1078 1667-1668 TARİHLİ RUMELİ KADILIK RÜTBELERİ DÜZENLEMESİNE DAİR YENİ BİR KADI MECMUASI

Öz

Bu makalede, bir kadı mecmuasından hareketle, kadılık mesleği ve Rumelikazalarının 1078 1667-1668 tarihli rütbeleri incelenmiştir. Bu noktada; bumecmuadan hareketle kadı mecmualarıın ne olduğu, kadılık mesleğihakkında verdiği bilgiler ve en önemlisi de içinde yer alan Rumelikadılıklarının rütbelerine ilişkin en erken tarihli listeden hareketle Osmanlıkadılık müessesesinin, en alt kademeden en üst kademeye hiyerarşikbasamakları değerlendirilmiştir. Bu bağlamda kadılık rütbesinin ne olduğu,kazaların niçin rütbelere göre tanzim edildiği, bu kazaların rütbeleriçerisindeki sayısal dağılımı, kadıların meslek kariyerlerinin bu rütbelerlebağı ve bunun ilmiye sınıfı içindeki etkileri gibi sorulara cevap aranmıştır.Ayrıca daha önce M. Kemal Özergin tarafından neşredilen ve 1078 1667-1168 tarihli nüsha ile içindeki kayıtlardan XVII. yüzyılın son çeyreğindeyazılmış olduğu anlaşılan ve tarafımızdan yayımlanan Osmanlı ArşiviKamil Kepeci kataloğuna kayıtlı başka bir nüsha ile karşılaştırma yapılmıştır.Böylece nüshalar arasındaki benzerlikler ve farklılıklar ortaya konulmuştur.Kadılık müessesesinde uygulanan bu rütbe sistemi sayesinde, kadılar altrütbedeki kadılıklardan kademe kademe ilerleyerek üst rütbelereulaşmışlardır. Böylece bu rütbe uygulaması aynı zamanda kadılık kariyerininde meslek içindeki ilerleme serüvenini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kadı, kadılık rütbeleri, kaza, Rumeli.

A NEW QÂDI MANUSCRIPT ABOUT TITLE ARRANGEMENT OF RUMELIAN JUDGESHİP DATED 1078 HİJRİ 1667-1668

Öz

In this article, the profession of judgeship and the titles used for the judges qâdi which are dated to 1078 H.E.1667-1668 of Rumelia towns are analysedaccording to a qâdi manuscript. At this point, answers were given to questions such as what the title ofjudgeship is, why the towns qadâ arranged according to the titles, thenumerical distribution of these towns in titles, the titles and relationship of theqâdis’ careers and their effects within the ilmiye educated group . In additionto this, a copy which was previously published by M. Kemal Özergin andthought to be dated 1078 1667-1168 was compared with another copy of theOttoman Archive, Kamil Kepeci catalog, which was understood to have beenwritten in the last quarter of the 17thth century and was published by us. Thus,the similarities and differences between the copies were revealed. Thanks to thistitle system applied in the establishment of judgeship, the qâdis advancesgradually from the lower titles to the highest titles. Thus, this title applicationalso shows progress of the judgeship career.

Anahtar Kelimeler

• Qâdi, Rumelia, titles of judgeship, town (qadâ).

Kaynakça

1. Başbakanlık Osmanlı Arşivi BOA
2. Defter-i Teşrîfât, A.d. No: 345
3. Ankara Milli Kütüphane
4. Memâlik-i Rumeli’de Olan Kazalar, No: 06 Hk 1984
5. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı K. 13.
6. Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi
7. Burdur İl Halk Kütüphanesi No: 15 Hk 934/2
8. Konya İzzet Koyunoğlu Kütüphanesi No: 13928-13929.

