Öz
Bu çalış mada, Varvar Ali Paş a’nın resmî hayatı ve isyanı ele alınmış tır. İ lk olarak,paş anın menş ei meselesinden baş lanarak, Galata Sarayı’na alınması, Enderunodalarındaki hizmet eğ itimi, Saray’dan çıkış ı ve devlet kademelerinde üstlendiğ ivazifeler ortaya konulmuş tur. İ kinci b.lümde ise Varvar Ali Paş a’yı tarihe mâl edenisyanının mahiyeti incelenmiş tir. Bu suretle, paş anın otobiyografisi, arş iv vesikaları,kronikler ve bunlara istinaden kaleme alınmış araş tırma eserlerinden istifade ile hem17. yüzyıl Osmanlı tarihinin buhranlı yılları hem de bu dönemin bir aktörününhayatı aydınlatılmaya çalış ılmış tır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Numaralı Mühimme Defteri 1040-1041 1042 /1630-1631 1632 , yay. haz. Baş- bakanlık Osmanlı Arşivi, Ankara 2002.
- Numaralı Mühimme Defteri’nin Özetli Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi, haz. Murat Alanoğlu, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum 2010.
- No’lu Mühimme Defteri Transkripsiyon ve Özet , haz. Fatma Kaytaz, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2006
- Numaralı Mühimme Defteri’nin Transkripsiyon ve Değerlendirilmesi 1637-1638/ H. 1046-1048 , haz. Murat Ateş, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Van 2008.
- Numaralı Mühimme Defteri, haz. Eren Bahri Gök, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2003.
- Abdurrahman Hibri Efendi, Defter-i Ahbar, haz. Muhittin Aykun, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2004.
- Başbakanlık Osmanlı Arşivi =BOA , Maliyeden Müdevver Defterler =MAD , nr, 364, 5526, 5510, 5965.
- BOA, A.DVN.MHM.d, nr. 942
- BOA, A.DVNSMHM.ZYL.d, nr. 9.
- BOA, Bâb-ı Asafî Ruus Kalemi Defterleri A.RSK , nr. 1492, 1502, 1512, 1515, 1516, 1517.
- BOA, Kâmil Kepeci =KK , nr. KK, nr. 258, 266, 3399. BOA, MD, nr. 87
- Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, I, haz. Robert Dankoff-Seyit Ali Karaman-Yücel Dağlı, İstanbul 2006; II, haz. Zekeriya Kurşun-Seyit Ali Kahraman-Yücel Dağlı, İstanbul 2006.
- Hasan Bey-zâde Târîhi, Metin ve İndeks 1003-1045/1595-1635 , III, haz. Şevki Nezihi Aykut, Ankara 2004.
- IV. Murâd’ın Bağdâd’ı Fethine Dair İki Eser: Nûrî İbrâhîm, Fetihnâme-i Bağdâd- Kâdî-zâde Ahmed Çelebi, Fetihnâme-i Bağdâd Transkripsiyon-Değerlen- dirme , haz. Mehmet Fatih Gökçek, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul 2013.
- İsâ-zâde Tarihi Metin ve Tahlil , haz. Ziya Yılmazer, İstanbul 1996.
- İstanbul Kadı Sicilleri, Rumeli Sadâreti Mahkemesi 80 Numaralı Sicil H. 1057- 1059/M. 1647-1649 , ed. Coşkun Yılmaz, İstanbul 2011.
- Kara Çelebi-Zâde Abdülaziz Efendi’nin Ravzatü’l-Ebrâr Adlı Eseri 1299–1648 , Tahlil ve Metin, haz. İbrahim Özgül, Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilim- ler Enstitüsü, Doktora Tezi, Erzurum 2010.
- Kara Çelebi-zâde Abdülaziz Efendi’nin Zafername Adlı Eseri Tarih-i Feth-i Revan ve Bağdad , haz. Nermin Yıldırım, Mimar Sinan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2005.
- Kâtib Çelebi, Fezleke [Osmanlı Tarihi 1000-1065/1591-1655 ], II, haz. Zeynep Aycibin, İstanbul 2016.
- Peçevî Tarihi 317b-351a Metin, Dizin, Özel Adlar Sözlüğü , haz. Zuhal Kayayurt, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2005.
