Divan Şairi Neye Hamd Eder Niye Şükreder? BİR ANLATIM BİÇİMİ OLARAK HAMD

Öz

Osmanlı şairlerinin ürettikleri metinlerde/eserlerde yer alan kelimelerin nerede, ne amaçla, hangi bağlamlarda kullanıldıklarının incelenmesi şairlerin zihin yapısının, dünyayı algılayış biçiminin, dönemin edebiyat normları ve şiir yazma pratiklerinin ortaya konması bakımından son derece önemlidir. Özellikle takdir/beğeni, mutluluk, minnet, kızgınlık, şaşkınlık gibi duyguların yansıması olan kelimelerin bu zihin ya- pısı ve şiir geleneğinin ortaya çıkarılmasındaki rolü bugüne kadar göz ardı edilmiş gibi görünmektedir. Bu çalışmada Osmanlı şairlerinin kendisi, memduhu ve/veya toplum için önemli/değerli gördükleri olaylar sonucunda sevinçlerinin ve Allah’a minnettarlıklarının ifadesi olan hamd/şükür söylemleri üzerinde durulmuştur. Bunun için öncelikle şairlerin şükürle karşıladıkları olaylar maddeler hâlinde sıralanmıştır. Bu aynı zamanda Osmanlı toplumunun olaylara bakış açısını, davranış kalıplarını, beklentilerini ve bunların yüzyıllar içinde değişimini göstermesi bakımından önemlidir. Son bölümde ise bu söylemin şairlerin yaşanan olayların bireyler ve/veya toplum üzerindeki olumlu etkilerini anlatırken faydalandıkları bir anlatım biçimi/kurgusal özellik olduğu iddia edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Hamd, şükür, Kaside, tarih manzumesi, söylem biçimi

WHAT IS A DIVAN POET TYPICALLY THANKFUL FOR AND WHY? THANKFULNESS AS A WAY OF LITERARY EXPRESSION

Öz

In the works of the Ottoman poets, it is very important to examine the placement and context of the words, as well as the intention for which they were used, so as to understand the poets’ way of thinking, worldview, the literary norms of the period and the practices of writing poetry. The role of words reflecting feelings, such as admiration, happiness, thankfulness, anger and confusion in revealing this mode of thought and tradition of poetry seems to have been overlooked to this day. The Ottoman poets’ discourse of thankfulness, as a result of their joy and gratitude of the events that they considered important for themselves, their praised and society, have been made clear in this work. Therefore, the events which the poets met with particular thanks have been listed. At the same time, it is very important to show attitudes, behavioural patterns and expectations of Ottoman society and the way these have changed across the centuries. The final section asserts that this discourse is a particular wording that the poets made use of while telling the positive impacts of the events encountered on the individual and society.

Anahtar Kelimeler

• Thankfulness, qasida, chronogram, way of expression

Kaynakça

1. Abbâs Efendi-zâde Mehmet, Haşmet Dîvânı, haz. İ. Hakkı Aksoyak-Mehmet Arslan, Ankara 2018. e-kitap
2. ADMIŞ, Aysel, Âkif Divanı İnceleme-Transkripsiyonlu Metin , YLT, Cumhuriyet Üniversitesi SBE 2007.
3. Ahmed Yârî, Yârî Dîvânı, haz. Nurgül Karayazı, ed. Nihat Öztoprak, İstanbul 2013.
4. Ahmedî, Dîvân, haz. Yaşar Akdoğan, y.y t.y. e-kitap
5. Ahmet Nâmî, Ahmet Nâmî Dîvânı, haz. Ahmet Yenikale, Ankara 2017. e-kitap
6. AKARSU, Kâmil, Za’ifi Divanı Metin, Tahlil ve Sistematik İndeks , Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi SBE 1989.
7. AKKAYA, Hüseyin, Nevres-i Kadîm ve Türkçe Divanı, Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi SBE 1994.
8. AKKUŞ, Metin, Nef‘ī Sanatı ve Türkçe Dîvânı İnceleme-Karşılaştırmalı Metin , Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi SBE 1991.

9. AKKUŞ, Yasemin, Benderli Cesârî’nin Ölüm: 1829 Dîvânı ve Dîvânçesi İnceleme-Tenkitli Metin , Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü 2010.
