Anlam Daralması Adlandırılmasının Tartışılması Ve Eski Türkçeden Eski Anadolu Türkçesi Sonuna Kadar Örnekleri
Öz
Anlam daralması, temel anlam değişmesi türlerinden biridir. Bunun yanında,yine bu terimle yakından ilgili olan özelleşme türü de bulunmaktadır.Her iki tür de anlam değişmesi türlerinden olan anlam genişlemesi vegenelleşme ile zıt anlamda bir uyum içinde olmalıdır. Ancak gerek türlerüzerine yaptığımız genel teorik inceleme, gerekse bizzat kelimelerin anlamalanları üzerine yaptığımız art zamanlı araştırmalar, bu terimlerin tanımlarındave bu tanımlara dayanarak yapılacak bir tasnifte birtakım sorunlaraişaret etmektedir. Hazırlanan çalışmada, bu karışıklığa örnekleriyle birlikteışık tutulmuş ve çözüm önerileri sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Anlam değişmesi anlam daralması özelleşme Eski Türkçe Eski Anadolu Türkçesi
Kaynakça
- AHANOV, K. 1993 , Til Biliminiñ Negizderi, “Sanat” Baspası, Almatı.
- AKSAN, Doğan 1975 , “Eşanlamlılık Sorunu ve Türk Yazı Dilinin Eski- liğinin Saptanmasında Eşanlamlılardan Yararlanma”, I. Türk Dili Bilimsel Kurultayına Sunulan Bildiriler 1972'den Ayrıbasım, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara.
- —— 1978 , Anlambilimi ve Türk Anlambilimi Ana Çizgileriyle , Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları, Ankara.
- —— 1999 , Anlambilim, Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi, En- gin Yayınları, Ankara.
- ARAT, Reşit Rahmeti 1986 , Eski Türk Şiiri, Türk Tarih Kurumu Yayın- ları, Ankara.
- —— 1987 , Makaleler I, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara.
- BLOOMFİELD, Leonard 1933 , Language, USA.
- CAFEROĞLU, Ahmet 1972 , “Kaşgarlı Mahmut'a Göre Akrabalık Ad- ları”, Türk Dili Aylık Dil ve Edebiyat Dergisi, XXVII, 253, 23-26. Divan ü Lügati't-Türk Özel Sayısı .
- —— 1989 , “Filolojide İnsan ve Hayvan Soybirliği”, Türk Dili Araştırma- ları Yıllığı-Belleten 1968, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 1- 15.
- CLAUSON, S.Gerhard 1972 , An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth- Century Turkish, Oxford Univ. Press, London.
- —— 1989 , “Eski Türkçe Üzerine Üç Not” Çev: Ahmet Leventoğlu , Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten 1966, 18-37.
- ÇAĞATAY, Saadet 1978 , “Türkçede Çocuk Kavramı”, Türk Dili Araştır- maları Yıllığı-Belleten 1977, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 1-16.
- DOERFER, Gerhard 1963 , Türkische und Mongolische Elemente im Neupersischen; I Mongolische Elemente, Wiesbaden.
- —— 1965 , II Türkische Elemente, alif bis ta, Wiesbaden.
- —— 1967 , III ditto jim bis kaf, Wiesbaden.
- DONUK, Abdülkadir 1988 , Eski Türk Devletlerinde İdari-Askeri Unvan ve Terimler, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, İstanbul.
- EREN, Hasan 1999 , Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü, Bulak Neşriyat, An- kara.
- GRÖNBECH, K. 1995 , Türkçenin Yapısı, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
- GUİRAUD, Pierre 1984 , Anlambilim, Kuzey Yayınları, Ankara.
- GÜLENSOY, Tuncer 1974 , “Altay Dillerindeki Akrabalık Adları”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten 1973-1974, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 283-318.
- HACIEMİNOĞLU, Necmettin 1994 , “Eski Türkçenin Gramer Yapısı ve Örnek Olarak Fiilden İsim Yapan –l Eki”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten 1990, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 65-80.
- HATİBOĞLU, Vecihe 1982 , Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü, Ankara Üniver- sitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları, Ankara.
- KARAAĞAÇ, Günay 1993 , “Dil, Ağız ve Kulak İle İlgili Kelimelerimiz”, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Araştır- maları Dergisi VII, 8-113.
- —— 1996 , “Eş Yazılılık, Eş Seslilik ve Çok Anlamlılık”, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi VIII, 31-55.
- —— 2001 , “Özel Ad Bilgisi”, Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, 593, 520- 525.
