Öz
The subject of this work is inspired from a manuscript on the Kaaba registered at İstanbul Research Institute Şevket Rado Manuscripts 372 that describes physical structure of the Kaaba, its parts, history of its construction, repair and its virtues, etc.. In the first part of this work, we gave brief information about the Kaaba; focused on the physical structure and construction history of it. In the continuation, we shortly touched upon the genres of Kaabanamah and Menâsik in Classical Turkish Literature. Afterwards, we focused on the place and images of Kaaba in classical Turkish literature. By giving the couplets from various centuries we have covered the Kaaba in the Divan poetry and its presence in various metaphors. In the second part of the work, after introducing the treatise Ta ̆rifnâme-i Kaaba, we gave the text that we transcribed. Although this treatise does not carry primarily literary elements, it has the characteristics of Kaabanamah and is a new source for the history of the Kaaba and a new link to the relevant literature chain. Therefore, we hope this work will be beneficial to the researchers who are interested in this subject.
Anahtar Kelimeler
Kaaba Kaabanamah Ta ̆rifnâme-i Kâbe Classical Turkish Literature
Kaynakça
- Abdülvehhab İbrahim Ebu Süleyman, Babü’s-Selam: fi’l-Mescidi’l-Haram, Beyrut, Darü’n-Nehdati’l-Hadise, t.y.
- AĞARI UZUN, Şerife, “Şair Sultanların Şiirlerinde Hacca Dair Unsurlar”, İstem, Yıl 7, 13, 2009, 331-340.
- AKBALIK, Esra, “Yunus Emre’nin Şiirlerinde ˘Gönül’ İmgesi” Gönül –HeartImage in Yunus Emre Poems ”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi The Journal of International Social Research, VI/26, Bahar 2013, 20-28.
- ATEŞ, Ali Osman, “Kusay b. Kilâb”, DİA, XXVI, 461-462.
- AYCAN, İrfan, “Haccâc b. Yûsuf es-Sekafî “, DİA, XIV, 427-428.
- BAYRAM, Yavuz, Adlî Divanı, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/59923,adlidivanipdf.pdf?0, 90, s. 128, erişim tarihi 2.06.2019.
- BİLTEKİN, Halit, Şeyhî Divanı, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/61044,seyhidivanipdf.pdf?0, CXXV/3, s. 154, erişim tarihi 1.06.2019.
- BOZKURT, Nahide, “Mansûr”, DİA, XXVIII, 5-6.
- BOZKURT, Nahide, “Mehdî-Billâh”, DİA, XXVIII, 377-379.
- CAN, Yılmaz, “Kâbe”, On dokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 7, Samsun 1993, 67-91.
- CERRAHOĞLU, İsmail, “Atâ b. Ebû Rebâh”, DİA, IV, 35-36.
- CUNBUR, Müjgan, “Eski Şiirimizde Kâbe ve Kâbe Ziyaretleri”, Türklük Araştırmaları Dergisi Âmil Çelebioğlu Armağanı, 7, Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, İstanbul 1993, 141-171.
- DEMİREL, Gamze, “Klasik Türk Şiirinde “Merkez Sembolü Olarak Sevgili”, Journal of Turkish Studies, IX/9, 2014, 453-458.
- Ebü'l-Velid Muhammed b. Abdullah Ezrakî, Ahbâru Mekke Kâbe ve Mekke Tarihi, çev. Y. Vehbi Yavuz, Feyiz Yayınları, İstanbul 1974.
- Ebü'l-Velid Muhammed b. Abdullah Ezrakî, Ahbâru Mekke ve mâ câe fîhâ mine'l-âsâr, thk. Rüşdi es-Salih Melhese, Darü’s-Sekâfe, Beyrut 1979, 1. Ciltte 2 c.
- ERDEM, Sargon, “Amâlika”, DİA, II, 556-558.
- ERDOĞAN, Mehtap, Güzellik Unsurlarıyla Divan Şiirinde Sevgili, Kitabevi Yayınları, İstanbul 2018.
- Eyüp Sabri Paşa, Kâbe ve Mekke Tarihi Mir’ât-ı Mekke, Sadeleştiren: Osman Erdem, Fatih Yayınevi, İstanbul 2003.