10. ALBAYRAK, Çağdaş, Ağazâde ‘Örfî Divânı Transkripsiyonlu Metin Aktarımı , YLT, Trakya Üniversitesi SBE 2009.
11. ARSLAN, Mustafa Uğurlu, Ali Emîrî Efendi ve Divanı, YLT, Fatih Üniversitesi SBE 2008.
12. ATALAY, Veli, Vechî Dîvânı, YLT Tezi, Atatürk Üniversitesi SBE 2017.
13. AZAR, Birol, Türabî Divânı İnceleme-Metin , Doktora Tezi, Fırat Üniversitesi SBE 2005.
14. Azmizâde Hâletî, Azmizâde Hâletî Dîvânı, haz. Bayram Ali Kaya, Ankara 2017. e-kitap
15. Bâkî Dîvânı Tenkitli Basım , haz. Sabahattin Küçük, Ankara 1994.
16. BAŞPINAR, Fatih, 17. Yüzyıl Şairlerinden Beyânî’nin Divan’ı İnceleme-Tenkitli Metin , Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü 2008.
17. BAYRAM, Sibel, Azbi Baba: Hayatı, Eserleri, Sanatı ve Divanı İnceleme-Tenkitli Metin , YLT, Trakya Üniversitesi SBE 2006.
18. BİLKAN, Ali Fuat, Nâbî’nin Türkçe Divânı Karşılaştırmalı Metin , Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi SBE 1993.
19. ÇOBANOĞLU, Ferda, Enderunlu Ferîd İbrahîm Dîvânı’nın Metni ve İncelemesi, YLT, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü 2006.
20. DEMİREL, Gamze, 18. Yüzyıl Şairlerinden Belîġ Mehmed Emîn Dîvânı İncelemeTenkitli Metin-Tahlil , Doktora Tezi, Fırat Üniversitesi SBE 2005, II.
21. DERDİYOK, İ. Çetin, Cemālī Dīvānı İnceleme-Metin , YLT, Çukurova Üniversitesi SBE 1988. Diyarbakırlı Lebîb, Lebîb Dîvânı, haz. Orhan Kurtoğlu, Ankara 2017. e-kitap
22. DUYMAZ, Mehmet, Diyarbakırlı Azmî ve Divançesi İnceleme-Metin-İndeks , YLT, Gazi Üniversitesi SBE 2010.
23. Edincikli Ravzî, Ravzî Dîvânı, haz. Yaşar Aydemir, Ankara 2017. e-kitap
24. Edirneli Nazmî, Edirneli Nazmî Dîvânı, haz. Sibel Üst, Ankara 2018. e-kitap
25. ERKUL, Rasih, Birrī Mehmed Dede Magnisalı -Hayatı, Edebī Kişiliği ve Divanının Tenkidli Metni, Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi SBE 1992.
26. Es-seyyid Pir Mehmed bin Çelebi, Âşık Çelebi Dîvânı, haz. Filiz Kılıç, Ankara 2017. e-kitap
27. GÜLEN, Fatma Nur, Âbid Efendi’nin Dîvânçesi İnceleme-Metin-Sözlük , YLT, Fatih Üniversitesi SBE 2011.
28. GÜLER, Zülfü, Âlî Edirneli Hüseyin Efendi -Hayatı, Sanatı, Eserleri ve Divanının Tenkitli Metni, YLT, Fırat Üniversitesi SBE 1999.
29. İLGAR, Yusuf, Afyonkarahisarlı Şâir Ali Feyzî Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Türkçe Divânı , YLT, Afyonkarahisar Üniversitesi SBE 1997.
30. KAHRAMAN, Bahattin, Arşi Divânı’nın Tenkidli Metni, YLT, Selçuk Üniversitesi SBE 1989, I-II.
31. KARACAN, Turgut, XVII. Yüzyıl Şairlerimizden Sâbit ve Edisiyon Kritikli Divan Metni, YLT, Atatürk Üniversitesi SBE 1981, II.
32. Kâtib-zâde Sâkıb Mustafâ, Kâtib-zâde Sâkıb Dîvânı, haz. Mehmet Kırbıyık, Ankara 2017. e-kitap
33. KAYHAN, Abdulkadir, ‘Divan-ı Fanî’ İncelemesi, YLT, Fatih Üniversitesi SBE 2005.
34. KOPARAN, Birgül, Cem’î-Hayatı, Edebî Şahsiyeti ve Dîvânı’nın Tenkîdli Metni, YLT, Selçuk Üniversitesi SBE 1995.
35. KÖKTÜRK, Hayriye Serap, Charles Vernet Divanı, YLT, İstanbul Üniversitesi SBE 1998.
36. KURTOĞLU, Orhan, Zâtî Dîvânı’nın Gazeller Dışında Kalan Şiirleri Üzerine Bir Araştırma, YLT, Gazi Üniversitesi SBE 1995.
