III. SELİM DEVRİ’NDE MERKEZÎ YAPININ VE RUMELİ’NİN YENİDEN ORGANİZASYONUNA DAİR BİR LAYİHA
Öz
Sorun odaklı kaleme alındıkları ve kendi içerisinde belli çözümler sunduklarından dolayıdönemin zihniyetini ifşa eden metinler olarak karşımıza çıkan Layihalar, yazılma amaçlarıdoğrultusunda belli sorunları ortaya koyup bunlara yönelik çözümler içerirler. Bu özellikleri ilekaleme alındıkları dönemin doğru bir okumasını yapabilmek adına tarihçiler için önemleriyadsınamaz bir gerçektir. Osmanlı Devleti’nde Sultan III. Selim dönemi bu tür eserlere çokrastladığımız bir süreçtir. Çalışmaya konu olan layiha da bizzat III. Selim’in devleti zorasokan Dağlı isyanının çözümü hakkında tedbirleri içeren layihalar kaleme alınması isteğiüzerine telif edilmiştir. Nizam-ı Cedid’in yaşandığı bu süreçte yazılan layihalar da artık”Kanûn-ı Kadim“e dönüş bir ideal olmaktan öteye geçmeyen manevi bir itici güç olarakkarşımıza çıkmaktadır. Bununla birlikte III. Selim’e sunulan bazı metinlerde, mevcut sorunlarıngeleneksel bakış açısıyla ele alındığı, güçlüklerle karşılaşıldığında rasyonel değerlendirmeleryerine eski söylemlere ve reçetelere sığınıldığı da vakidir. İnceleyeceğimiz layiha bu son gruplayihaların içerisinde yer almaktadır ve ”Kanûn-ı Kadîm“ anlayışı hemen hemen her cümlesinedamgasını vurmuştur. Bu çalışma da gelenekçi zihniyetin bir ürünü olduğu anlaşılan sözkonusu layiha incelenerek yazıldığı dönemin sorunlarına ait tespitleri, çözüm önerileri, çelişkileriortaya konulmaya çalışılacaktır.
Anahtar Kelimeler
A MEMORANDUM ON RE-ORGANIZATION OF CENTRAL STRUCTURE AND RUMELIA DURING THE REIGN OF SELİM III
Öz
Memoranda which are problem oriented texts and present certain solutionswithin themselves are texts expressing the mentality of their era. They putforward certain problems and suggest solutions for them in accordance with theirwriting aim. So their importance are undeniable for historians for an accuratereading of the period concerned. The Period of Selim III is rich in such works.The memorandum which is the subject matter of this study was written upon therequest of Selim III for memoranda as solution to Dağlı revolt which put theEmpire into a difficult position. Return to ”Kanun-ı Kadim“ is no more then amotivating spiritual power in the period when the ”Nizam-ı Cedid“ was inpractice. However it is a fact that in some texts presented to Selim III problemsare handled with a traditional view and when problems were encountered olddiscourses and prescriptions were highlighted rather than rational solutions. Thememorandum studied fits into the second category and the concept of ”Kanun-ıKadim“ is imprinted in almost all sentences. In this study the memorandumwhich seems to be a product of traditionalist mentality will be surveyed and itsdeterminations , solution suggestions and dicrepancies will be put forth.
Anahtar Kelimeler
