BUDİN BEYLERBEYİ SOKULLU MUSTAFA PAŞA’NIN MACARİSTAN’DAKİ HAYRATI

Yıl 2016, Sayı: 35, 67 - 116, 30.11.2016

Meryem Kaçan Erdoğan

Öz

Sokullu Mehmed Paşa’nın amcazadesi olan ve önemli görevlerdebulunan Sokullu Mustafa Paşa, iyi bir devlet adamı ve siyasetçi olmasınınyanında mert, hoşgörülü, cömert ve hayırseverdi. Bu hasletleri,görev yaptığı Budin’de özellikle Macarlar arasında Büyük/KocaMustafa olarak anılmasına yol açmıştır. Başta, doğduğu yer olan Bosnaolmak üzere Macaristan’da Budin, Peşte, Kodvar, Ösek, Nemçi,İstolni-Belgrad, Filek gibi şehirlere çeşitli eserler inşa ettirmiş, yüzlercegayrimenkulünü bu amaca tahsis etmiştir. Vakfiyesinde bunlara dairson derece ayrıntılı bilgiler mevcuttur.Kuşkusuz Mustafa Paşa’nın vakıf eser ve akarlarının büyük birkısmı Budin’de bulunmaktadır. Kaynaklar onu, haklı olarak Budin’igerçek anlamda imar eden ilk beylerbeyi olarak takdim etmiştir. Ancaken büyük destekçisi ve hamisi olan Sokullu Mehmed Paşa’nın gidereknüfuzunu kaybetmesiyle dengeler değişmiş, çeşitli dedikodular venihayet Budin’de çıkan yangın sebebiyle suçlu bulunarak 1578 yılındaidam edilmiştir. Bugün Budapeşte’de Mustafa Paşa’nın vakıfeserlerinden olan Rudaş ve Czasar kaplıcaları Macar halkına hizmetvermeye devam etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Osmanlı , Macaristan , Budin , Sokullu Mustafa Paşa , vakıf

The Charıtıes of Mustafa Pasha of Sokolovıch, the Governor of Budın, ın Hungary

Öz

The Mustafa Pasha of Sokolovich, the son of the uncle of Mehmed Pasha of Sokolovich,apart being a capable statesman and politician, he was known to be an upright, tolerant,generous and a beneficent figure, which acquired him a good reputation and caused himto be called Grand Mustafa in Budin, among the Hungarians, in particular. In his nativecountry of Bosnia, in the first place, he had different charities waqfs founded in variouscities such as Budin, Peşte, Kodvar, Ösek, Nemçi, İstolni-Belgrad and Filek, which wereall financed by his hundreds of real estates. Thanks to his waqfiyye, one can get detailedinformation on the number these works of waqf and the personnel employed therein.It is obvious that the majority of these works are to be located in Budin. The sourcesimply that he is rightfully the real first governor of Budin to reconstruct the city entirely.But losing the support of his principal promoter and protector Mehmed Pasha ofSokolovich, things have changed quickly, and he was found guilty of a fire in the city,accompanied by other accusations charged against him, which resulted in his execution in1578. His works of waqf, those of the Spa baths of Rudas and Czasar, are still in use inBudapest.