37. KÜLEKÇİ, Numan, Ganî-zâde Nâdirî-Hayâtı, Edebî Kişiliği, Eserleri, Dîvânı ve Şeh-nâmesi’nin Tenkidli Metni, Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi SBE 1985.
38. Lâzikîzâde Feyzullah Nâfiz, Lâzikîzâde Feyzullah Nâfiz ve Dîvânı, haz. Hiclal Demir, Ankara 2017. e-kitap
39. Mevlevîlikte Bir Hanedanlık Kurucusu Sâkıb Dede ve Dîvânı, haz. Ahmet Arı, y.y t.y. e-kitap
40. Mîrzâ-zâde Ahmed Neylî ve Divanı, haz. Atabey Kılıç, İstanbul 2004.
41. Nedîm, Nedîm Dîvânı, haz. Muhsin Macit, Ankara 2017. e-kitap
42. Nev’î-zâde Atâyî, Nev’î-zâde Atâyî Dîvânı, haz. Saadet Karaköse, Ankara 2017. e-kitap
43. OKMAK, Özgür, Ahmed Bâdî Dîvânı Metin-inceleme , YLT, Trakya Üniversitesi SBE 2008.
44. ÖLMEZ, Ahmet, Behcetî Hüseyin Efendi, Divan-Hayatı, Eserleri ve Divanının Tenkidli Metni, Doktora Tezi, Erciyes Üniversitesi SBE 1996.
45. ÖZER, Bülent, Dânişî Dîvânı İnceleme, Metin, Nesre Çeviri, İndeks , YLT, Kocaeli Üniversitesi SBE 2004.
46. SAĞLAM, Hacer, Abdî-i Karahisârî ve Divanı, YLT, Gazi Üniversitesi SBE 2011.
47. SARIKAYA, Erdem, Ebubekir Celâlî Divanı: Karşılaştırmalı Metin-İnceleme, YLT, İstanbul Kültür Üniversitesi SBE 2008.
48. SİNAN, Betül, Bâlî Çelebi ve Divanı 2b-35a : İnceleme-Metin, YLT, Boğaziçi Üniversitesi SBE 2004.
49. STOJANOVSKA, Ivona, Bahrî Divanı ve İncelemesi, YLT, İstanbul Üniversitesi SBE 2015.
50. Sünbülzâde Vehbî, Sünbülzâde Vehbî Dîvânı, haz. Ahmet Yenikale, Ankara 2017. e-kitap
51. ŞAHİN, Ali, Abdülbâki Ârif Efendi Hayatı, Eserleri, Edebi Kişiliği ve Divanının Tenkidli Metni , YLT, Selçuk Üniversitesi SBE 2002.
52. ŞEN, Fatma Meliha, Beylikçi İzzet Bey Divanı İnceleme-Metin , YLT, İstanbul Üniversitesi SBE 1995.
53. Şeyh Gâlib Dîvânı, haz. Naci Okçu. y.y t.y. e-kitap
54. Şeyhülislam Yahyâ, Şeyhülislam Yahyâ Dîvânı, haz. Hasan Kavruk, y.y t.y. ekitap
55. TANRIBUYURDU, Gülçin, Eşref Paşa Dîvânı İnceleme, Transkripsiyonlu Metin, Nesre Çeviri , YLT, Kocaeli Üniversitesi SBE 2006.
56. TAŞ, Hakan, Vahyî Divanı ve İncelenmesi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi SBE 2004, II.
57. TOZLU, Musa, Âsım öl. H. 1122/M. 1710 Dîvânı İnceleme-Tenkitli Metin , Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü 2013.
58. TUNADURUR, Melike, Edirneli Ahmed Rüşdi Divanı, YLT, Trakya Üniversitesi SBE 2012.
59. TURAN, Lokman, Yenişehirli Avnî Bey Divanı’nın Tahlili Tenkitli Metin Encümen-i Şu’arâ ve Batı Tesirinde Gelişen Türk Edebiyatına Geçiş, Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi SBE 1998, II.