- Sıdkî Paşa, Gazavât-ı Sultân Murâd-ı Râbi IV. Murâd’ın Revan Seferi , haz. Mehmet Arslan, İstanbul 2006.
- Solak-zâde Mehmed Hemdemî Çelebi, Solak-zâde Tarihi, II, haz. Vahit Çubuk, Ankara 1989.
- Târih-i Na‘îmâ, II-III, haz. Mehmet İpşirli, Ankara 2007.
- Tarih-i Nihâdî 80b-152a Transkripsiyon ve Değerlendirme , haz. Satiye Büşra Uysal, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2004.
- Topçular Kâtibi ‘Abdülkadir Kadrî Efendi Târihi Metin ve Tahlîl , II, haz. Ziya Yılmazer, Ankara 2003.
- Vecihî, Devri ve Eseri, haz. Ziya Akkaya, Ankara Üniversitesi DTCF, Doktora Tezi, Ankara 1957.
- AK, Mahmut, “Mehmed Paşa, Gürcü”, DİA, XXVIII, 510-511.
- AFYONCU, Erhan, “Sokollu Mehmed Paşa”, DİA, XXXVII, 354-357.
- AKTEPE, M. Münir, “İpşir Mustafa Paşa ve Kendisiyle İlgili Bâzı Belgeler”, Tarih Dergisi, sayı: 24 İstanbul 1970 , s. 45-58.
- AYKUT, Nezihi, “IV. Murad’ın Revan Seferi Menzilnâmesi”, Tarih Dergisi, XXXIV İstanbul 1984 , s. 183-246.
- BAYSUN, M. Cavid, “Kösem Sultan”, İA, VI, 915-923.
- ÇELİK, Şenol, “Osmanlı Padişahlarının Av Geleneğinde Edirne’nin Yeri ve Edirne Kazasındaki Av Alanları Hassa Şikâr-gâhı ”, XII. Türk Tarih Kongresi Ankara, 4-8 Ekim 1999 , Kongreye Sunulan Bildiriler, III/III, An- kara 2002, s. 1887-1903.
- DÜNDAR, Recep, Kıbrıs Beylerbeyiliği 1570-1670 , İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Malatya 1998.
- EMECEN, Feridun M., “İbrahim”, DİA, XXI, 274-281.
- ERTAYLAN, İ. Hikmet, “Varvarî Ali Paşa”, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, c. II, sa. 3-4 İstanbul 1948 , s. 155-170.
- GÖKALP, Haluk, “Çobanlıktan Valiliğe, Valilikten Asiliğe: Varvarî Ali Paşa ve Makâlât-ı Varvarî”, İlmi Araştırmalar, XXII İstanbul 2006 , s. 111-134.
- İLGÜREL, Mücteba, “Kösem Sultan”, DİA, XXVI, 273-275.
- İSEN, M., “Ali Paşa”, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi, I, 332.
- MURPHEY, R., “Warwari Ali Pasha”, Eİ New Edit. , XI, 152-153.
- ÖNAL, Ahmet, “Varvar Ali Paşa”, DİA, XLII, 530-531.
- ÖZCAN, Abdülkadir, “Atmacacıbaşı”, DİA, IV, 82.
- Rimovana autobiografija Varvari Ali-Paše, ed. Marija Dukanović, Belgrad 1967.
- SAHİLLİOĞLU, Halil, “Dördüncü Murad’ın Bağdat Seferi Menzilnâmesi: Bağdat Seferi Harp Jurnali”, Belgeler, II/3-4 Ankara 1993 , s. 1-36.
- TAESCHNER, Franz, Osmanlı Kaynaklarına Göre Osmanlı Yol Ağı, çev. Nilüfer Epçeli, İstanbul 2010.
- ULUÇAY, M. Çağatay, Padişahların Kadınları ve Kızları, Ankara 2001.
- UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, Osmanlı Devlet Teşkilâtından Kapıkulu Ocakları, Acemi Ocağı ve Yeniçeri Ocağı, I, Ankara 1988.
- UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, Osmanlı Tarihi, III/1, Ankara 1995.
- ÜNVER, Süheyl, “Dördüncü Murad’ın Revan Seferi Kronolojisi, Şevval 1044 1635 -Receb 1045 1635 ”, Belleten, sayı: 64 Ankara 1952 , s. 547-577.
