ANNEMARIE SCHIMMEL’İN TASAVVUF ANLAYIŞI VE YUNUS EMRE’YE BAKIŞI

Yıl 2021, Sayı: 45, 259 - 294, 31.05.2021

Sine Demirkıvıran

Öz

Annemarie Schimmel, şarkiyatçı, ilahiyatçı ve çevirmen kimliğiyle dünyaca tanınan bir Alman yazardı. Schimmel, “dervişlik yolunda” ilerleyen bir mutasavvıf olarak Yunus’un şiirlerinin lirik çevirisini Alman edebiyatına kazandırmıştır. Schimmel, çevirilerini sadece bilişsel değil duyuşsal temelde de gerçekleştirebilen ve derin mana dünyasına vakıf bir çevirmendi. Onu sadece Yunus’un çevirmeni olarak görmek yanlış olur; zira kendisi, Yunus’un şiirlerinde teselli bulan ve dünyaya Yunus’un gözünden bakmayı tercih eden bir âlimdi. Schimmel’in “Yunus Emre Seçme Şiirler” isimli eseri, bilginin ve şiirin iç içe geçmiş bir bütünü temsil eden örneklerdendir. Bu eser Schimmel’in yalnızca bir mutasavvıf, çevirmen ve yazar olarak yeteneklerinin değil, Alman okurunu ne kadar önemsediğinin de örnekleridir. Söz konusu eseri değerli kılan nitelikler, Yunus’un şiirlerinin manası korunarak ve biçemi bozulmaksızın lirik çeviri yapılması ve tıpkı Yunus gibi sade bir dil kullanılmasıdır. Alman kültüründen ve Hıristiyanlıktan uzak olan Yunus’un şiirlerinin anlaşılması ve anlamlanıdırlması Schimmel tarafından esas alınmıştır. Bu nedenle İslami ve tarihi bilgilerin aktarımını da sağlayan Schimmel, “hakiki” tasavvufu Yunus Emre vasıtasıyla Alman okurlarına iletir. Schimmel’in bu yöntemi, Yunus’u Alman okurlara sevdirmenin en somut örneği olarak gösterilebilir. Bu makalede önce tasavvufi şiirlerin Batı genelinde çeviri yoluyla nasıl alımlandığı özetlenecek ardından bu çeviriler arasında Schimmel’in Yunus Emre’nin şiirlerini Almancaya nasıl aktardığı irdelenerek onun çevirilerinin önemi ve farklılığı ortaya konulacaktır.

Anahtar Kelimeler

Annemarie Schimmel , Yûnus Emre , Tasavvuf , alımlama , lirik çeviri

ANNEMARIE SCHIMMEL'S COMPREHENSION OF SUFISM AND HER PERSPECTIVE ON YUNUS EMRE

Öz

Annemarie Schimmel, a well-known writer, was widely recognized as an orientalist, theologist and a translator. As a follower of Sufism seeking to develop true humility, Schimmel introduced to German literature the lyric translations of the poems of Yunus. Aware of new realms of meaning to a great extent, Schimmel was regarded as a translator who managed to carry out translations both on cognitive and affective domain successfully. It would be a mistake to think of Schimmel only as being a translator of Yunus Emre poetry, for she was a scholar who preferred to see the world in the eyes of Yunus, in the poems of whom she had found great comfort. One of her works, “The Selected Poems of Yunus Emre”, is an excellent example of a representation a unified whole of wisdom and poetry. This work not only serves to illustrate Schimmel's qualities as a Sufi, a translator, and a writer but also how much she appreciates the German readers. What distinguishes the work in question is the fact that in her renderings of the poems of Yunus, she achieves to retain the meaning of the original content as well as his style, using a plain language like Yunus. Schimmel mainly aimed to enable the target audience to make a close interpretation of the poems of Yunus, which did not have close ties with American culture and Christianity. By providing her potential German readers with essential knowledge of Islam and its historical background, Schimmel intends to communicate the message of “true” sufism via Yunus Emre and his poems. Such an approach adopted by Schimmel can be defined as a solid evidence of how she sought to endear Yunus to the target readers. This study highlights the reception of sufi poems in the West through translation and examines how Schimmel renders the poems of Yunus Emre into German to reveal the unique features of her translations.