- GÜNEL, Fuat, “Hicr”, DİA, XVII, 455-456.
- İbn Haldûn, Abdurrahman b. Muhammed, Mukaddime, çev. S. Uludağ , 2 c., Dergah Yayınları, İstanbul 1983.
- İSPİR, Meheddin, “Divan Şiirinde Sevgili- Kıble-Kâbe İlişkisi İçinde Oluşturulan Anlam Unsurları”, Atatürk Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları / Makaleler, Erzurum, Atasem 2017, 297-325.
- KALLEK, Cengiz, “el-Hidâye”, DİA, XVII, 471-473.
- KARATAŞ, Ahmet, Türk-İslâm Edebiyatında Manzûm Menâsik-i Haclar ve Nâlî Mehmed Efendi’ye Atfedilen Menâsik-i Hac, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Dan. Hasan Aksoy, İstanbul 2003.
- KÖSE, Saffet, “İbn’ü-z-Ziya el-Mekkî, DİA, XXI, 248.
- KÜÇÜKAŞÇI, Mustafa S, Cahiliye’den Emevilerin Sonuna Kadar Haremeyn, İslam Tarih, Sanat ve Kültürünü Araştırma Vakfı, İSAR , Yıldız Yayıncılık, İstanbul 2003.
- KÜÇÜKAŞÇI, Mustafa S., “Kâbe Sembolizmi”, Sanat ve İnanç 1, Yayına Hazırlayan: Banu Mahir, Hâlenur Kâtipoğlu, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Merkezi, İstanbul 2004, 91-104.
- KÜÇÜKAŞÇI, Mustafa S., Abbasiler’den Osmanlılar’a Mekke-Medine Tarihi, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2007.
- METİN, İsmail, “Osmanlıların Kâbe ve Mescid-i Haram Hizmetleri”, Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, C.10/2, Winter 2015, 663-678.
- Nabi, Tuhfetü’l-Harameyn, Haz. Menderes Coşkun, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 2002.
- ONAY, Ahmet Talat, Açıklamalı Divan Şiiri Sözlüğü Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar ve İzahı, Haz. Cemal Kurnaz, Berikan Yayınevi, Ankara 2013.
- ÖNKAL, Ahmet, “Cürhüm benî Cürhüm ”, DİA, VIII, 138.
- ÖZAYDIN, Abdülkerim, “Ahbâru Mekke”, DİA, I, 491-492.
- ÖZCAN, Azmi, “Müttakî el-Hindî”, DİA, XXXII, 222-223.
- ÖZKAN, Halit, “Süyûtî”, DİA, XXXVIII, 202-204.
- SARIÇAM, İbrahim, “Hakim b. Hizam”, DİA, XVIII, 376-377.
- TÜLÜCÜ, Süleyman, “Muallakât”, DİA, XXX, 310-312.
- ULUDAĞ, Süleyman, “Hasan-ı Basrî”, DİA, XVI, 305-307.
- UZUN, Mustafa, “Kâbe”, DİA, XXIV, 23-26.
- ÜNAL, Sadettin, “Kâbe” DİA, XXIV, 14-21.
- ÜSTÜNER, Kaplan, Divan Şiirinde Tasavvuf, Birleşik Yayınları, Ankara 2007. www. kuran-ikerim.org/meal/diyanet.
- YAŞAROĞLU, Kamil, “Kâbe”, DİA, XXIV, 21-22.
- YILMAZ, Mehmet, Kültürümüzde Arapça ve Farsça Asıllı Vecizeler Sözlüğü, 2 c. Sütun Yayınları, İstanbul 2008.
- YILMAZ, Ömer, “İnsan mı Yoksa Kâbe mi Üstün? Sûfî-Âlim İbrahim elKürdî el Kur’ânî Örneği”, Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XVI/ 2, 2014, 1-26.