Öz
In this study, Varvar Ali Pasha’s official life and his rebellion has been discussed. First of all, by starting from the origin of the pasha, his acceptance to Galata Palace, his education in the Enderun, his leaving the palace and his commissions that he undertook in the government have been revealed. In the second part, nature of Varvar Ali Pasha’s rebellion that made him a historic person has been studied. In this way by making use of pasha’s autobiography, archive documents, chronicles and studies written through these sources, both crises of Ottoman history in seventeenth century and one actor of this period have been tried to be clarifie
Anahtar Kelimeler
Crises of seventeenth century Ottoman Empire Varvar Ali Pasha
Kaynakça
- Numaralı Mühimme Defteri 1040-1041 1042 /1630-1631 1632 , yay. haz. Baş- bakanlık Osmanlı Arşivi, Ankara 2002.
- Numaralı Mühimme Defteri’nin Özetli Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi, haz. Murat Alanoğlu, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum 2010.
- No’lu Mühimme Defteri Transkripsiyon ve Özet , haz. Fatma Kaytaz, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2006
- Numaralı Mühimme Defteri’nin Transkripsiyon ve Değerlendirilmesi 1637-1638/ H. 1046-1048 , haz. Murat Ateş, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Van 2008.
- Numaralı Mühimme Defteri, haz. Eren Bahri Gök, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2003.
- Abdurrahman Hibri Efendi, Defter-i Ahbar, haz. Muhittin Aykun, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2004.
- Başbakanlık Osmanlı Arşivi =BOA , Maliyeden Müdevver Defterler =MAD , nr, 364, 5526, 5510, 5965.
- BOA, A.DVN.MHM.d, nr. 942
- BOA, A.DVNSMHM.ZYL.d, nr. 9.
- BOA, Bâb-ı Asafî Ruus Kalemi Defterleri A.RSK , nr. 1492, 1502, 1512, 1515, 1516, 1517.
- BOA, Kâmil Kepeci =KK , nr. KK, nr. 258, 266, 3399. BOA, MD, nr. 87
- Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, I, haz. Robert Dankoff-Seyit Ali Karaman-Yücel Dağlı, İstanbul 2006; II, haz. Zekeriya Kurşun-Seyit Ali Kahraman-Yücel Dağlı, İstanbul 2006.
- Hasan Bey-zâde Târîhi, Metin ve İndeks 1003-1045/1595-1635 , III, haz. Şevki Nezihi Aykut, Ankara 2004.
- IV. Murâd’ın Bağdâd’ı Fethine Dair İki Eser: Nûrî İbrâhîm, Fetihnâme-i Bağdâd- Kâdî-zâde Ahmed Çelebi, Fetihnâme-i Bağdâd Transkripsiyon-Değerlen- dirme , haz. Mehmet Fatih Gökçek, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul 2013.
- İsâ-zâde Tarihi Metin ve Tahlil , haz. Ziya Yılmazer, İstanbul 1996.
- İstanbul Kadı Sicilleri, Rumeli Sadâreti Mahkemesi 80 Numaralı Sicil H. 1057- 1059/M. 1647-1649 , ed. Coşkun Yılmaz, İstanbul 2011.
- Kara Çelebi-Zâde Abdülaziz Efendi’nin Ravzatü’l-Ebrâr Adlı Eseri 1299–1648 , Tahlil ve Metin, haz. İbrahim Özgül, Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilim- ler Enstitüsü, Doktora Tezi, Erzurum 2010.
- Kara Çelebi-zâde Abdülaziz Efendi’nin Zafername Adlı Eseri Tarih-i Feth-i Revan ve Bağdad , haz. Nermin Yıldırım, Mimar Sinan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2005.
- Kâtib Çelebi, Fezleke [Osmanlı Tarihi 1000-1065/1591-1655 ], II, haz. Zeynep Aycibin, İstanbul 2016.
- Peçevî Tarihi 317b-351a Metin, Dizin, Özel Adlar Sözlüğü , haz. Zuhal Kayayurt, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2005.
- Sıdkî Paşa, Gazavât-ı Sultân Murâd-ı Râbi IV. Murâd’ın Revan Seferi , haz. Mehmet Arslan, İstanbul 2006.
- Solak-zâde Mehmed Hemdemî Çelebi, Solak-zâde Tarihi, II, haz. Vahit Çubuk, Ankara 1989.
