ŞERH-İ DÎVÂN-I SULTAN SELÎM-İ EVVEL

Yıl 2019, Sayı: 40, 327 - 338, 30.05.2019

Beyza Terzi Seda Aydın

https://izlik.org/JA56DF86MW

Öz

Şerhler, bir ilim dalında meşhur olmuş metinlerin ve bu metinlerdeki kapalı ifadelerinaçıklandığı eserlerdir. Selçuklu Devleti döneminde başlayan tercüme ve şerhfaaliyetlerine Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan sonra daha fazla önem verilmiştir.Bu sebeple Türk edebiyatında Arapça, Farsça ve Türk.e eserler, özellikle XIV ve XV.yüzyıldan sonra şerh edilmeye başlanmıştır. XVI. yüzyılın ortalarından XVII. yüzyılakadar şerh geleneği büyük .l.üde gelişmiş; XVIII. yüzyıla gelindiğinde yapılanşerhlerin sayısı artmıştır. XIX. yüzyılda siyasi ve sosyal alanda yaşanan değişimlersebebiyle şerhler sayıca azalmışsa da şerh geleneği varlığını devam ettirmiştir. Şerh geleneğiiçinde dîvân şerhleri önemli bir yer tutmaktadır. Türk edebiyatında daha çokArapça ve Farsça dîvânlar şerh edilmiştir. Şerh edilen dîvânlardan biri de Selîmî mahlasıylaşiirler kaleme alan Sultan Selîm-i Evvel 1512-1520 ’in Farsça Dîvân’ıdır.Bu eser, XIX. yüzyılda Manastırlı Dâniş Ahmed Efendi ö. 1316/1898 tarafındanDestâvîz-i Dâniş adıyla şerh edilmiştir. Çalışmada, Manastırlı Dâniş AhmedEfendi’nin Destâvîz-i Dâniş adını verdiği Şerh-i Dîvân-ı Sultan Selîm-i Evvel tanıtılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Manastırlı Dâniş Ahmed Efendi , Destâvîz-i Dâniş , Şerh-i Dîvân-ı Sultan Selîm-i Evvel , Selîmî , divan , Klasik Türk edebiyatı

Commentary of The Dıwan of Selım I

https://izlik.org/JA56DF86MW

Öz

Commentaries are explanations of well-known texts of a science branch and closed or ambiguous expressions in said texts. Translation and commentary activities which were initiated during the Seljuq Empire period were given more importance after the foundation of Ottoman Empire. For this reason, Arabic, Persian and Turkish texts began getting commentaries written for them especially after 14th and 15th century. From mid-16th to 17th century commentaries inventory developed significantly; until the 18th century number of commentaries increased. Although decreasing in number due to changes in political and social spheres in 19th century, commentary tradition continued its existence. In the tradition of commentaries, diwan commentaries take an important place. In Turkish Literature, Arabic and Persian diwans have commentated more frequently. One of the diwans that has been commentated is the “diwan” in Persian by Selim I whom used pen name “Selîmî” in his poems. This work has been commentated in 19th century by Manastırlı Daniş Ahmed Efendi d. 1316/1898 with the name “Destâvîz-i Dâniş”. In this study Şerh-i Dîvân-ı Sultan Selîm-i Evvel which is named as Destâvîz-i Dâniş by Dâniş Ahmed Efendi will be introduced.

Anahtar Kelimeler

Manastırlı Dâniş Ahmed Efendi , Destâvîz-i Dâniş , Şerh-i Dîvân-ı Sultan Selîm-i Evvel , Selîmî , Diwan , Classical Turkish Literature

