PEYAMİ SAFA’NIN TÜRK INKILÂBINA BAKIŞI

Öz

Osmanlı modernleşmesi, 19.yüzyıldan itibaren, Mülkiye – Harbiye – Tıbbiyeüçlemesiyle sembolleşen okullarda yetişen nesiller tarafından yürütülmüştür.Liyakate dayalı zorlu eğitimlerden geçerek bürokraside yükselen kadrolar,özellikle yüzyılın ikinci yarısından itibaren pozitif bilimlerin bilginin tek kaynağıolduğu düşüncesinin tesirinde kalmışlardır. Geleneksel değerlere ve monarşiyekarşı sadakatini yitiren aydınların sözcülüğünü üstlenen İçtihad mecmuasında,II. Meşrutiyet Dönemi’nde 1908–1918 dile getirilen görüşler, Cumhuriyet’inilanından sonra Türk inkılâbı olarak hayata geçirilmiştir. Safa,köklü değişimlerin medeniyetçilik ve milliyetçilik prensiplerinden doğduğunudüşünür. Türk toplumu riyazileşerek ve siteleşerek Batı medeniyetine uyumluhale gelecektir. Türk inkılâbı zaruri ve doğal süreçlerden kaynaklanmıştır. Tekparti vesayetinde gerçekleştirilmesi de doğaldır. 1950 sonrasında müfrit inkılâpçıaydınların görmek istemediği husus, 19.yüzyılın bitiminden itibaren pozitivist,materyalist bilim anlayışının Batı’da da sarsılmış olmasıdır. Dini değerler toplumhayatında görünür olmaya başlamıştır. Milliyetçilik, manevi değerlerin vedemokrasinin koruyucu bir şemsiyesi haline gelmiştir. Safa, 27 Mayıs HükümetDarbesi’nden sonra da bu çizginin önemli bir temsilcisi olmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Peyami Safa, Atatürk, Türk inkılâbı, milliyetçilik, modernleşme, cumhuriyet, Demokrat Parti

THE VIEWS OF PEYAMI SAFA ON TURKISH REVOLUTION

Öz

Ottoman modernisation, since 19th century, was implemented by the generation whowas brought up by Mulkiye – Military School – Medical School triology. Executiveswho were promoted according to merit system in bureaucracy after being educated fora long time, was influenced by positivism especially in the second half of the century.The idea suttered in II. Constitutionalist Period 1908-1918 and in a journal calledİçtihad, which was the voice of the intellectuals who lost loyalty to monarchy andtraditional values, were implemented as Turkish Revolution after the Declaration ofthe Republic. Safa, thought that radical changes are caused by nationalism andmodernisation. Turkish community would accommodateto Western civilisation byadopting mathematical correctness and being a city-state. Turkish Revolution causedby natural and compulsory processes. Also, it’s natural that it was done by single-partytutelaga. The point which the intellectuals miss, after the 19th century positivist andmaterialist scientific understanding’s popularity decreased in Western mentality, too.Spiritual values began to appear in the community and nationalism, became theprotectionist of spiritual values and democracy. Safa, has been a significantrepresentative of this view after 27 May Coup.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Revolution, Peyami Safa, Nationalism, modernisation, Republic, Atatürk, Democratic Party

Kaynakça

1. ALKAN, Mehmet Ö., “Resmi İdeolojinin Doğuşu ve Evrimi Üzerine Bir De- neme”, Cumhuriyet’e Devreden Düşünce Mirası, Tanzimat ve Meşrutiyet’in Birikimi, Ed.: Tanıl Bora, Murat Gültekingil, İletişim Yay., İstanbul 2001.
2. AYDEMİR, Şevket Süreyya, Makedonya’dan Ortaasya’ya Enver Paşa, C.1 1860 – 1908 , Remzi Yay., İstanbul 1981.
3. AYVAZOĞLU, Beşir, Peyami, Hayatı, Sanatı, Felsefesi, Dramı, Ötüken Yay., İstanbul 1999.
4. BEHAR, Büşra Ersanlı, İktidar ve Tarih, Türkiye’de Resmi Tarih Tezinin Olu- şumu 1929 – 1937 , Afa Yay., İstanbul 1996.
5. DOĞAN, Atilla, Osmanlı Aydınları ve Sosyal Darvinizm, İBÜY, İstanbul 2006.
6. DOĞAN, Adem, Osmanlı Eğitiminde Mülkiye Mektepleri, SÜSBE Yayınlan- mamış Yüksek Lisans Tezi, Konya 2007.
7. DURNA, Tezcan, Kemalist Modernleşme ve Seçkincilik, Peyami Safa ve Falih Rıfkı Atay’da Halkın İnşası, Dipnot Yay., Ankara 2009.
8. ERSAL, Aytekin, Şeyh Sait’ten Dersim’e Cumhuriyet’in Şark Meselesi, Tarihçi Yay., İstanbul 2015.