- Târih-i Na‘îmâ, II-III, haz. Mehmet İpşirli, Ankara 2007.
- Tarih-i Nihâdî 80b-152a Transkripsiyon ve Değerlendirme , haz. Satiye Büşra Uysal, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2004.
- Topçular Kâtibi ‘Abdülkadir Kadrî Efendi Târihi Metin ve Tahlîl , II, haz. Ziya Yılmazer, Ankara 2003.
- Vecihî, Devri ve Eseri, haz. Ziya Akkaya, Ankara Üniversitesi DTCF, Doktora Tezi, Ankara 1957.
- AK, Mahmut, “Mehmed Paşa, Gürcü”, DİA, XXVIII, 510-511.
- AFYONCU, Erhan, “Sokollu Mehmed Paşa”, DİA, XXXVII, 354-357.
- AKTEPE, M. Münir, “İpşir Mustafa Paşa ve Kendisiyle İlgili Bâzı Belgeler”, Tarih Dergisi, sayı: 24 İstanbul 1970 , s. 45-58.
- AYKUT, Nezihi, “IV. Murad’ın Revan Seferi Menzilnâmesi”, Tarih Dergisi, XXXIV İstanbul 1984 , s. 183-246.
- BAYSUN, M. Cavid, “Kösem Sultan”, İA, VI, 915-923.
- ÇELİK, Şenol, “Osmanlı Padişahlarının Av Geleneğinde Edirne’nin Yeri ve Edirne Kazasındaki Av Alanları Hassa Şikâr-gâhı ”, XII. Türk Tarih Kongresi Ankara, 4-8 Ekim 1999 , Kongreye Sunulan Bildiriler, III/III, An- kara 2002, s. 1887-1903.
- DÜNDAR, Recep, Kıbrıs Beylerbeyiliği 1570-1670 , İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Malatya 1998.
- EMECEN, Feridun M., “İbrahim”, DİA, XXI, 274-281.
- ERTAYLAN, İ. Hikmet, “Varvarî Ali Paşa”, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, c. II, sa. 3-4 İstanbul 1948 , s. 155-170.
- GÖKALP, Haluk, “Çobanlıktan Valiliğe, Valilikten Asiliğe: Varvarî Ali Paşa ve Makâlât-ı Varvarî”, İlmi Araştırmalar, XXII İstanbul 2006 , s. 111-134.
- İLGÜREL, Mücteba, “Kösem Sultan”, DİA, XXVI, 273-275.
- İSEN, M., “Ali Paşa”, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi, I, 332.
- MURPHEY, R., “Warwari Ali Pasha”, Eİ New Edit. , XI, 152-153.
- ÖNAL, Ahmet, “Varvar Ali Paşa”, DİA, XLII, 530-531.
- ÖZCAN, Abdülkadir, “Atmacacıbaşı”, DİA, IV, 82.
- Rimovana autobiografija Varvari Ali-Paše, ed. Marija Dukanović, Belgrad 1967.
- SAHİLLİOĞLU, Halil, “Dördüncü Murad’ın Bağdat Seferi Menzilnâmesi: Bağdat Seferi Harp Jurnali”, Belgeler, II/3-4 Ankara 1993 , s. 1-36.
- TAESCHNER, Franz, Osmanlı Kaynaklarına Göre Osmanlı Yol Ağı, çev. Nilüfer Epçeli, İstanbul 2010.
- ULUÇAY, M. Çağatay, Padişahların Kadınları ve Kızları, Ankara 2001.
- UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, Osmanlı Devlet Teşkilâtından Kapıkulu Ocakları, Acemi Ocağı ve Yeniçeri Ocağı, I, Ankara 1988.
- UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, Osmanlı Tarihi, III/1, Ankara 1995.
- ÜNVER, Süheyl, “Dördüncü Murad’ın Revan Seferi Kronolojisi, Şevval 1044 1635 -Receb 1045 1635 ”, Belleten, sayı: 64 Ankara 1952 , s. 547-577.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Yazarlar | |
| Yayımlanma Tarihi | 30 Kasım 2018 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2018 Sayı: 39 |
Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni
Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.
-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,
-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,
-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,
-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,
-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,
- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,
-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,
-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.
Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.
Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies
Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.
-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,
-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,
-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,
-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,
-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,
-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,
-Use of technology-assisted interpreting tools,
-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.
Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.