Öz
Bu çalışmanın konusu İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Şevket Rado Yazmaları 372 704 1 numarada kayıtlı Kâbe üzerine yazılmış bir risaledir. Bu risale, Kâbe’nin fizikî yapısını, unsurlarını, inşa ve tamir tarihini ve faziletlerini anlatmaktadır. Çalışmanın başında Kâbe hakkında kısa bilgi vererek yapısı ve tarihine değindik. Devamında Kâbenâme ve Menâsik türleri ve bu türlerde yazılan eserler üzerinde kısaca durduk. Ardından Kâbe’nin klasik Türk edebiyatındaki yeri ve divan şiirindeki göndermelerinden bahsettik. Farklı yüzyıllardan beyitlerle Divan şiirindeki Kâbe'yi ve metaforlarla kullanılışını ele aldık. Çalışmanın ikinci bölümünde, Ta ̆rifnâme-i Kâbe risalesini tanıtıp transkribe edilmiş metnini ver- dik. Bu risalenin edebî kaygıyı önceleyen bir eser olmadığının farkındayız. Bununla beraber Kâbenâme özelliğine sahip olduğu ve Kâbe tarihi için belki yeni bir kaynak ve ilgili literatür zincirine yeni bir halka olabileceği düşüncesiyle bu risaleyi gün yüzüne çıkarmaya karar verdik. Bu haliyle risalenin konuya ilgi duyanlar için faydalıolacağını umuyoruz.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdülvehhab İbrahim Ebu Süleyman, Babü’s-Selam: fi’l-Mescidi’l-Haram, Beyrut, Darü’n-Nehdati’l-Hadise, t.y.
- AĞARI UZUN, Şerife, “Şair Sultanların Şiirlerinde Hacca Dair Unsurlar”, İstem, Yıl 7, 13, 2009, 331-340.
- AKBALIK, Esra, “Yunus Emre’nin Şiirlerinde ˘Gönül’ İmgesi” Gönül –HeartImage in Yunus Emre Poems ”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi The Journal of International Social Research, VI/26, Bahar 2013, 20-28.
- ATEŞ, Ali Osman, “Kusay b. Kilâb”, DİA, XXVI, 461-462.
- AYCAN, İrfan, “Haccâc b. Yûsuf es-Sekafî “, DİA, XIV, 427-428.
- BAYRAM, Yavuz, Adlî Divanı, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/59923,adlidivanipdf.pdf?0, 90, s. 128, erişim tarihi 2.06.2019.
- BİLTEKİN, Halit, Şeyhî Divanı, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/61044,seyhidivanipdf.pdf?0, CXXV/3, s. 154, erişim tarihi 1.06.2019.
- BOZKURT, Nahide, “Mansûr”, DİA, XXVIII, 5-6.
- BOZKURT, Nahide, “Mehdî-Billâh”, DİA, XXVIII, 377-379.
- CAN, Yılmaz, “Kâbe”, On dokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 7, Samsun 1993, 67-91.
- CERRAHOĞLU, İsmail, “Atâ b. Ebû Rebâh”, DİA, IV, 35-36.
- CUNBUR, Müjgan, “Eski Şiirimizde Kâbe ve Kâbe Ziyaretleri”, Türklük Araştırmaları Dergisi Âmil Çelebioğlu Armağanı, 7, Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, İstanbul 1993, 141-171.
- DEMİREL, Gamze, “Klasik Türk Şiirinde “Merkez Sembolü Olarak Sevgili”, Journal of Turkish Studies, IX/9, 2014, 453-458.
- Ebü'l-Velid Muhammed b. Abdullah Ezrakî, Ahbâru Mekke Kâbe ve Mekke Tarihi, çev. Y. Vehbi Yavuz, Feyiz Yayınları, İstanbul 1974.
- Ebü'l-Velid Muhammed b. Abdullah Ezrakî, Ahbâru Mekke ve mâ câe fîhâ mine'l-âsâr, thk. Rüşdi es-Salih Melhese, Darü’s-Sekâfe, Beyrut 1979, 1. Ciltte 2 c.
- ERDEM, Sargon, “Amâlika”, DİA, II, 556-558.
- ERDOĞAN, Mehtap, Güzellik Unsurlarıyla Divan Şiirinde Sevgili, Kitabevi Yayınları, İstanbul 2018.
- Eyüp Sabri Paşa, Kâbe ve Mekke Tarihi Mir’ât-ı Mekke, Sadeleştiren: Osman Erdem, Fatih Yayınevi, İstanbul 2003.