- KAYDAROV, A. T. ve M. ORAZOV 1999 , Türklük Bilgisine Giriş Çev: Vahit Türk , Birleşik Yayınları, İstanbul.
- KONONOV, A.N. 1989 , “İsimlerin ve Sıfatların Küçültme Şekilleri ve Söz Yapımı”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten 1968, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 81-88.
- KORKMAZ, Zeynep 1992 , Gramer Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu
- ORKUN, Hüseyin Namık 1987 , Eski Türk Yazıtları, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
- ÖGEL, Bahaeddin 1991a , Türk Kültür Tarihine Giriş I, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara.
- —— 1991b , Türk Kültür Tarihine Giriş 2, Kültür Bakanlığı Yayınları, An- kara.
- —— 1991c , Türk Kültür Tarihine Giriş 6, Kültür Bakanlığı Yayınları, An- kara.
- —— 1995 , Türk Mitolojisi II. Cilt, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
- ÖZYETKİN, A. Melek 1995 , Altın Ordu, Kırım ve Kazan Sahasına Ait Yarlık ve Bitiklerin Dil ve Üslup İncelemesi, Türk Dil Kurumu Ya- yınları, Ankara.
- RADLOFF, W. 1893 , Versuch eines Wörterbuches der Türk-Dialekte I 1893 , II 1899 , III 1905 , IV 1911 , S.Petersburg.
- RÂSONYİ, Laszlo 1988 , Tarihte Türklük, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara.
- RÄSÄNEN, Martti 1969 , Versuch Eines Etymologischen Wörterbuchs Der Türksprachen, Helsinki.
- SEVORTYAN, E.V. 1974 , Etimologiçeskiy Slovar’ Tyurkskih Yazıkov, İzdatelstvo “Navka”, Moskova.
- TEZCAN, Semih 1978 , “Eski Türkçede buyla ve baga Sanları Üzerine”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten 1977, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 53-69.
- ÜÇOK, Necip 1947 , Genel Dilbilim Lengüistik , Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları, Ankara.
- VARDAR, Berke 1982 , Dilbilimin Temel Kavram ve İlkeleri, Türk Dil Ku- rumu Yayınları, Ankara.
- —— 1998 , Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü, ABC Kitabevi, İstanbul.
DISCUSSION ON NAMING OF SEMANTIC RESTRICTION AND ITS EXAMPLES FROM OLD TURKISH TO OLD ANATOLIAN TURKISH
Öz
Semantic restriction is one basic type of semantic changes. There is also specialization, which is another type of semantic changes and is closely concerned with semantic restriction. Each of them must be in harmony with the other semantic changes such as semantic extension and generalization, from opposite point of view. However, both the general theoretical study that is done on types, and researches on semantic history of words have pointed out some problems in descriptions and classifications of these terms. This article tries to enlighten this confusion by giving examples and offers some suggestions for solution.
Anahtar Kelimeler
Semantic change semantic restriction specialization Old Turkish Old Anatolian Turkish.
Kaynakça
- AHANOV, K. 1993 , Til Biliminiñ Negizderi, “Sanat” Baspası, Almatı.
- AKSAN, Doğan 1975 , “Eşanlamlılık Sorunu ve Türk Yazı Dilinin Eski- liğinin Saptanmasında Eşanlamlılardan Yararlanma”, I. Türk Dili Bilimsel Kurultayına Sunulan Bildiriler 1972'den Ayrıbasım, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara.
- —— 1978 , Anlambilimi ve Türk Anlambilimi Ana Çizgileriyle , Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları, Ankara.
- —— 1999 , Anlambilim, Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi, En- gin Yayınları, Ankara.
- ARAT, Reşit Rahmeti 1986 , Eski Türk Şiiri, Türk Tarih Kurumu Yayın- ları, Ankara.
- —— 1987 , Makaleler I, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara.
- BLOOMFİELD, Leonard 1933 , Language, USA.
- CAFEROĞLU, Ahmet 1972 , “Kaşgarlı Mahmut'a Göre Akrabalık Ad- ları”, Türk Dili Aylık Dil ve Edebiyat Dergisi, XXVII, 253, 23-26. Divan ü Lügati't-Türk Özel Sayısı .
- —— 1989 , “Filolojide İnsan ve Hayvan Soybirliği”, Türk Dili Araştırma- ları Yıllığı-Belleten 1968, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 1- 15.
- CLAUSON, S.Gerhard 1972 , An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth- Century Turkish, Oxford Univ. Press, London.