9. ESER, Gülşah, Mekteb-i Harbiye’nin Türkiye’de Modern Bilimlerin Gelişme- sindeki Yeri 1834-1876 , İÜSBE Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2005.
10. GOLOĞLU, Mahmut, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi – I, 1924 – 1930, Devrimler ve Tepkileri, İş Bankası Yay., İstanbul 2009.
11. GOLOĞLU, Mahmut, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi –II, 1931 – 1938, Tek Partili Cumhuriyet, İş Bankası Yay., İstanbul 2009.
12. GÜNGÖR, Erol, Sosyal Meseleler ve Aydınlar, Haz.: R.Güler, E. Kılınç, Ötüken Yay., İstanbul 1993.
13. HANİOĞLU, M.Şükrü, Bir Siyasasl Düşünür Olarak Doktor Abdullah Cevdet ve Dönemi, Üçdal Yay., İstanbul 1981.
14. IŞIN, Ekrem, “Osmanlı Modernleşmesi ve Pozitivizm”, TCTA, C.2, İletişim Yay., İstanbul 1984.
15. KEKLİK, Nihat, Türk – İslam Felsefesi Açısından Felsefenin İlkeleri, İÜEFY, İstanbul 1987.
16. KILIÇZADE, Hakkı, İ’tikadat-ı Batılaya İ’lan-ı Harb, Sancakcıyan Yay.
17. KÖSOĞLU, Nevzat, Peyami Bey, Hayatı ve Düşünce Dünyası, Ötüken Yay., İstanbul 2011.
18. MOOERS, Colin, Burjuva Avrupa’nın Kuruluşu, Çev.:Bahadır Sina Şener, Dost Yay., Ankara 2000.
19. MOORE, Barrington, Diktatörlüğün ve Demokrasinin Toplumsal Kökenleri : Çağdaş Dünyanın Yaratılmasında Soylunun ve Köylünün Rolü, Çev.: Şirin Tekeli, Alâeddin Şenel, V Yayınları, Ankara 1989.
20. PEKDOĞAN, Celal, Batıcı Bir Düşünür Olarak Kılıçzade Hakkı, HÜAİİTE Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara 1989.
21. TEKİN, Mehmet, Peyami Safa ile Söyleyişiler, Çizgi Yay., Konya 2003.
22. SAFA, Peyami, “Anayasa ve Milliyetçilik”, Son Havadis, 27 Mart 1961.
23. SAFA, Peyami, “Atatürk Diktatör Değildi”, Çınaraltı, 14, İstanbul 1941.
24. SAFA, Peyami, “Başıbozuk İdare”, Ulus, 5 Temmuz 1950.
25. SAFA, Peyami, “Bir Konferans Üzerine”, Milliyet, 14 Ocak 1955.
26. SAFA, Peyami, “Bizim Cumhuriyetimiz ve Onlarınki”, Milliyet, 29 Ekim 1955.
27. SAFA, Peyami, “Cumhuriyetimizin İki Türlü İzahı”, Tercüman, 30 Ekim 1959.
28. SAFA, Peyami, “Diktatörlüğe Dair Bir Eser”, Düşünen Adam, 20, İstanbul
29. SAFA, Peyami, “Fikir Hürriyeti”, Çınaraltı, 8, İstanbul 1941.
30. SAFA, Peyami, “Halk Partisi ve Hürriyet”, Son Havadis, 13 Haziran 1961.
31. SAFA, Peyami, “Halkevleri”, Cumhuriyet, 24 Şubat 1938.
32. SAFA, Peyami, “Hayret ve Dehşet”, Ulus, 24 Temmuz 1950.
33. SAFA, Peyami, “İki Cumhuriyet”, Ulus, 10 Kasım 1950.
34. SAFA, Peyami, “İnkılâp Dâvası”, Ulus, 28 Temmuz 1950.
35. SAFA, Peyami, “İrtica mı, Komünizm mi?”, Son Havadis, 12 Haziran 1961.
36. SAFA, Peyami, “Kansız İhtilal”, Tasviri Efkâr, 29 Birinciteşrin 1943.