Anahtar Kelimeler

Annemarie Schimmel , Yûnus Emre , Sufism , Reception , Lyric Translation

Kaynakça

• ARI, Sevinç, Çeviri ve Kültürel Semboller, Değişim Yayınları, İstanbul 2016.
• COŞAN, Leyla, “Alman Dilinde ‘Türk’ Sözcüğünün Kullanım Alanlarına Geçmişten Günümüze Bir Bakış”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 22, 2010, 167-192.
• ÇELEPİ, Mehmet Surur, “Türk Mistisizm Geleneğinde Yunus Emre’nin Sırra Ermesi”, Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi, Güz, Cilt 17, Sayı 38, 2016, 111-134.
• ELSEN, Hilke, “Lautsymbolik in lyrischen Texten – Grenzen und Möglichkeiten”, Zeitschrift für Literaturwissenschaft und Linguistik, 47, 2017, 549–561; https://epub.ub.unimuenchen.de/70410/1/Elsen_Lautsymbolik%20lyrische%20Texte.p df; 10.03.2021
• ERNST, Carl W., The Shambala Guide to Sufism, Shambhala Publications, Boston 1997.
• GÖKTEPE, Fayıka, Yabancı Fenomenolojisi ve Çeviribilimde Yabancılaştırma Sorunsalı, Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi, 2019.
• GÖKTEPE, Fayıka, “Annemarie Schimmel: „Die Menschen schlafen, und wenn sie sterben, erwachen sie“ – Das Erwachen einer Übersetzerin für türkische Poesie”, Übersetzerforschung I, Berlin: Logos Verlag, 2020, 165-182.
• GUNDERT, Wilhelm, Annemarie SCHIMMEL ve Walther SCHUBRING, Lyrik des Ostens, Carl Hanser Verlag, München 1952.
• HAMMER-PURGSTALL, Joseph von, Geschichte der schönen Redekünste Persiens: mit einer Blüthenlese aus zweihundert persischen Dichtern, Heubner und Volke Verlag, Wien 1818.
• HAMMER-PURGSTALL, Joseph von, Geschichte der osmanischen Dichtkunst bis auf unsere Zeit mit einer Blüthenlese aus zweytausend zweyhundert Dichtern. Erster Band, Hartleben's Birinci Cilt , Pesth 1836.
• HAMMER-PURGSTALL, Joseph von, Geschichte der osmanischen Dichtkunst bis auf unsere Zeit mit einer Blüthenlese aus zweytausend zweyhundert Dichtern. Zweyter Band, Hartleben's İkinci Cilt , Pesth 1837a.
• HAMMER-PURGSTALL, Joseph von, Geschichte der osmanischen Dichtkunst bis auf unsere Zeit mit einer Blüthenlese aus zweytausend zweyhundert Dichtern. Dritter Band, Hartleben's Üçüncü Cilt , Pesth 1837b.
• HATİBOĞLU, Mehmet, “Tanıdıklarının Gözüyle Annemarie Schimmel”, Tasavvuf: İlmi ve Akademik Araştırma Dergisi 4/11, 2003, 561-576.
• HAVLIOĞLU, Didem ve Sâmiha ULUANT, Sâmiha Ayverdi ve Annemarie Schimmel, Mektuplar 2, Kubbealtı, Istanbul 2020.
• KLOCKOW, Reinhard, Georgius de Hungaria. Tractatus de moribus, condictionibus et nequicia Turcorum /Traktat über die Sitten, die Lebensverhältnisse und die Arglist der Türken. Reprint 2015, Böhlau Verlag, Schriften zur Landeskunde Siebenbürgens, 15 , Köln 1993.
• KOLLER, Werner, Einführung in die Übersetzungswissenschaft, Francke , Tübingen 2011.
• KULA, Onur Bilge, Batı Edebiyatında Oryantalizm -1, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Türkiye İş Bankası Kültür yayınları Genel yayın, 2206 , İstanbul 2011.