9. Nuruosmaniye Kütüphanesi
10. Rumeli Kadıaskerliği Ruznamçesi, Yeni Kayıt: 4569/2, Eski Kayıt: 5193/2.
11. Ragıp Paşa Kütüphanesi
12. Avnî Ömer Efendi, Kanunname-i Osmânî Mefhûm-ı Defter-i Hakanî, No: 1578/278
13. Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya Yazmaları No: 3774
14. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi TSMA Defter No: 5375.
15. Abdurrahman Abdi Paşa Kanunnammesi, Haz. H. Ahmet Aslantürk, İstanbul, 2012.
16. AKGÜNDÜZ, Ahmed, Osmanlı Kanunnameleri ve Hukuki Tahlilleri, VII, İstanbul, 1994.
17. BEYAZIT, Yasemin, “Rumeli kadılıklarına ve Rütbelerine Dair 1253/1837 Tarihli Bir Yazma 62 Belge ile Birlikte ”, Belgeler, C.XXVIII, S.32, Ankara, 2007 Gelibolulu Mustafa Âli, Künhü’l-Ahbâr, C.II, Fatih Sultan Mehmed Devri 1451-
18. 1481, Haz. M. Hüdai Şentürk, Ankara, TTK, 2003.
19. HALAÇOĞLU, Ahmet, ‘‘1740-1741 Tarihli Yazma Esere Göre Rumeli Kazalarının Rütbeleri’’, XII. Türk Tarih Kongresi Bildirileri, III, Ankara, 1999.
20. Müstakimzade Süleyman Saadeddin’in Devhatü’l-Meşâyih Osmanlı Şeyhülislamlarının Biyografileri Adlı Esesrin Trnaskripsiyon ve Değerlendirmesi, Haz. Alper Yıldırım, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Hatay, 2014.
21. ÖZERGİN, M. Kemal, “Rumeli Kadîlıkları’nda 1078 Düzenlemesi.” Ord. Prof. İsmail Hakkı Uzunçarşılı’ya Armağan, Ankara, 1988.
22. Şeyhî Mehmed Efendi, Vekâyi‘u’l-Fuzalâ Şeyhî’nin Şakâ’ik Zeyli, II, Haz. Ramazan Ekinci, İstanbul, Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2018.
23. Uşşâkîzâde İbrâhîm Hasîb Efendi, Zeyl-i Şakâ’ik Uşşâkîzâde’nin Şakâ’ik Zeyli, Haz. Ramazan Ekinci, İstanbul, Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2017.
24. AKBAYAR, Nuri, Osmanlı Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2003.
25. ALAN, Ercan, Kadıasker Ruznamçelerine Göre XVII. Yüzyılda Rumeli’de Kadılık Müessesi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Doktora Tezi, İstanbul, 2015.
26. ____________, “Yeni Bir Belgeye Göre XVII. Yüzyılın Sonunda Rumeli’de Kadılık Rütbeleri”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt: 9, Sayı: 44, Haziran 2016, s.337-366.
27. ____________, “XVII. Yüzyıl Anadolu Kadılıkları ve Rütbeleri”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, Sayı: 67 2018/1 , İstanbul, 2018, s. 59-100.
28. BAYKARA, Tuncer, ‘‘Kaza’’, DİA, XXV, Ankara, 2002.
29. BEYAZIT, Yasemin, “XVI. Yüzyıl Sonlarında Osmanlı’da Kaza Sınırlarını Belirleyen Temel Etkenler”, Doğu Batı Osmanlılar III, 2010, s. 75-98.
30. ________________, "Rabia'dan İnebahtı'ya Rumeli Kadılık Rütbeleri", Yeni Türkiye, Rumeli-Balkanlar Özel Sayısı, I , S. 66, 2015.
31. KAFADAR, Cemal, “Sohbete Çelebi, Çelebiye Mecmua”, Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları VII: Osmanlı Edebiyatının Kırk Ambarı, Haz. Hatice Aynur ve Ötekiler, İstanbul, 2012.
32. KURU, Levent, Kazasker Ruznamçelerine Göre 18. Yüzyılın İlk Yarısında Rumeli’de Kadılık Müessesesi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Doktora Tezi, 2016.
33. KURU, LEVENT - ÖNAL, AHMET, Osmanlı Kaza Teşkilatı 1078/1667-1668 Düzenlemesine Göre , İstanbul, 2018.
34. SEYYİD MUHAMMED ES-SEYYİD MAHMUD, XVI. Asırda Mısır Eyâleti, İstanbul, 1990.
35. ORTAYLI, İlber, Hukuk ve İdare Adamı olarak Osmanlı Devletinde Kadı, Ankara, 1994.
36. ______________, “Kadı,” DİA, XXIV, İstanbul, 2001.
37. Osmanlı Yer Adları: I Rumeli Eyaleti 1514-1550 , Haz. Ahmet Özkılınç ve Diğerleri, Ankara, 2013. SEZEN, Tahir, Osmanlı Yer Adları, Ankara, 2017.
38. TERZİOĞLU, Derin, “Mecmuâ-i Şeyh Mısrî: On Yedinci Yüzyıl Ortalarında Anadolu’da Bir Derviş Sülûkunu Tamamlarken Neler Okuyup Yazdı?”, Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları VII: Osmanlı Edebiyatının Kırk Ambarı, Haz. Hatice Aynur ve Ötekiler, İstanbul, 2012
39. UNAN, Fahri, “Mevleviyet”, DİA, XXIX, Ankara, 2004.
40. UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, Osmanlı Devleti’nde İlmiye Teşkilatı, Ankara, 1988.