ACEMZÂDE MUSTAFA CEMÂLÎ VE SİLSİLENÂME-İ MEVLEVİYYE’Sİ

Öz

Yazma eser kütüphanelerinde silsilenâme türünde pek çok eser bulunmaktadır. Bunlardan biri Acemzâde Mustafa Cemâlî’nin Silsilenâme-i Mevleviyye adlı eseridir. Mustafa Cemâlî, Üsküp Acemzâde Tekkesi Şeyhi Hasan b. Mustafa esSinânî’nin oğludur. Mevlevîlik tarikatına mensuptur. Üsküp Acemzâde Zaviyesi dervişlerindendir. Silsile-i Mevleviyye’de yer alan manzumelerden Cemâlî mahlasıyla şiirler yazdığı anlaşılmaktadır. Ancak Acemzâde Cemâlî’nin şairlik yeteneği kısıtlıdır. Silsile-i Mevleviyye’nin yazımı 7 Şa‘bân 1309 7 Mart 1892 tarihinde tamamlanmıştır. Mevlevîlik tarikatının Hz. Muhammed’den Mevlâna Celaleddin-i Rûmî’ye kadarki şeyh silsilesini ve Hasan-ı Basrî’den Şems-i Tebrizî’ye kadarki önderlerinin yaşam bilgilerini sunmak maksadıyla yazılmıştır. Tasavvufî bilgilerle karışık silsilenâme türündedir. On beş biyografi ihtiva etmektedir. Biyografilerde şahsın künyesi, ailesi, eğitim durumu, tarikata giriş hikâyesi, şeyhi, vefat tarihi ve menkıbeleri hakkında bilgi verilmiştir. En hacimli biyografi Mevlâna Celaleddin-i Rûmî’ye aittir. Biyografik bilgilerin yanı sıra ilim ve hilafet çeşitleri, nûr-ı Muhammedî, ahz, velayet, nübüvvet, ilahî aşk vb. tasavvufî konular hakkında malumat da içermektedir. Bu malumat çok sayıda âyet, hadis, kelam-ı kibar ve manzumelerle süslenerek sunulmuştur. Dili ağır, üslubu sadedir. Dilini ağır kılan unsur tasavvufî kavram ve terimlerin çokluğudur. Seci ve edebî sanatların yokluğu, cümlelerin kısalığı üslubunu sade kılmıştır. Bu makalede Acemzâde Mustafa Cemâlî’nin hayatı ve edebi kişiliği hakkında bilgi verilmiş, Silsilenâme-i Mevleviyye adlı eseri tanıtılmış, Silsilenâme-i Mevleviyye’nin çeviri yazılı metni ilim âlemiyle paylaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Acemzâde Mustafa Cemâlî, Silsilenâme-i Mevleviyye, Silsilenâme, Mevlevilik

ACEMZÂDE MUSTAFA CEMÂLÎ AND HIS SİLSİLENÂME-İ MEVLEVİYYE

Öz

There are many works in the type of silsilename in manuscript libraries. One of them is Acemzâde Mustafa Cemâlî's work called Silsilenâme-i Mevleviyye. Mustafa Cemali is the son of Skopje Acemzade Dervish Lodge Sheikh Hasan b. Mustafa esSinani. He is a member of the Mevlevi order. He is one of the dervishes of Skopje Acemzade Dervish Logde. It is understood from the poems in Silsile-i Mevleviyye that he wrote poems under the pseudonym Cemali. However, Acemzâde Cemâlî's poetic talent is limited. The writing of Silsile-i Mevleviyye was completed on 7 Şa'bân 1309 7 March 1892 . It was written with the aim of presenting the sheikh lineage of the Mevlevi order from Hz. Mohammed to Mevlana Jalaluddin-i Rumi and the life information of its leaders from Hasan-ı Basri to Shams-i Tabrizi. It is in the type of silsilename mixed with Sufi information. It contains fifteen biographies. In the biographies, information is given about the person's identity, family, education level, the story of his entry into the sect, his sheikh, date of death and legends. The most voluminous biography belongs to Mevlana Jalaluddin-i Rumi. In addition to biographical information, it also includes information about mystical subjects such as knowledge and types of caliphate, nûr-ı Muhammedî, ahz, velayet, prophecy, divine love. This information is presented by embellishing it with many verses, hadiths, polite words and poems. Its language is heavy and its style is simple. The factor that makes its language heavy is the multiplicity of mystical concepts and terms. The absence of poetic and literary arts and the shortness of the sentences made its style simple. In this article, information about Acemzâde Mustafa Cemâlî's life and literary personality was given, his work named Silsilenâme-i Mevleviyye was introduced, and the translated text of Silsilenâme-i Mevleviyye was shared with the scientific community.

Anahtar Kelimeler

• Acemzâde Mustafa Cemâlî, Silsilenâme-i Mevleviyye, Silsilenâme, Mevlevilik

Kaynakça

1. Acemzâde Mustafa Cemâlî, Silsilenâme-i Mevleviyye, Ankara Milli Kütüphane, Numara 06 Mil Yz A 8920, vr. 1b-20a.
2. AYÇİÇEĞİ, Bünyamin, “Sarı Abdullah Efendi’nin Meslekü’l-uşşâk Kasidesi ve La‘lîzâde Abdülbaki’nin Zeyli”, Turkish Studies, 2014, Volume 9/3 Winter, s. 189-211.
3. BİTİÇİ, Taxhidin, Münîrî-i Belgrâdî ve Silsiletü’l-mukarrebîn Adlı Eseri, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2001.
4. DONUK, Suat, “Habeşîzâde Abdurrahim Rahîmî’nin Matla‘u’l-İşrâkAdlı Silsilenâmesi ve Matla‘u’l-İşrâk’a Göre Tarikatlar ve Şeyh Silsileleri”, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2020, 20 1 , 38-62.
5. -----------, Suat, “Türk Edebiyatında Silsilenâme ve Seyyid Ahmed Cezbî’nin Câmi‘u’sSilsile Adlı Silsilenâmesi”, Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 2020, 6/1, 16-36.
6. EFENDİ, İlyas, İsmail Hakkı Bursevi’nin Kitabu’s-silsileti’l-celvetiyye’si, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 1994.
7. KANAR, Mehmet, Osmanlı Türkçesi Sözlüğü, Say Yayınları, İstanbul 2009.
8. NAMLI, Ali, “İsmail Hakkı Bursevî”,Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 23, s. 102-106, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi Yayınları, İstanbul 2001.

9. ÖZTOPRAK, Nihat, Mustafa Özkat, “Hâfız Cemâlî’nin “Silsilenâme-i Tarîkat-ı Aliyye-i Uşşâkî” Adlı Muvaşşah Manzumesi”, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 26, İstanbul 2021, 448-490.
10. TELLİ, Hasan, Osmanlı Dönemi Üsküp Vakıfları, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara 2018.
11. TUMAN, Mehmet Nail, Tuhfe-i Nâilî, hzl. Cemal Kurnaz, Mustafa Tatcı, Bizim Büro Yayınları, Ankara 2001.
12. ÜNVER, Ünver, “Çeviriyazıda Yazım Birliği Üzerine Öneriler”, Turkish Studies, Volume 3/6, 2008 Fall, s. 1-46.