- —— 1989 , “Eski Türkçe Üzerine Üç Not” Çev: Ahmet Leventoğlu , Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten 1966, 18-37.
- ÇAĞATAY, Saadet 1978 , “Türkçede Çocuk Kavramı”, Türk Dili Araştır- maları Yıllığı-Belleten 1977, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 1-16.
- DOERFER, Gerhard 1963 , Türkische und Mongolische Elemente im Neupersischen; I Mongolische Elemente, Wiesbaden.
- —— 1965 , II Türkische Elemente, alif bis ta, Wiesbaden.
- —— 1967 , III ditto jim bis kaf, Wiesbaden.
- DONUK, Abdülkadir 1988 , Eski Türk Devletlerinde İdari-Askeri Unvan ve Terimler, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, İstanbul.
- EREN, Hasan 1999 , Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü, Bulak Neşriyat, An- kara.
- GRÖNBECH, K. 1995 , Türkçenin Yapısı, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
- GUİRAUD, Pierre 1984 , Anlambilim, Kuzey Yayınları, Ankara.
- GÜLENSOY, Tuncer 1974 , “Altay Dillerindeki Akrabalık Adları”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten 1973-1974, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 283-318.
- HACIEMİNOĞLU, Necmettin 1994 , “Eski Türkçenin Gramer Yapısı ve Örnek Olarak Fiilden İsim Yapan –l Eki”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten 1990, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 65-80.
- HATİBOĞLU, Vecihe 1982 , Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü, Ankara Üniver- sitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları, Ankara.
- KARAAĞAÇ, Günay 1993 , “Dil, Ağız ve Kulak İle İlgili Kelimelerimiz”, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Araştır- maları Dergisi VII, 8-113.
- —— 1996 , “Eş Yazılılık, Eş Seslilik ve Çok Anlamlılık”, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi VIII, 31-55.
- —— 2001 , “Özel Ad Bilgisi”, Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, 593, 520- 525.
- KAYDAROV, A. T. ve M. ORAZOV 1999 , Türklük Bilgisine Giriş Çev: Vahit Türk , Birleşik Yayınları, İstanbul.
- KONONOV, A.N. 1989 , “İsimlerin ve Sıfatların Küçültme Şekilleri ve Söz Yapımı”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten 1968, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 81-88.
- KORKMAZ, Zeynep 1992 , Gramer Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu
- ORKUN, Hüseyin Namık 1987 , Eski Türk Yazıtları, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
- ÖGEL, Bahaeddin 1991a , Türk Kültür Tarihine Giriş I, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara.
- —— 1991b , Türk Kültür Tarihine Giriş 2, Kültür Bakanlığı Yayınları, An- kara.
- —— 1991c , Türk Kültür Tarihine Giriş 6, Kültür Bakanlığı Yayınları, An- kara.
- —— 1995 , Türk Mitolojisi II. Cilt, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
- ÖZYETKİN, A. Melek 1995 , Altın Ordu, Kırım ve Kazan Sahasına Ait Yarlık ve Bitiklerin Dil ve Üslup İncelemesi, Türk Dil Kurumu Ya- yınları, Ankara.
- RADLOFF, W. 1893 , Versuch eines Wörterbuches der Türk-Dialekte I 1893 , II 1899 , III 1905 , IV 1911 , S.Petersburg.
- RÂSONYİ, Laszlo 1988 , Tarihte Türklük, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara.
- RÄSÄNEN, Martti 1969 , Versuch Eines Etymologischen Wörterbuchs Der Türksprachen, Helsinki.
- SEVORTYAN, E.V. 1974 , Etimologiçeskiy Slovar’ Tyurkskih Yazıkov, İzdatelstvo “Navka”, Moskova.
- TEZCAN, Semih 1978 , “Eski Türkçede buyla ve baga Sanları Üzerine”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten 1977, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 53-69.
- ÜÇOK, Necip 1947 , Genel Dilbilim Lengüistik , Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları, Ankara.
- VARDAR, Berke 1982 , Dilbilimin Temel Kavram ve İlkeleri, Türk Dil Ku- rumu Yayınları, Ankara.
- —— 1998 , Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü, ABC Kitabevi, İstanbul.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Yazarlar | |
| Yayımlanma Tarihi | 25 Nisan 2003 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2003 Sayı: 8 |
Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni
Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.
-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,
-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,
-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,
-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,
-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,
- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,
-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,
-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.
Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.
Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies
Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.
-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,
-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,
-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,
-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,
-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,
-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,
-Use of technology-assisted interpreting tools,
-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.
Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.