Öz
Bu makalede, bir kadı mecmuasından hareketle, kadılık mesleği ve Rumelikazalarının 1078 1667-1668 tarihli rütbeleri incelenmiştir. Bu noktada; bumecmuadan hareketle kadı mecmualarıın ne olduğu, kadılık mesleğihakkında verdiği bilgiler ve en önemlisi de içinde yer alan Rumelikadılıklarının rütbelerine ilişkin en erken tarihli listeden hareketle Osmanlıkadılık müessesesinin, en alt kademeden en üst kademeye hiyerarşikbasamakları değerlendirilmiştir. Bu bağlamda kadılık rütbesinin ne olduğu,kazaların niçin rütbelere göre tanzim edildiği, bu kazaların rütbeleriçerisindeki sayısal dağılımı, kadıların meslek kariyerlerinin bu rütbelerlebağı ve bunun ilmiye sınıfı içindeki etkileri gibi sorulara cevap aranmıştır.Ayrıca daha önce M. Kemal Özergin tarafından neşredilen ve 1078 1667-1168 tarihli nüsha ile içindeki kayıtlardan XVII. yüzyılın son çeyreğindeyazılmış olduğu anlaşılan ve tarafımızdan yayımlanan Osmanlı ArşiviKamil Kepeci kataloğuna kayıtlı başka bir nüsha ile karşılaştırma yapılmıştır.Böylece nüshalar arasındaki benzerlikler ve farklılıklar ortaya konulmuştur.Kadılık müessesesinde uygulanan bu rütbe sistemi sayesinde, kadılar altrütbedeki kadılıklardan kademe kademe ilerleyerek üst rütbelereulaşmışlardır. Böylece bu rütbe uygulaması aynı zamanda kadılık kariyerininde meslek içindeki ilerleme serüvenini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Başbakanlık Osmanlı Arşivi BOA
- Defter-i Teşrîfât, A.d. No: 345
- Ankara Milli Kütüphane
- Memâlik-i Rumeli’de Olan Kazalar, No: 06 Hk 1984
- İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı K. 13.
- Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi
- Burdur İl Halk Kütüphanesi No: 15 Hk 934/2
- Konya İzzet Koyunoğlu Kütüphanesi No: 13928-13929.
- Nuruosmaniye Kütüphanesi
- Rumeli Kadıaskerliği Ruznamçesi, Yeni Kayıt: 4569/2, Eski Kayıt: 5193/2.
- Ragıp Paşa Kütüphanesi
- Avnî Ömer Efendi, Kanunname-i Osmânî Mefhûm-ı Defter-i Hakanî, No: 1578/278
- Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya Yazmaları No: 3774
- Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi TSMA Defter No: 5375.
- Abdurrahman Abdi Paşa Kanunnammesi, Haz. H. Ahmet Aslantürk, İstanbul, 2012.
- AKGÜNDÜZ, Ahmed, Osmanlı Kanunnameleri ve Hukuki Tahlilleri, VII, İstanbul, 1994.
- BEYAZIT, Yasemin, “Rumeli kadılıklarına ve Rütbelerine Dair 1253/1837 Tarihli Bir Yazma 62 Belge ile Birlikte ”, Belgeler, C.XXVIII, S.32, Ankara, 2007 Gelibolulu Mustafa Âli, Künhü’l-Ahbâr, C.II, Fatih Sultan Mehmed Devri 1451-
- 1481, Haz. M. Hüdai Şentürk, Ankara, TTK, 2003.
- HALAÇOĞLU, Ahmet, ‘‘1740-1741 Tarihli Yazma Esere Göre Rumeli Kazalarının Rütbeleri’’, XII. Türk Tarih Kongresi Bildirileri, III, Ankara, 1999.
- Müstakimzade Süleyman Saadeddin’in Devhatü’l-Meşâyih Osmanlı Şeyhülislamlarının Biyografileri Adlı Esesrin Trnaskripsiyon ve Değerlendirmesi, Haz. Alper Yıldırım, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Hatay, 2014.
- ÖZERGİN, M. Kemal, “Rumeli Kadîlıkları’nda 1078 Düzenlemesi.” Ord. Prof. İsmail Hakkı Uzunçarşılı’ya Armağan, Ankara, 1988.
- Şeyhî Mehmed Efendi, Vekâyi‘u’l-Fuzalâ Şeyhî’nin Şakâ’ik Zeyli, II, Haz. Ramazan Ekinci, İstanbul, Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2018.
- Uşşâkîzâde İbrâhîm Hasîb Efendi, Zeyl-i Şakâ’ik Uşşâkîzâde’nin Şakâ’ik Zeyli, Haz. Ramazan Ekinci, İstanbul, Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2017.
- AKBAYAR, Nuri, Osmanlı Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2003.
- ALAN, Ercan, Kadıasker Ruznamçelerine Göre XVII. Yüzyılda Rumeli’de Kadılık Müessesi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Doktora Tezi, İstanbul, 2015.
