KUTADGU BİLİG’DE BARIŞ, SAVAŞ VE DÜŞMAN ALGISI

Öz

Edebi eserler sanatçının bir olayı, olguyu, durumu ya da nesneyi nasıl algıladığını gösteren sanatsal ifadelerdir. Klasik Türk edebiyatının bilinen ilk mesnevisi Yusuf Has Hacip’in 11. yüzyılda yazdığı Kutadgu Bilig eseri de ideal bir devletin, toplumun ve insanın nasıl olması gerektiğini anlatması yönüyle bir siyasetname olarak karşımıza çıkar. Eser aynı zamanda “barış”, “savaş”, “düşman” ve “düşmanlık” kavramlarına ışık tutan kuramsal bir mesnevidir. Bu çalışmanın amacı Kutadgu Bilig’de barış, savaş ve düşman kavramlarının nasıl ortaya konulduğunu incelemektir. Ayrıca “barış, savaş, düşman ve düşmanlık” konusunda daha önce yapılmış çalışmalara farklı bir bakış açısı sunmak, böylece alanı genişletmektir. Bu düşünceden hareketle edebi eserlerin savaş ve barış gibi toplumsal meselelere farklı bir bakış açısı kazandırdığını örnekleriyle ortaya koymak da gerekir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde “Kutadgu Bilig’e göre barışın anlamı”, ikinci bölümde “Kutadgu Bilig’e göre savaşın anlamı” anlatılmıştır. Üçüncü bölümde ise “düşman ve düşmanlık” kavramlarının Yusuf Has Hacip’e göre nasıl anlaşıldığı araştırılmış ve bununla ilgili beyitler ele alınıp açıklanmıştır. Kutadgu Bilig’de fertlerin, toplumların ve devletlerin uzun süre ayakta kalabilmesi için gerekli olan nitelikler sıralanmıştır. Devletin düzenini ayakta tutan en önemli şey insanlar arası güvenin tesis edilmesidir. Devletin idaresini elinde tutanlar iç ve dış düşmanlarını iyi tanımalı ve düşmanı her yönüyle takip etmelidir. Bu, halkın da emniyet ve huzur içerisinde yönetilmesi için gereklidir. Bu çalışma “Kutadgu Bilig’e göre düşman çeşitleri nelerdir, bu düşmanlarla nasıl mücadele edilmelidir, kimlerin düşmanı çok olur, düşmanın zararları nelerdir, düşmanı olmak her zaman kötü bir şey midir ya da insana düşmanın faydası olabilir mi?” sorularını da cevaplamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kutadgu Bilig, mesnevî, barış, savaş, düşman, düşmanlık

PEACE, WAR AND ENEMY PERCEPTION IN KUTADGU BILIG

Öz

Literary works are artistic expressions that show how the artist perceives an event, phenomenon, situation or object. Kutadgu Bilig, written in the 11th century by Yusuf Has Hacip, the first known masnavi of classical Turkish literature, appears as a policy book in terms of describing how an ideal state, society and human should be. The work is also a theoretical mesnevi that sheds light on the concepts of "peace", "war", "enemy" and "hostility". The aim of this study is to examine how the concepts of peace, war and enemy are introduced in Kutadgu Bilig. In addition, it is to present a different perspective to the previous studies on "peace, war, enemy and enmity", thus expanding the field. Based on this idea, it is necessary to demonstrate with examples that literary works bring a different perspective to social issues such as war and peace. The study consists of three parts. In the first part, "the meaning of peace according to Kutadgu Bilig", in the second part "the meaning of war according to Kutadgu Bilig" is explained. In the third chapter, how the concepts of "enemy and enmity" were understood according to Yusuf Has Hacip was investigated and the couplets related to this were discussed and explained. In Kutadgu Bilig, the qualities necessary for individuals, societies and states to survive for a long time are listed. The most important thing that keeps the order of the state alive is the establishment of trust between people. Those who hold the administration of the state should know their internal and external enemies well and follow the enemy in every way. This is necessary for the people to be governed in safety and peace. This study is "According to Kutadgu Bilig, what are the types of enemies, how to fight these enemies, who has many enemies, what are the harms of the enemy, is it always a bad thing to be an enemy or can an enemy be beneficial to a person?" It also answers questions.