• LEVÝ, Jiří, Die literarische Übersetzung. Theorie einer Kunstgattung, Athenäum Verlag, Frankfurt am Main 1969.
• MEHR, Newid, Ali, “Hafis und die anderen. Ein kurzer Überblick”, Werner Joseph Pich/Max Leonhard Drl. , Münchner Beiträge zur Geschichte der islamischen Kunst und Kultur. Scaneg Verlag, München 2012.
• NOVALIS, Blüthenstaub-Fragmente, Bölüm 65, 1798, https://www.textlog.de/23658.html; 06.03.2021 .
• ÖNDER, Mehmet, “Tanıdıklarının Gözüyle Annemarie Schimmel”, Tasavvuf: İlmi ve Akademik Araştırma Dergisi 4/11, 2003, 561-576.
• ÖZBENT, Sueda, Transkulturalität in der Translation. Anhand von Übersetzungen ausgewählter Erzählungen aus dem Türkischen ins Deutsche, Nobel, Istanbul 2020.
• RÖSCH, Gertrud Maria, “Schlange”, Metzlers Lexikon literarischer Symbole drl. Bautzer Günter ve Joachim Jakob , J.B. Metzler, Stuttgart/Weimar 2012, 373-374.
• SCHIMMEL, Annemarie, “Yunus Emre”, Numen, Vol. 8, 1961, 12-33.
• SCHIMMEL, Annemarie, Wanderungen mit Yunus Emre, Önel Verlag, Köln 1989.
• SCHIMMEL, Annemarie, Ausgewählte Gedichte von Yunus Emre Yunus Emre’den Seçme Şiirler , Önel Verlag, Köln 1991.
• SCHIMMEL, Annemarie, Mystische Dimensionen des Islam. Die Geschichte des Sufismus, Diederichs, München 1992.
• SCHIMMEL, Annemarie, Morgenland und Abendland. Mein west-östliches Leben, C.H. Beck, München 2002a.
• SCHIMMEL, Annemarie, Aus dem goldenen Becher. Türkische Gedichte aus sieben Jahrhunderten, Önel Verlag, Köln 2002b.
• SCHIMMEL, Annemarie, Sufismus. Eine Einführung in die islamische Mystik, C.H. Beck, München 2003.
• SCHLEGEL, Friedrich, Athenäums-Fragmente: und andere Schriften, Derl. KarlMaria Guth, Contumax, Berlin 2016.
• STOLZE, Radegundis, Çeviri Kuramları Giriş, çev. Emra Durukan , Değişim Yayınları, İstanbul 2013.
• TATCI, Mustafa, „Yûnus Emre“, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2013, https://islamansiklopedisi.org.tr/yunus-emre 20.03.2021 .
• TATCI, Mustafa, Yunus Emre Dîvanı, H Yayınları, İstanbul 2020.
• TEKİN, Tâlat, “Yunus Emre’nin Gotik Harfleriyle iki Manzumesi”, Erdem, 3 8 , 367-392, 1987, https://dergipark.org.tr/tr/pub/erdem/issue/44567/552982 01.05.2021 .
• TEVRAT-ZEBUR-İNCİL Kutsal Kitap, İzmir Protestan Kilisesi, https://incil.info/ 20.03.2021
• TGAHRT, Reinhard, Weltliteratur: die Lust am Übersetzen im Jahrhundert Goethes, eine Ausstellung des Deutschen Literaturarchivs im SchillerNationalmuseum Marbach am Neckar, Deutsche Schillergesellschaft München: in Kommission bei Kösel Marbacher Kataloge. Band 37 , Marbach 1982.
• YAĞMUR, Ömer, “Georgius de Hungaria’nın Gotik Harflere Aktardığı İki Yunus Emre Şiiri 1480/1481 Üzerine Notlar”, Dil Araştırmaları Bahar 22 , 2018, 79–93.
• YILDIRIM, Cüneyd, “Sufismus als Esoterik”, Zeitschrift für junge Religionswissenschaft, 2018, 13. https://journals.openedition.org/zjr/948 06.03.2021 .