37. SAFA, Peyami, “Kin Mantığı”, Ulus, 7 Temmuz 1950.
38. SAFA, Peyami, “Memleket ve Edebiyat”, Kültür Haftası, 2, İstanbul 1936.
39. SAFA, Peyami, “Milliyetçilik ve Milli Kavramları”, Son Havadis, 18 Mart 1961.
40. SAFA, Peyami, “Nutkun İçindeki Cümle”, Cumhuriyet, 2 İkinciteşrin, 1937.
41. SAFA, Peyami, “Ölmeyen Ölüler”, Milliyet, 10 Kasım 1955.
42. SAFA, Peyami, “Rönesans, Ortaçağ, İslâm Felsefesi ve Fatih”, Türk Dili, II/20, Ankara 1953.
43. SAFA, Peyami, “Ruhta Huzur ve Sükun”, Tercüman, 29 Ekim 1959.
44. SAFA, Peyami, “Seziş, Tahlil ve Riyaziye”, Kültür Haftası, 33, İstanbul 1936.
45. SAFA, Peyami, “Sihirli Formül Sihirli Adam”, Düşünen Adam, 17, İstanbul 1961.
46. SAFA, Peyami, “Şark – Garp Münakaşasına Bir Bakış”, Kültür Haftası, 4, İs- tanbul 1936.
47. SAFA, Peyami, “Türk Düşüncesi ve Batı Medeniyeti”, Türk Düşüncesi, I/1, İstanbul 1953.
48. SAFA, Peyami, “Türk İnkılâbı ve Japonya”, Cumhuriyet, 6 İkinci kanun 1938.
49. SAFA, Peyami, “Türk İnkılâbı”, Cumhuriyet, 30 Birinciteşrin 1937.
50. SAFA, Peyami, “Türk Rejiminin Muayenesi”, Cumhuriyet, 29 Birinciteşrin 1937.
51. SAFA, Peyami, 20. Asır, Avrupa ve Biz, Objektif 8, Ötüken Yay., İstanbul 2012.
52. SAFA, Peyami, Büyük Avrupa Anketi, Kanaat Kitabevi, İstanbul 1938.
53. SAFA, Peyami, Din – İnkılâp – İrtica, Objektif 4, Ötüken Yay., İstanbul 2011.
54. SAFA, Peyami, Din, İnkılâp, İrtica, Objektif 4, Ötüken Yay., İstanbul 2011.
55. SAFA, Peyami, Doğu – Batı Sentezi, Yağmur Yay., İstanbul 1976.
56. SAFA, Peyami, Eğitim, Gençlik, Üniversite, Objektif 7, Ötüken Yay., İstanbul
57. SAFA, Peyami, Mâhutlar, Toprak Dergisi Yay., İstanbul 1959.
58. SAFA, Peyami, Nasyonalizm, Sosyalizm, Mistisizm, İstanbul 1979.
59. SAFA, Peyami, Sanat, Edebiyat, Tenkit, Objektif 2, Ötüken Yay., İstanbul 1999.
60. SAFA, Peyami, Yazarlar, Sanatçılar ve Meşhurlar, Objektif:6, Ötüken Yay., İstanbul 1976.
61. SAFA, Peyami, Yazarlar, Sanatçılar, Meşhurlar, Objektif 6, Ötüken Yay., İstanbul 1976.
62. ŞAYLAN, Gencay, Temsili Liberal Demokrasinin Önlenemez Krizi, İmge Yay., Ankara 2008.
63. ÜLKEN, Hilmi Ziya, İslam Felsefesi, Ülken Yay., İstanbul 1983.
64. ÜLMAN, Yeşim Işıl, Journal de Constantinapole’a Göre Mehteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şahane’nin Galatasaray Dönemi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 1994.
65. YAKUBOĞLU, Kenan, Osmanlı Medrese Eğitimi ve Felsefesi, Gökkubbe Yay.
66. YILDIZ, Gültekin, Neferin Adı Yok, Zorunlu Askerliğe Geçiş Sürecinde Osmanlı Devleti’nde Ordu ve Toplum 1826-1839 , Kitabevi Yay, İstanbul 2000.