Çelebioğlu’nun Hayatı ve Bibliyografyası”, Türklük Araştırmaları Dergisi, İstanbul 1993. Sayı 7, sf. 1-12.
• ÖZTOPRAK, Nihat, “Ruhî’nin Şiir Anlayışı”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, sayı: 12, İstanbul 2005, s. 101-136.
• SAKAOĞLU, Saim, Masal Araştırmaları, Akçağ Yayınları, Ankara 1999. Sakız ambalajındaki mâniler: https://sakizfallari.wordpress.com/2016/04/01/falim-sakizi- 2150/
• SAMSAKÇI, Mehmet, Türk Mezar Taşı Edebiyatı, Kitabevi Yayınları, İstanbul 2015.
• TARANCI, Cahit Sıtkı, Otuz Beş Yaş, Varlık Yayınevi, İstanbul 1956.
• TATÇI, Mustafa Haz. , Eşrefoğlu Rûmî Divan-ı İlâhiyât, Diyanet İşleri Yayınları, Ankara 2014.
• UZUN, Mustafa İsmen, “ERAYDIN, Selçuk”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, EK-1. Ankara https://islamansiklopedisi.org.tr/eraydin-selcuk erişim tarihi: 03.04.2022 Cild, s. 410-411.
• UZUN, Mustafa İsmen, “YURT, Ali İhsan”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, EK-2. Ankara https://islamansiklopedisi.org.tr/yurt-ali-ihsan 03.04.2022 Cild, s. erişim tarihi
• YAVUZ, Kemal – Orhan Yavuz Haz. , Muhibbî Dîvânı, I-II c., Türkiye Yazma Eserler Kurumu Yayınları, İstanbul 2016.