Anahtar Kelimeler

• Kutadgu Bilig, mesnevî, peace, war, enemy, hostile

Kaynakça

1. ARAT, Reşit Rahmeti, Kutadgu Bilig I, Metin, Türk Dil Kurumu Yayınları 458, 3. Baskı, Ankara 1991.
2. ARAT, Reşit Rahmeti, Kutadgu Bilig II, Çeviri, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 4. Baskı, Ankara 1988.
3. ARAT, Reşit Rahmeti, Kutadgu Bilig III İndeks , Haz: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya, Nuri Yüce, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, İstanbul 1979.
4. BAĞDATLI, Özlem, İslam Siyaset Düşüncesinin Kavramsal Temelleri, Dergâh Yayınları, İstanbul 2018.
5. BAĞDATLI, Özlem, Kutadgu Bilig’de Devlet ve Adalet İlişkisi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2007.
6. BERBERCAN, Mehmet T. Çev. “Türk Orta Asyasında Budizm”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S. 26, s. 93-108, 2009. Orijinali: Hans-J. KIimkeit “Buddhism in Turkish Central Asia”, Numen, Published by BRILL, Vol. 37, Fasc. 1, Jun. 1990, s. 53-69.
7. BİLAL, Metin “Budizm İnancının Türk Devletleri Üzerinde Etkisi”, Anasay, Yıl:2, S.6, s: 63-80, Kasım 2018.
8. BÜYÜKBAŞ, Hakkı-Fahri Vargün, “Kutadgu Bilig’de Devlet Yönetimi Hükümdar-Adalet İlişkisi”, Ardahan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Yayınları, Kars 2016, S.4, s. 27-33.

9. ÇAĞRICI, Mustafa, “Düşmanlık”, TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbul 1994, C.10, s. 51-53.
10. DEMİR, Necati, Satuk Buğra Han Destanı, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2017.
11. DİLÇİN, Cem, Yeni Tarama Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 1983, s.24. Diyanet İşleri Başkanlığı, https://kuran.diyanet.gov.tr/mushaf, 17.12.2021 Kur’an-ı Kerim Erişim tarihi
12. ERCİLASUN, Ahmet B.- Ziyat Akkoyunlu, Kâşgarlı Mahmud, Dîvânu Lugati’t-Türk, Giriş- Metin- Çeviri- Notlar- Dizin , TDK Yayınları, 3.baskı, Ankara 2018, s.951 474/379 .
13. EREN, Hasan, Nevzat Gözaydın, İsmail Parlatır, Talat Tekin, Hamza Zülfikar, Türk Dili Kurumu Türkçe Sözlük, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1988.
14. GEZEN, Mukadder, Türk Edebiyatında Övülen ve Yerilen Huylar XIV. Yüzyılın İlk Çeyreğine Kadar , İ.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2014.
15. GÖKSU, Erkan, Kutadgu Bilig’e Göre Türk Savaş Sanatı, Kronik Kitap, İstanbul 2018.
16. GÖKSU, Erkan, Kutadgu Bilig’e Göre Türk Hükümdarlık Sanatı, Kronik Kitap, İstanbul 2019.
17. KARAMANLIOĞLU, Ali Fehmi, “Yusuf Hâs Hâcib’den Osman Gazi’ye”, Türk Kültürü, I/3, 1963.
18. KARAMANLIOĞLU, Ali Fehmi, “Kutadgu Bilig ve Kumandan”, Türk Kültürü, V/58, 1967.
19. KARDEŞ, M. Ertan, Yönsüzleşmiş Savaşlar Politik Felsefenin Bir Sınır Meselesi Olarak Savaşa Dair, Pinhan Yayıncılık, İstanbul 2019.
20. KOCA, Salim, “İdeal Bir Türk Hükümdarı ve Başkomutanı Olarak Oğuz Kağan Oğuz Kağan Destanının Türk Kültür Tarihi Bakımından Değerlendirilmesi”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, S. 5, s. 75-120, Konya 2011.
21. ÖGEL, Bahaeddin, Türk Kültür Tarihine Giriş VII, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1991, s.127.
22. SAMİ, Şemsettin, Kâmûs-ı Türkî, İkdam Matbaası, İstanbul 1317.
23. SARICA, Bedri, “Kutadgu Bilig’de Komutan ve Ordunun Nitelikleri”, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı 37, s.87-105, Erzurum 2008.
24. VARİS, Abdurrahman, Karahanlı Devleti İle Koçu İdikut Uygur Devletinin Münasebetleri, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Genel Türk Tarihi Anabilim Dalı, Doktora Tezi, Ankara 2001.
25. YAMAN, Ahmet, “Sulh”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C.37, s. 485.
26. YAMAN, Ahmet, “Savaş”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C.36, s. 189-190.
27. YAVUZ, Kemal, Hâcib Böyle Dedi Kutadgu Bilig’den Seçmeler, Mostar Yayınları, İstanbul 2012.
28. YAVUZ, Kemal, “Yusuf Has Hacib ve Kutadgu Bilig”, İ. Ü. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, İstanbul 2009, XXXVI, 137-180.
29. YAVUZ, Kemal, “Yusuf Has Hâcib ve Kutadgu Bilig Üzerine Bazı Dikkatler, Doğumunun 990.Yılında Yusuf Has Hacib ve Eseri Kutadgu Bilig”, İ. Ü. Edebiyat Fakültesi, İstanbul, 26-27 Ekim 2009; a.mlf.; Bir Ömrün Yazıları-I, Semerkand Yayınları, İstanbul 2007.
30. YAVUZ, Kemal, Gülşehri’nin Mantıku’t-Tayr’ı Gülşen-nâme II, Kırşehir Valiliği Yayını: 12, Ankara 2007, s. 494-517.