- GÜNEL, Fuat, “Hicr”, DİA, XVII, 455-456.
- İbn Haldûn, Abdurrahman b. Muhammed, Mukaddime, çev. S. Uludağ , 2 c., Dergah Yayınları, İstanbul 1983.
- İSPİR, Meheddin, “Divan Şiirinde Sevgili- Kıble-Kâbe İlişkisi İçinde Oluşturulan Anlam Unsurları”, Atatürk Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları / Makaleler, Erzurum, Atasem 2017, 297-325.
- KALLEK, Cengiz, “el-Hidâye”, DİA, XVII, 471-473.
- KARATAŞ, Ahmet, Türk-İslâm Edebiyatında Manzûm Menâsik-i Haclar ve Nâlî Mehmed Efendi’ye Atfedilen Menâsik-i Hac, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Dan. Hasan Aksoy, İstanbul 2003.
- KÖSE, Saffet, “İbn’ü-z-Ziya el-Mekkî, DİA, XXI, 248.
- KÜÇÜKAŞÇI, Mustafa S, Cahiliye’den Emevilerin Sonuna Kadar Haremeyn, İslam Tarih, Sanat ve Kültürünü Araştırma Vakfı, İSAR , Yıldız Yayıncılık, İstanbul 2003.
- KÜÇÜKAŞÇI, Mustafa S., “Kâbe Sembolizmi”, Sanat ve İnanç 1, Yayına Hazırlayan: Banu Mahir, Hâlenur Kâtipoğlu, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Merkezi, İstanbul 2004, 91-104.
- KÜÇÜKAŞÇI, Mustafa S., Abbasiler’den Osmanlılar’a Mekke-Medine Tarihi, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2007.
- METİN, İsmail, “Osmanlıların Kâbe ve Mescid-i Haram Hizmetleri”, Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, C.10/2, Winter 2015, 663-678.
- Nabi, Tuhfetü’l-Harameyn, Haz. Menderes Coşkun, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 2002.
- ONAY, Ahmet Talat, Açıklamalı Divan Şiiri Sözlüğü Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar ve İzahı, Haz. Cemal Kurnaz, Berikan Yayınevi, Ankara 2013.
- ÖNKAL, Ahmet, “Cürhüm benî Cürhüm ”, DİA, VIII, 138.
- ÖZAYDIN, Abdülkerim, “Ahbâru Mekke”, DİA, I, 491-492.
- ÖZCAN, Azmi, “Müttakî el-Hindî”, DİA, XXXII, 222-223.
- ÖZKAN, Halit, “Süyûtî”, DİA, XXXVIII, 202-204.
- SARIÇAM, İbrahim, “Hakim b. Hizam”, DİA, XVIII, 376-377.
- TÜLÜCÜ, Süleyman, “Muallakât”, DİA, XXX, 310-312.
- ULUDAĞ, Süleyman, “Hasan-ı Basrî”, DİA, XVI, 305-307.
- UZUN, Mustafa, “Kâbe”, DİA, XXIV, 23-26.
- ÜNAL, Sadettin, “Kâbe” DİA, XXIV, 14-21.
- ÜSTÜNER, Kaplan, Divan Şiirinde Tasavvuf, Birleşik Yayınları, Ankara 2007. www. kuran-ikerim.org/meal/diyanet.
- YAŞAROĞLU, Kamil, “Kâbe”, DİA, XXIV, 21-22.
- YILMAZ, Mehmet, Kültürümüzde Arapça ve Farsça Asıllı Vecizeler Sözlüğü, 2 c. Sütun Yayınları, İstanbul 2008.
- YILMAZ, Ömer, “İnsan mı Yoksa Kâbe mi Üstün? Sûfî-Âlim İbrahim elKürdî el Kur’ânî Örneği”, Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XVI/ 2, 2014, 1-26.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Yazarlar | |
| Yayımlanma Tarihi | 29 Kasım 2019 |
| IZ | https://izlik.org/JA43FL42JR |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2019 Sayı: 42 |
Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni
Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.
-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,
-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,
-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,
-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,
-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,
- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,
-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,
-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.
Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.
Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies
Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.
-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,
-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,
-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,
-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,
-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,
-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,
-Use of technology-assisted interpreting tools,
-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.
Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.