ERZURUMLU MUSTAFA DARÎR’İN ESERLERİNDE GÖRME DUYUSU VE KÖRLÜK

Yıl 2016, Sayı: 35, 167 - 194, 30.11.2016

Esra Egüz

Öz

Erzurumlu Mustafa Darîr, klasik Türk edebiyatının temellenmeye başladığıbir devir olan XIV. yüzyılda yaşamış bir şair ve nâsirdir. Sîretü’nnebî,Kıssa-i Yûsuf Yûsuf u Züleyhâ , Fütûhu’ş-Şâm Tercümesi, YüzHadis Yüz Hikâye gibi eserleri bulunan Darîr’in en önemli eseri, Hz.Muhammed’in hayatını konu edinen ve yurtiçi ve yurtdışındakikütüphanelerde yüze yakın nüshası bulunan Sîretü’n-nebî’dir. ErzurumluMustafa Darîr, şiirlerinde kör anlamına gelen Darîr, Darîrî ve Gözsüzmahlaslarını kullanır. Bununla birlikte o, kör olduğu halde eserlerinde gözve görme ile ilgili pek çok benzetme ve hayale yer veren bir şairdir. Görmeduyusu ile ilgili söyleyişlerinde genelde mecaz yoluyla anlatımı tercih eder.Gözü, batınî ve zahirî göz olarak ikiye ayırır ve daha çok batınî gözüzerinde durur. Darîr’in eserlerinde yer alan körlükle ilgili ifadelerebaktığımızda ise onun hem genel olarak körlükten hem de özel olarak kendikörlüğünden bahsettiğini görürüz. Fakat o, eserlerinde körlüğü çoğunluklagönül gözünün körlüğü olarak ele alıp işlemiştir. Bu yazı, Darîr’ineserlerinde geçen görme duyusu ve körlük ile ilgili unsurları sıralamayı vebunları tasnif ederek değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Erzurumlu Mustafa Darîr , Klasik Türk edebiyatı , XIV. yüzyıl Türk edebiyatı , Divan şiiri

SIGHT AND BLINDNESS IN ERZURUMLU MUSTAFA DARIR’S WORKS

Öz

Erzurumlu Mustafa Darir was a poet and writer who lived in the 14th century,when classical Turkish literature first emerged. Though Darir’s work also includesSîretü’n-nebî, Kıssa-i Yûsuf Yûsuf u Züleyhâ , Fütuhu’ş-Şam Tercümesi andYüz Hadis Yüz Hikaye, his major and most well-known text is Siretü’n-nebiwhich narrates the life of the prophet. Nearly a hundred copies of this book are heldin libraries worldwide. Because he was blind, he has used the poetic appellations”Darir“, ”Dariri“ and ”Gözsüz“ trans. blind . Furthermore Darir used manyimages and metaphors about eye and vision. He preferred metaphorical expressionsabout blindness. Though he mentioned about physical eyes, he focused on thespiritual eye or eye of the heart. Also he wrote about blindness and his ownblindness. But the term ”blindness“ very often refers to ”the blindness of the heart“in his works. This article aims to classify and evaluate the ocular elements in Darir’sworks.

Anahtar Kelimeler

Erzurumlu Mustafa Darîr , Classical Turkish Literature , diwan poetry

Kaynakça

• ALTUN, Nesrin, Erzurumlu Darîr’in Fütûhu’ş-Şâm Tercümesi: Giriş-Metin- Açıklamalı Dizin, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 1996.
• ÂŞIK PAŞA, Garib-nâme Tıpkıbasım, Karşılaştırmalı Metin ve Aktarma , Haz. Kemal Yavuz, TDK, İstanbul, 2000.
• DARÎR, Erzurumlu Mustafa, Sîretü’n-nebî, TSMK Koğuşlar Bölümü No: 993.
• EDİB AHMED B. MAHMUD YÜKNEKİ, Atebetü’l-hakâyık, Haz. Reşid Rahmeti Arat, TDK, Ankara, 2006.
• EGÜZ, Esra, Erzurumlu Darîr’in Sîretü’n-nebî’sinde Yer Alan Türkçe Manzumeler İnceleme-Metin , Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2013.
• MEVLANA, Mesnevi, Çev. Veled İzbudak, C. III, MEB, İstanbul, 1988.
• TATÇI, Mustafa, Yunus Emre Divanı, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/ TR,78411/yunus-emre-divani.html
• YAVUZ, Kemal, Gülşehrî’nin Mantıku’t-tayr’ı Gülşen-nâme -Metin ve Günümüz Türkçesine Aktarma-, C. I, Kırşehir Valiliği Yay., Ankara, 2007.