- ____________, “Yeni Bir Belgeye Göre XVII. Yüzyılın Sonunda Rumeli’de Kadılık Rütbeleri”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt: 9, Sayı: 44, Haziran 2016, s.337-366.
- ____________, “XVII. Yüzyıl Anadolu Kadılıkları ve Rütbeleri”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, Sayı: 67 2018/1 , İstanbul, 2018, s. 59-100.
- BAYKARA, Tuncer, ‘‘Kaza’’, DİA, XXV, Ankara, 2002.
- BEYAZIT, Yasemin, “XVI. Yüzyıl Sonlarında Osmanlı’da Kaza Sınırlarını Belirleyen Temel Etkenler”, Doğu Batı Osmanlılar III, 2010, s. 75-98.
- ________________, "Rabia'dan İnebahtı'ya Rumeli Kadılık Rütbeleri", Yeni Türkiye, Rumeli-Balkanlar Özel Sayısı, I , S. 66, 2015.
- KAFADAR, Cemal, “Sohbete Çelebi, Çelebiye Mecmua”, Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları VII: Osmanlı Edebiyatının Kırk Ambarı, Haz. Hatice Aynur ve Ötekiler, İstanbul, 2012.
- KURU, Levent, Kazasker Ruznamçelerine Göre 18. Yüzyılın İlk Yarısında Rumeli’de Kadılık Müessesesi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Doktora Tezi, 2016.
- KURU, LEVENT - ÖNAL, AHMET, Osmanlı Kaza Teşkilatı 1078/1667-1668 Düzenlemesine Göre , İstanbul, 2018.
- SEYYİD MUHAMMED ES-SEYYİD MAHMUD, XVI. Asırda Mısır Eyâleti, İstanbul, 1990.
- ORTAYLI, İlber, Hukuk ve İdare Adamı olarak Osmanlı Devletinde Kadı, Ankara, 1994.
- ______________, “Kadı,” DİA, XXIV, İstanbul, 2001.
- Osmanlı Yer Adları: I Rumeli Eyaleti 1514-1550 , Haz. Ahmet Özkılınç ve Diğerleri, Ankara, 2013. SEZEN, Tahir, Osmanlı Yer Adları, Ankara, 2017.
- TERZİOĞLU, Derin, “Mecmuâ-i Şeyh Mısrî: On Yedinci Yüzyıl Ortalarında Anadolu’da Bir Derviş Sülûkunu Tamamlarken Neler Okuyup Yazdı?”, Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları VII: Osmanlı Edebiyatının Kırk Ambarı, Haz. Hatice Aynur ve Ötekiler, İstanbul, 2012
- UNAN, Fahri, “Mevleviyet”, DİA, XXIX, Ankara, 2004.
- UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, Osmanlı Devleti’nde İlmiye Teşkilatı, Ankara, 1988.
Öz
In this article, the profession of judgeship and the titles used for the judges qâdi which are dated to 1078 H.E.1667-1668 of Rumelia towns are analysedaccording to a qâdi manuscript. At this point, answers were given to questions such as what the title ofjudgeship is, why the towns qadâ arranged according to the titles, thenumerical distribution of these towns in titles, the titles and relationship of theqâdis’ careers and their effects within the ilmiye educated group . In additionto this, a copy which was previously published by M. Kemal Özergin andthought to be dated 1078 1667-1168 was compared with another copy of theOttoman Archive, Kamil Kepeci catalog, which was understood to have beenwritten in the last quarter of the 17thth century and was published by us. Thus,the similarities and differences between the copies were revealed. Thanks to thistitle system applied in the establishment of judgeship, the qâdis advancesgradually from the lower titles to the highest titles. Thus, this title applicationalso shows progress of the judgeship career.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Başbakanlık Osmanlı Arşivi BOA
- Defter-i Teşrîfât, A.d. No: 345
- Ankara Milli Kütüphane
- Memâlik-i Rumeli’de Olan Kazalar, No: 06 Hk 1984
- İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı K. 13.
- Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi
- Burdur İl Halk Kütüphanesi No: 15 Hk 934/2
- Konya İzzet Koyunoğlu Kütüphanesi No: 13928-13929.
- Nuruosmaniye Kütüphanesi
- Rumeli Kadıaskerliği Ruznamçesi, Yeni Kayıt: 4569/2, Eski Kayıt: 5193/2.
- Ragıp Paşa Kütüphanesi
- Avnî Ömer Efendi, Kanunname-i Osmânî Mefhûm-ı Defter-i Hakanî, No: 1578/278
- Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya Yazmaları No: 3774
- Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi TSMA Defter No: 5375.
- Abdurrahman Abdi Paşa Kanunnammesi, Haz. H. Ahmet Aslantürk, İstanbul, 2012.
- AKGÜNDÜZ, Ahmed, Osmanlı Kanunnameleri ve Hukuki Tahlilleri, VII, İstanbul, 1994.