60. ULUOCAK, Mustafa, Çeşmî-zâde Reşîd Dîvanı: İnceleme ve Tenkitli Metin, YLT, Uludağ Üniversitesi SBE 1998.
61. Ulusoy, Ayşe, Sûzi Divanı Tenkitli Metin Neşri , YLT, Cumhuriyet Üniversitesi SBE 2004.
62. UZUN, Süreyya, Üsküdarlı Aşkî Divanı-Tenkitli Metin, Nesre Çeviri ve 16. Yüzyıl Osmanlı Hayatının Divandaki Yansımaları, YLT, İstanbul Üniversitesi SBE 2011.
63. YAPA, Melek Bıyık, Abdülbâkî Nâsır Dede Divânı-Giriş, Metin, İndeks, YLT, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü 1996.
64. ______ , Aşkî Mustafa Dîvânı-Edisyon Kritik, Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü 2007.
65. YERDEMİR, Fatih, Rehāyī Divanı-İnceleme-Metin-Dizin, YLT, Gazi Üniversitesi SBE 2007.
66. YILMAZ, Salih, Câzib Divanı-İnceleme, Metin, YLT, Gazi Üniversitesi SBE 2010.
67. AHISHALI, Recep, “Râmi Mehmed Paşa”, DİA, İstanbul 2007, XXXIV.
68. Ahmet Vefik Paşa, Lehce-i Osmânî, haz. Recep Toparlı, Ankara 2000.
69. AKKUŞ, Metin, “Nef‘î”, DİA, İstanbul 2006, XXXII.
70. ALTUNER, Nuran Üzer , Safâî ve Tezkiresi: İnceleme-Tenkitli Metin-İndeks, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi SBE 1989, III.
71. ARSLAN, Mehmet, Osmanlı Saray Düğünleri ve Şenlikleri, İstanbul 2011, VI-VII.
72. ______ , “Sıhhatnameler”, Türkler, Ankara 2002, XI.
73. Âşık Çelebi, Meşâ‘irü’ş-Şu‘arâ İnceleme-Metin , haz. Filiz Kılıç, İstanbul 2010, I.
74. ATAR, Fahrettin, “Akîka”, DİA, İstanbul 1989, II.
75. AYDEMİR, Yaşar-Halil Çeltik, “Redife Farklı Bir Bakış: Divan Şiirinde Ön Kafiye ve Ön Redif”, Bilig, 46, Ankara 2008, 193-214.
76. Ayvansarâyî Hüseyîn Efendi-Alî Sâtı‘ Efendi-Süleymân Besîm Efendi, Hadîkatü’l-Cevâmi‘ İstanbul Câmileri ve Diğer Dînî-Sivil Mi‘mârî Yapılar , haz. Ahmed Nezih Galitekin, İstanbul 2001.
77. BARDAKOĞLU, Ali, “Kurban”, DİA, Ankara 2002, XXVI.
78. BAŞ, Mehmet Şamil, Aşkî Mustafa Efendi’nin Vahdet-nâme Mesnevîsi MetinMuhtevâ-Tahlil , YLT, Dokuz Eylül Üniversitesi SBE 2007.
79. BAŞAR, Fahamettin, “Fetret Devri”, DİA, İstanbul 1995, XII.
80. BAYAK, Cemal, “Nevrûziyye”, DİA, İstanbul 2007, XXXIII.
81. BEYDİLLİ, Kemal, “Selim III”, DİA, İstanbul 2009, XXXVI.
82. BİLKAN, Ali Fuat, “İki Sulhiyye ve Osmanlı Toplumunda Barış Özlemi”, Osmanlı Şiirine Modern Yaklaşımlar, İstanbul 2006.
83. BOSTAN, İdris, “Gemi Osmanlı Dönemi ”, DİA, İstanbul 1996, XIV.
84. BOZKURT, Kenan, “Şehir Tarihi ve Tarihe Tanıklık Bağlamında Lebîb’in Tarihleri”, SOBİDER, 17, Malatya 2017, 210-29.
85. ÇAĞRICI, Mustafa, “Minnet”, DİA, İstanbul 2005, XXX.
86. ______ , “Şükür”, DİA, İstanbul 2010, XXXIX.
87. ÇELİK, Şenol, “Osmanlı Padişahlarının Av Geleneğinde Edirne’nin Yeri ve Edirne Kazasındaki Av Alanları Hassa Şikâr-gâhı ”, XIII. Türk Tarih Kongresi Ankara, 4-8 Ekim 1999 Kongreye Sunulan Bildiriler, Ankara 2002, III/III. kısım.