Kaynakça

• AYDIN, Seda, Destâvîz-i Dâniş Yavuz Sultan Selîm Dîvânı’nın Şerhi Tenkitli Me- tin ve İnceleme S. 180-366 , İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensti- tüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2016.
• ________, Türk Edebiyatında Makâmât-ı Harîrî ve Manastırlı Dâniş Ahmed Efendi'nin Makâmât-ı Edebiyye-i Harîriyye Şerhi, Yıldız Teknik Üni- versitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, İstanbul, devam edi- yor.
• BANARLI, Nihad Sami, Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul 1971, I.
• BURSALI MEHMET TÂHİR EFENDİ, Osmanlı Müellifleri, haz. Fikri Yavuz - İsmail Özen, Meral Yayınları, İstanbul 1975, C. I.
• CANIM, Rıdvan, Latîfî Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, Ankara 2000.
• Dîvân-ı Selîmî, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi Farsça Yazma- lar 929, 1016, 1330, 1331, 1607.
• Dîvân-ı Selîmî, Millet Kütüphanesi Ali Emiri Farsi 324.
• Dîvân-ı Selîmî, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Atıf Efendi Koleksiyonu 2077, 2078.
• Dîvân-ı Selîmî, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Esad Efendi Koleksiyonu 3422.
• Dîvân-ı Selîmî, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Fatih Koleksiyonu 3830.
• Dîvân-ı Selîmî, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Hacı Mahmud Efendi. Koleksiyonu 3630.
• Dîvân-ı Selîmî, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Lala İsmail Efendi Ko- leksiyonu 449.
• Dîvân-ı Selîmî, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Reşit Efendi Koleksiyonu 762.
• Dîvân-ı Selîmî, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Revan Köşkü Kitaplığı 507, 737, 738.
• EMECEN, Feridun, “Selim I” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 2009, XXXVI, 407-414.
• GÖKMEN, Gökhan, Bârika Yavuz Sultan Selim’in Farsça Seçme Şiirleri ve Türkçe Tercümeleri, Büyüyenay, İstanbul 2015.
• GÜLTEKİN, Hasan, “Yavuz Sultan Selîm’in Farsça Beyitleriyle Tercümeleri”, Turkish Studies, 10/8, Ankara 2015, 1217-1246.
• HORN, Paul haz. , Dîvân-ı Selîmî, , Berlin Devlet Matbaası, Berlin 1904.
• HÜSEYİN HÜSNÜ, Divan-ı Yavuz Sultan Selîm, Kitapçı Arakel, İstan- bul 1306.
• İPEKTEN, Haluk, Divan Edebiyatında Edebi Muhitler, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul 1996.
• KALYON, Filiz, Yavuz Sultan Selim’in Şiirlerinden Seçmeler Bârika, Berikan, Ankara 2015.
• KÖKSAL, M. Fatih, “Yavuz Sultan Selîm’in Türkçe Şiirleri”, Türk Dünyasının Ulu Çınarı Mertol Tulum Kitabı, Ed. Ahmet Kartal-M. Mahur Tulum, Sivrihisar Belediyesi, İstanbul 2017, 485-547.
• KUT, Günay, Heşt Bihişt The Tezkire By Sehî Beg, Harvard Üniversitesi, Camb- ridge 1978.
• SUBAŞI, Hüsrev, Yavuz Sultan Selim’in Türkçe Şiirleri ve Bunlara Yapılan Nazi- reler, Marmara Üniversitesi Yüksek İslam Enstitüsü Öğretim Üyeliği Tezi, İstanbul 1982.
• ŞEYH VASFİ, Bârika, Kitapçı Arakel, İstanbul 1308.
• ŞÜKÛN, Ziya, Gencîne-i Güftâr Ferheng-i Ziyâ, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul 1894, II.
• TARLAN, Ali Nihad, Yavuz Sultan Selim Divanı, Ahmet Halit Kitabevi, İstan- bul 1946.
• TERZİ, Beyza, Destâvîz-i Dâniş Yavuz Sultan Selîm Dîvânı’nın Şerhi Tenkitli Metin ve İnceleme S. I-180 , İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensti- tüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2016.
• TOK, Özen haz. , Cemil Paşa, Esad Bey, Sicill-i Osmanî Zeyli, Türk Tarih Ku- rumu Yayınları, Ankara 2008.
• YAZAR, Sadık, Anadolu Sahası Klâsik Türk Edebiyatında Tercüme ve Şerh Gele- neği, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, İs- tanbul 2011.