- BEYAZIT, Yasemin, “Rumeli kadılıklarına ve Rütbelerine Dair 1253/1837 Tarihli Bir Yazma 62 Belge ile Birlikte ”, Belgeler, C.XXVIII, S.32, Ankara, 2007 Gelibolulu Mustafa Âli, Künhü’l-Ahbâr, C.II, Fatih Sultan Mehmed Devri 1451-
- 1481, Haz. M. Hüdai Şentürk, Ankara, TTK, 2003.
- HALAÇOĞLU, Ahmet, ‘‘1740-1741 Tarihli Yazma Esere Göre Rumeli Kazalarının Rütbeleri’’, XII. Türk Tarih Kongresi Bildirileri, III, Ankara, 1999.
- Müstakimzade Süleyman Saadeddin’in Devhatü’l-Meşâyih Osmanlı Şeyhülislamlarının Biyografileri Adlı Esesrin Trnaskripsiyon ve Değerlendirmesi, Haz. Alper Yıldırım, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Hatay, 2014.
- ÖZERGİN, M. Kemal, “Rumeli Kadîlıkları’nda 1078 Düzenlemesi.” Ord. Prof. İsmail Hakkı Uzunçarşılı’ya Armağan, Ankara, 1988.
- Şeyhî Mehmed Efendi, Vekâyi‘u’l-Fuzalâ Şeyhî’nin Şakâ’ik Zeyli, II, Haz. Ramazan Ekinci, İstanbul, Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2018.
- Uşşâkîzâde İbrâhîm Hasîb Efendi, Zeyl-i Şakâ’ik Uşşâkîzâde’nin Şakâ’ik Zeyli, Haz. Ramazan Ekinci, İstanbul, Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2017.
- AKBAYAR, Nuri, Osmanlı Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2003.
- ALAN, Ercan, Kadıasker Ruznamçelerine Göre XVII. Yüzyılda Rumeli’de Kadılık Müessesi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Doktora Tezi, İstanbul, 2015.
- ____________, “Yeni Bir Belgeye Göre XVII. Yüzyılın Sonunda Rumeli’de Kadılık Rütbeleri”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt: 9, Sayı: 44, Haziran 2016, s.337-366.
- ____________, “XVII. Yüzyıl Anadolu Kadılıkları ve Rütbeleri”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, Sayı: 67 2018/1 , İstanbul, 2018, s. 59-100.
- BAYKARA, Tuncer, ‘‘Kaza’’, DİA, XXV, Ankara, 2002.
- BEYAZIT, Yasemin, “XVI. Yüzyıl Sonlarında Osmanlı’da Kaza Sınırlarını Belirleyen Temel Etkenler”, Doğu Batı Osmanlılar III, 2010, s. 75-98.
- ________________, "Rabia'dan İnebahtı'ya Rumeli Kadılık Rütbeleri", Yeni Türkiye, Rumeli-Balkanlar Özel Sayısı, I , S. 66, 2015.
- KAFADAR, Cemal, “Sohbete Çelebi, Çelebiye Mecmua”, Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları VII: Osmanlı Edebiyatının Kırk Ambarı, Haz. Hatice Aynur ve Ötekiler, İstanbul, 2012.
- KURU, Levent, Kazasker Ruznamçelerine Göre 18. Yüzyılın İlk Yarısında Rumeli’de Kadılık Müessesesi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Doktora Tezi, 2016.
- KURU, LEVENT - ÖNAL, AHMET, Osmanlı Kaza Teşkilatı 1078/1667-1668 Düzenlemesine Göre , İstanbul, 2018.
- SEYYİD MUHAMMED ES-SEYYİD MAHMUD, XVI. Asırda Mısır Eyâleti, İstanbul, 1990.
- ORTAYLI, İlber, Hukuk ve İdare Adamı olarak Osmanlı Devletinde Kadı, Ankara, 1994.
- ______________, “Kadı,” DİA, XXIV, İstanbul, 2001.
- Osmanlı Yer Adları: I Rumeli Eyaleti 1514-1550 , Haz. Ahmet Özkılınç ve Diğerleri, Ankara, 2013. SEZEN, Tahir, Osmanlı Yer Adları, Ankara, 2017.
- TERZİOĞLU, Derin, “Mecmuâ-i Şeyh Mısrî: On Yedinci Yüzyıl Ortalarında Anadolu’da Bir Derviş Sülûkunu Tamamlarken Neler Okuyup Yazdı?”, Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları VII: Osmanlı Edebiyatının Kırk Ambarı, Haz. Hatice Aynur ve Ötekiler, İstanbul, 2012
- UNAN, Fahri, “Mevleviyet”, DİA, XXIX, Ankara, 2004.
- UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, Osmanlı Devleti’nde İlmiye Teşkilatı, Ankara, 1988.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Yazarlar | |
| Yayımlanma Tarihi | 31 Mayıs 2019 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2019 Sayı: 41 |
Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni
Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.
-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,
-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,
-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,
-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,
-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,
- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,
-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,
-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.
Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.
Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies
Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.
-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,
-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,
-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,
-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,
-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,
-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,
-Use of technology-assisted interpreting tools,
-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.
Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.