88. DALGIN, Nihat, “Secde”, DİA, İstanbul 2009, XXXVI.
89. DİKMEN, Hamit, Seyyid Vehbi ve Divanının Karşılaştırmalı Metni, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi SBE 1991.
90. ELMALI, Hüseyin, “Hassân b. Sâbit”, DİA, İstanbul 1997, XVI.
91. FAYDA, Mustafa-Y. Şevki Yavuz-M. Suat Mertoğlu, “Taberî, Muhammed b. Cerîr”, DİA, İstanbul 2010, XXXIX.
92. GÖKALP, Halûk, “Divan Şiirinde Sıhhat-nâmeler”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 14, İstanbul 2006, 101-30.
93. GÜNDÜZ, Bilal, Kur’an’da Küfrün Karşıtı Olarak Şükür, YLT, Selçuk Üniversitesi SBE 2011.
94. GÜNDÜZ, Şinasi, “Nevruz”, DİA, İstanbul 2007, XXXIII.
95. HAMADEH, Shirine, Şehr-i Sefa-18. Yüzyılda İstanbul, çev. İlknur Güzel, İstanbul 2010.
96. İLGÜREL, Mücteba, “Ahmed I ”, DİA, İstanbul 1989, II.
97. ______ , “Celâlî İsyanları”, DİA, İstanbul 1993, VII.
98. İNALCIK, Halil, “Giray”, DİA, İstanbul 1996, XIV.
99. ______ , “Kırım”, DİA, Ankara 2002, XXV.
100. ______ , “Mehmed I”, DİA, Ankara 2003, XXVIII.
101. İSEN, Mustafa, “Nevâyî, II. Mengli Giray”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://www.turkedebiyatiisimlersozlugu.com/index.php?sayfa=detay& detay=1376 21.04.2018
102. İŞBİLİR, Ömer, “Kuyucu Murad Paşa”, DİA, Ankara 2002, XXVI.
103. JUNNE, George, The Black Eunuchs of the Ottoman Empire-Networks of Power in the Court of the Sultan, London 2016.
104. KALENDER, Arzu, “Taze Can Buldu Cihan”: Osmanlı Şiirinde Bahar, YLT, Bilkent Üniversitesi Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü 2002.
105. KAVAK, Abdulcebbar, “Muhyiddin İbnü’l-Arabî’nin Şam Tasavvuf Düşüncesine Tesir Kanalları ve Meşhur Takipçileri”, Universal Journal of Theology, I/1, y.y. 2016, 51-73. online
106. KAYAPINAR, Levent, “Süleyman Çelebi, Emîr”, DİA, İstanbul 2010, XXXVIII.
107. KILIÇ, Hulusî, “Harîrî”, DİA, İstanbul 1997, XVI.
108. KURNAZ, Cemâl-Halil Çeltik, “Muaşşerden Uzun Musammatlar ve Bilinmeyen Nazım Şekillerinden Yirmilik”, Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic , IV/2, Ankara 2009, 864-99.
109. KURU, Selim Sırrı, “Sünbülzâde Vehbî”, DİA, İstanbul 2010, XXXVIII.
110. KÜÇÜKAŞÇI, Mustafa Sabri, “Mekke Tarih/Osmanlı Dönemi ”, DİA, Ankara 2003, XXVIII.
111. ______ , “Şeyhülharem”, DİA, İstanbul 2010, XXXIX.
112. Mîrzâ-zâde Mehmed Sâlim Efendi, Mîrzâ-zâde Mehmed Sâlim Efendi, Tezkiretü’ş-şuarâ, haz. Adnan İnce, Ankara 2018. e-kitap
113. Muallim Nâci, Lûgat-i Nâci, İstanbul 1987.
114. Mütercim Âsım Efendi, Burhân-ı Katı, haz. Mürsel Öztürk-Derya Örs, Ankara 2000.
115. ______ , el-Okyânûsu’l-Basît fî Tercemeti’l-Kâmûsi’l-Muhît Kâmûsu’l-Muhît Tercümesi, haz. Mustafa Koç-Eyyüp Tanrıverdi, İstanbul 2013, II.
116. ONAY, Ahmet Talât, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar, haz. Cemâl Kurnaz, İstanbul 2004.
117. Osmanlı Kitabeleri Projesi, haz. Hatice Aynur-Kayoko Hayashi-Hakan Karateke, http://www.ottomaninscriptions.com/information.aspx?ref=gmap&bid =892&hid=988 31.08.2018
118. ÖĞÜT, Salim, “Hedy”, DİA, İstanbul 1998, XVII.