Anahtar Kelimeler

Ottoman , Hungary , Budin , Mustafa Pasha of Sokolovich , waqf

Kaynakça

• a . B a ş bakanl ı k Osmanl ı Ar ş ivi BOA , İ stanbul.
• Tahrir Defteri TD , nr.365, 539, 566, 580.
• Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Defterleri TSMA.d , nr.7000 Vakfiyenin aslı Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi’nde olup burada fotokopisi bulunmaktadır .
• AGOSTON, Gabor, “Budin’de Osmanlı Medreseleri ve Müderrisleri”, Türk Dünyası Araştırmaları, S:58 Şubat 1989 , 141-150.
• ALTAYLI, Yasemin, “Macarca Mektuplarıyla Budin Beylerbeyi Sokullu Mustafa Paşa 1566-1578 ”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 49/2 2009 , 157-171.
• ASLANAPA, Oktay, “Macaristan’da Türk Âbideleri”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, I/2 1950 , 325-345. Âşık Mehmed, Menâzırü’l-Avâlim Metin , haz. Mahmut Ak, II, Ankara 2007.
• BİLGE, Sadık Müfit Bilge, “Macaristan’da Osmanlı Hâkimiyetinin ve İdarî Teşkilatın Kuruluşu ve Gelişmesi”, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi OTAM , XI 2000 33-81.
• _______, “Osmanlı Macaristanı’nda Ulaşım Sistemi”, http://www.academia.edu/1049379/Osmanl%C4%B1_Macaristan%C4% B1_nda_Ula%C5%9F%C4%B1m_Sistemi , erişim: 28 Aralık 2015.
• ÇALDAK, Süleyman, Nergisî ve Nihâlistan’ı İnceleme-Metin , İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, yayımlanmamış doktora tezi, Malatya 1997.
• DAKİĆ Uroš, The Sokullu Family Clan and The Politics of Vizierial Households in the Second Half of the Sixteenth Century, Central European University, MA Thesis, Budapest 2012.
• DAVİD, Geza, Osmanlı Macaristan’ında Toplum, Ekonomi ve Yönetim 16. Yüzyılda Simontornya Sancağı, çev. Hilmi Ortaç, İstanbul 1999.
• _______, “Osmanlı Macaristan’ında Bazı Vakıflar”, Balkanlarda Osmanlı Vakıfları ve Eserleri Uluslararası Sempozyumu, Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları-107, Ankara 2012, s.143-148.
• DEMİREĞEN, Ahmet Kerim, Kanuni Sultan Süleyman’ın Sigetvar Seferi Hazırlıklar ve Fetih , Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Konya 2006.
• ERDOĞAN, Emine, “16. Yüzyıl Ortalarında Avrupa’da Mezhep Mücadeleleri ve Osmanlılar”, Dinî Araştırmalar, II/5 Eylül-Aralık 1999 , 317-330.
• Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi haz. Seyit Ali Kahraman-Yücel Dağlı , VI. Kitap, İstanbul 2002.
• EYİCE, Semavi, “Budin’de Türk Eserleri”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi TDVİA , İstanbul 1992, VI, 348-352.
• GENÇ, Nevin, XVI. Yüzyıl Sofya Mufassal Tahrir Defteri’nde Sofya Kazası, Eskişehir 1988.
• GÖKBİLGİN, M. Tayyib, “Türk İdaresinde Budin”, Atatürk Konferansları V, 1971-1972, Ankara 1975, s.163-178.
• _______, M. Tayyib, “Kara Üveys Paşa’nın Budin Beylerbeyliği 1578-1580 ”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, II/3-4 1952 , 17-34.
• GÖYÜNÇ, Nejat, “Salomon Schweigger ve Seyahat-nâmesi”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, XIII/17-18 1962-1963 , 119-140.
• KALDY-NAGY, Gyula, “Budin Beylerbeyi Mustafa Paşa 1566-1578 ”, Belleten, LIV/210 Ağustos 1990 , 649-663.
• KÜÇÜKKÖMÜRCÜ, Burcu, Geleneksel Türk Osmanlı Çarşı Yapıları ve Günümüzdeki Alışveriş Merkezleri Üzerine Bir İnceleme, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul 2005.
• Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmanî, yay. haz. Nuri Akbayar, Seyit Ali Kahraman, IV, İstanbul 1996.
• MOLNÁR, József, Macaristan’daki Türk Anıtları, Ankara 1993. Nevîzade Atâî, Zeyl-i Şakāik, İstanbul 1268.
• ÖZGÜVEN, Burcu, Osmanlı Macaristan’ında Kentler, Kaleler, İstanbul 2001.
• PAZAN, İbrahim, Nahifî’nin Cevâhirü’l-Menâkıb’ı Gencîne-i Ahlâk Tahlil ve Metin , Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, yayımlanmamış doktora tezi, İstanbul 2013.
• Peçevî İbrahim Efendi, Peçevî Tarihi, haz. Bekir Sıtkı Baykal, II, Ankara 1999. RADOWSZKY, Arpad, “Budin’deki Türk Ilıcaları”, http://www.slideshare.net/ corvinusg/budindeki-trk-ilcalar , erişim: 28 Aralık 2015.
• Sâî Mustafa Çelebi, Yapılar Kitabı Tezkiretü’l-Bünyan ve Tezkiretü’l-Ebniye Mimar Sinan’ın Anıları, İstanbul 2002.
• SUDAR, Balazs, “Baths in Ottoman Hungary”, Acta Orientalia, 57/4 2004 , p.391-437.
• TAKATS, Sandor, Macaristan Türk Âleminden Çizgiler, çev. Sadrettin Karatay, İstanbul 1992.