‘GÜNÜ ANLATAN’ VE ‘DÜNÜ ARAYAN’: TUNA NEHRİ KIYISINDA İKİ SEYYAH

Öz

Tarih boyunca insanlar merak, ticaret, ilim, macera ve keşif gibi farklı motivasyonlarla kısa veya uzun yolculuklara çıkmışlardır. Bu yolculuklar esnasında seyyahın, rotası üzerinde gördüğü, kaleme aldığı, resme aktardığı her an ve olay farklı coğrafyalar için önemli bilgiler ihtiva eder. Seyyahın gözlemlerini, okuduklarını, duyduklarını, araştırdıklarını ve merak ettiklerini ihtiva eden ve seyyahın kaleminden çıkan seyahatnâmeler, bir açıdan okuyucusuna resmî belgelerde ve arşivlerde erişilemeyecek anlatılar sunar. Bilinmeyen bir coğrafyanın, şehrin, gündelik hayatın tarihine ışık tutar. Seyyah olarak Evliyâ Çelebi, metin olarak da Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi üç kıtada yüzü aşkın şehrin 17. yüzyıl dünyasına dair karanlıkta kalabilecek birçok bilgiyi günümüze kadar eriştirmiştir. Çünkü Evliya Çelebi Seyahatnâmesi, şehirlerin tarihi ve coğrafyası dışında sosyal, kültürel ve gündelik hayatına da dair birçok bilgiyi ihtivâ eder. Evliyâ Çelebi, seyahatle geçen hayatı ve eseri ile günümüz seyyahları için de ilham kaynağı olmuştur. Onun izinde yolculuk eden seyyahlardan biri olan Haluk Dursun, gezdiği her yerde geçmişin izlerini arar. Kâh bulduklarına sevinir kâh kaybolanlara üzülür. Her seyahatinde tarihe dair izler ararken üç yüzyıl önce o şehirlerde bulunmuş Evliyâ Çelebi’yi ve Seyahatnâmesi’ni de anar. Bu çalışmada iki seyyahın Tuna kıyısındaki seyahatine dikkat kesilip Tuna’ya ilişkin anlatılarına ve bakış açılarına yer verirken, 17. yüzyıldan 21. yüzyıla Tuna’ya ve Tuna kıyısına dair değişenlerin, değişmeyenlerin, benzerliklerin ve farklılıkların izini sürmeye çalışacağız.

Anahtar Kelimeler

• Tuna, Evliyâ Çelebi, seyahatname, Haluk Dursun, Seyyah

NARRATOR OF THE DAY AND SEEKER OF THE PAST: TWO TRAVELERS ON THE DANUBE RIVER

Öz

People set out on long journeys or took shorter ones with many different motivations such as curiosity, trade, science, adventure and discovery throughout history. During these travels, every moment and event that the traveler saw, wrote, and painted on his route now provide important information for different geographies. Travel books, in a way, offer their readers narratives that cannot be accessed in official documents and archives. It sheds light on the history of an unknown geography, city and daily life. In this respect, Evliya Çelebi as a traveler, and Evliya Çelebi’s Seyahatnâme as a text brought a lot of information that may have remained in the dark about more than a hundred cities on three continents to the present day. Evliya Çelebi is also a source of inspiration for today's travelers with his travel life and works. Haluk Dursun, a historian and traveler who travels following Çelebi’s footsteps, searches for traces of the past wherever he travels. He is happy with what he has found, and he is sad with those who have been lost. While searching for traces of history on every trip, he also remembers Evliya Çelebi. In this study, we will accompany the journey of two travelers along the Danube. We will try to trace the changes, the unchanging, the similarities and the differences by giving place to the narratives and perspectives of two travelers about the Danube and Turkish culture on the Danube from the 17th to the 21st century.

Anahtar Kelimeler

• Danube, Evliyâ Çelebi, seyahatname, Haluk Dursun, Traveler

Kaynakça

1. AK, Mahmut, Osmanlı’nın Gezginleri, 3F Yayınları, İstanbul 2006.
2. BEYATLI, Yahya Kemal, Çocukluğum, Gençliğim, Siyasi ve Edebî Hatıralarım, İstanbul, İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları 1976.
3. BEYATLI, Yahya Kemal, Kendi Gök Kubbemiz, İstanbul Fetih Cemiyeti, İstanbul 2008.
4. DANIŞ, İlhami, Başlangıcından XVI. Yüzyıl Sonuna Kadar Türk İslâm Coğrafyacılığı Ekoller, İsimler ve Eserler , Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, C. 17. S. 33, 9-40.
5. DURSUN, Haluk, Osmanlı Coğrafyasına Yolculuk, Kapı Yayınları İstanbul 2017.
6. DURSUN, Haluk, Nil’den Tuna’ya Osmanlı, Kapı Yayınları, İstanbul 2021.
7. DURSUN, Haluk Tuna Güzellemesi, Kapı Yayınları, İstanbul 2016.
8. DURSUN, Haluk, Nil’den Tuna’ya Osmanlı, Timaş Yayınları, İstanbul 2009.

9. EVLİYÂ ÇELEBİ, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: I. Kitap, haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2003.
10. EVLİYÂ ÇELEBİ, Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: İstanbul 1. Cilt 1. Kitap, haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2003.
11. EVLİYÂ ÇELEBİ, Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: 3. Cilt 2. Kitap, haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Yapı Kredi Yayınları İstanbul 2006.
12. EVLİYÂ ÇELEBİ, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: III. Kitap, haz. Seyit Ali Kahraman-Yücel Dağlı, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları 1999.
13. LÖSCHBURG, Winfried, Seyahatin Kültür Tarihi, Dost Kitabevi, Ankara 1998.
14. Classics, United Kingdom, 2017.
15. ÖZAY, Yeliz, “Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi’nin Acâib Edebiyatı Açısından Değerlendirilmesi”, Millî Folklor, S. 10, 2014, 123-133.
16. SARICAOĞLU, Fikret, “Melek Ahmed Paşa”, Türkiye Diyanet Vakfı Ansiklopedisi, C. 29, s. 42-44.
17. ŞİRİN, İbrahim, “Batılı Seyyâhların İzleniminde Sûfîler”, Sûfî Araştırmaları, C. 3, S. 5, 2012, 21-47.
18. TATAR, Burhanettin, “Tarihsel Mekan Fenomenolojisi: Bir GirişDenemesi”, Milel ve Nihal, 2007, 4 3 , 19-29.
19. VİCTOR HUGO, “The Danube In Wrath”, The Complete Works of Victor Hugo / The Complete Poems, Delphi
20. YERASİMOS, Marianna, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi’nde Yemek Kültürü, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2021.