119. ÖZBALIKÇI, Mehmet Reşit, “Ebû Ali el-Fârisî”, DİA, İstanbul 1994, X.
120. ÖZCAN, Abdülkadir, “Boğdan”, DİA, İstanbul 1992, VI.
121. ______ , “Cülûs”, DİA, İstanbul 1993, VIII.
122. ______ , “Kapıcı”, DİA, İstanbul 2001, XXIV.
123. ______ , “Karlofça Karlofça Antlaşması ” , DİA, İstanbul 2001, XXIV.
124. PAKALIN, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, İstanbul 1993, I.
125. Rağıb el-Isfahanî, Müfredât Kur’ân Kavramları Sözlüğü , çev. Abdülbaki GüneşMehmet Yolcu, İstanbul 2010.
126. RAHİMGULİYEV, Bayram, Osmanlı Edebiyatında Dönüşümün Şiiri: Sulhiyyeler, YLT, Bilkent Üniversitesi Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü 2007.
127. SAKAOĞLU, Necdet, “Beşir Ağa Hacı ”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, İstanbul 1994, II.
128. SİNAN NİZAM, Betül, Edirneli Şair Bâlî Çelebi’nin Kaleminden 16. Yüzyıl Osmanlı Sosyal ve Siyasal Hayatı”, Journal of Turkish Studies-Türklük Bilgisi Araştırmaları, XLVII, [Cambridge] 2017, 131-61.
129. ŞAHİN, Ebubekir, “Medh ve Hamd Kavramları Çerçevesinde Medhiye Üslûbu Üzerine”, Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları VIII: Kasîdeye Medhiye: Biçime, İşleve ve Muhtevaya Dair Tespitler, İstanbul 2013.
130. ŞEHSUVAROĞLU, Bedi N, Şâir ve Hekim Ahmedî Hayatı ve Eserleri , İstanbul 1954.
131. Şemseddin Sami, Kâmûs-ı Türkî, İstanbul 1992.
132. ŞENTÜRK, Ahmet Atillâ, Osmanlı Şiiri Kılavuzu, İstanbul 2017, II.
133. TANIŞIK, İbrahim Hilmi, İstanbul Çeşmeleri II-Beyoğlu ve Üsküdar Cihetleri, İstanbul 1945.
134. TEZCAN, Nuran, “Sebeb-i Teliflere Göre Mesnevi Edebiyatının Tarihsel Dönüşümü, Doğu-Batı, 52, Ankara/İstanbul 2010, 49-75.
135. TOPAL, Ahmet, “Klasik Türk Edebiyatında Muharrem Ayı Etrafında Yazılan Şiirler”, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 35, Erzurum 2007, 89-104.
136. TOPALOĞLU, Bekir, “Hamd”, DİA, İstanbul 1997, XV.
137. TUĞLUK, İbrahim Halil, “Arz-ı İhtirâm: Teşekkür-nâme-Klâsik Türk Şiirinde Teşekkür İçerikli Şiirler”, HİKMET-Akademik Edebiyat Dergisi, 2, y.y. 2015, 88-100. online
138. TUMAN, Mehmet Nâil, Tuhfe-i Nâilî-Divân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri, haz. Cemâl Kurnaz-Mustafa Tatcı, Ankara 2001, II.
139. ULUÇAY, Çağatay, Harem II, Ankara 1971.
140. ______ , Padişahların Kadınları ve Kızları, Ankara 1980.
141. UZUN, Mustafa, “Ganîzâde Mehmed Nâdirî”, DİA, İstanbul 1996, XIII.
142. ______ , “Iydiyye”, DİA, İstanbul 1999, XIX.
143. ______ , “Muharremiyye”, DİA, İstanbul 2006, XXXI.
144. UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, Osmanlı Devletinin Saray Teşkilâtı, Ankara 1945.
145. ÜNVER, İsmail, “Aşkî, Üsküdarlı”, DİA, İstanbul 1991, IV.
146. YAĞCI, Deniz, 16. Yüzyıl Kasidelerinde Methiye, YLT, Celal Bayar Üniversitesi SBE 2007.
147. YAZIR, Elmalılı Hamdi, Hak Dini Kur’an Dili-Türkçe Tefsir, İstanbul t.y.
148. YEKBAŞ, Hakan, “Ramazanı Divan Şiiri Metinlerinden Okumak”, Uluslararası Ramazan Sempozyumu Ramazan ve Oruç, İstanbul 2015, s. 305-359.