MANİHAİST TÖVBE DUASI “HUASTUANİFT”İN ESKİ UYGURCA VE SOĞDCA NÜSHALARINDAKİ ANLATICI BAKIŞI İLE DOĞU MANİHAİZMİ’NDEKİ İBADET USULLERİ

Yıl 2021, Sayı: 46, 283 - 301, 30.11.2021

Betül Özbay

Öz

Manihaizm’de tövbe etme ve günah çıkarma son derece önemlidir. Eski Uygurca Manihaist metinler arasında, en bütünlüklü ve fazla nüshası olan eserin Huastuanift adındaki bir tövbe duası olması da bu durumun dikkat çekici emarelerinden biridir. Yaklaşık otuz farklı nüshası olan Huastuanift kendi içinde on beş bölüme ayrılır. Her bölüm başında, ilgili bölüm numarası açıkça söylendiği için eserin çok küçük bir fragmanı dahi bulunsa bu numerik değerler sayesinde parçanın yeri tespit edilebilir. Bununla birlikte, yazma üzerine yapılmış ilk yayımlardan itibaren, araştırmacılar, her bir bölümü de kendi içinde A-B-C şeklinde alt kısımlara ayırmaktadır. Ancak alt bölümler metinde ayrıca belirtilmediği için henüz bu konu üzerinde bir görüş birliğine varılamamıştır. Eserin her bir bölümünde öncelikle işlenmesi mümkün günahlar sıralanır; ardından, bu potansiyel günahlardan tövbe edilir. Dua genel olarak henüz işlenmemiş günahları sıraladığı için Eski Uygurca metinler arasında en çok şart cümlesi örneğinin bulunduğu eser olma özelliğini de taşır. Bunların dışında, eserde anlatıcının 1. çoğul kişi olması sebebiyle, Manihaist Eski Uygurların tövbe duasını büyük olasılıkla topluca icra ettikleri çıkarımını yapmak mümkündür. Diğer yandan, duanın Soğdca nüshalarında anlatıcı bakışı 1. tekil veya 1. çoğul kişi olarak değişebilmektedir. Biçim bakımından daha eski dönemlerde yazıldığını düşündüğümüz kodeks formatındaki Soğdca nüshalarda tövbe genellikle bireye özel bir ibadet iken sonraki dönemlerde kaleme alındığı öngörülen kitap tomarı içindeki dualarda toplu olarak tövbe edildiği görülmektedir. Bu da muhtemelen bölgedeki Manihaist topluluğun zaman içerisinde ibadetleri birlikte yapmayı tercih ettiklerine işaret etmektedir. Bu çalışmada ise tövbe duasının Soğdca ve Eski Uygurca nüshaları arasındaki anlatıcı farklılıkları üzerinde durularak Turfan Manihaistlerinin ibadet usulleri Eski Uygurca ve Soğdca metinler üzerinden karşılaştırmalı olarak tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Eski Uygurca , Soğdca , Manihaizm , Huastuanift , Tövbe duası , Turfan Yazmaları

THE NARRATIVE PERSPECTIVE OF THE MANICHAEAN CONFESSION BOOK “HUASTUANIFT” IN THE OLD UYGHUR AND SOGDIAN VERSIONS AND WORSHIP METHODS IN EASTERN MANICHAEISM

Öz

Repentance and confession are very important in Manichaeism. Among the Old Uyghur Manichaean texts, the most complete text with many copies is the confession book Huastuanift, is a clear sign of this importance. Huastuanift, which has about thirty different copies, is divided into fifteen chapters in itself. Since the relevant chapter number is stated at the beginning, even if there is a small fragment of the work, the location of the piece can be determined. Moreover, since the first publications of the text, the researchers have divided each section into subsections as A-B-C according to the content flow. However, since these subsections are not mentioned in the text, no consensus has been reached on this subject yet. In each part of the work, the sins that can be committed are given; then, these potential sins are repented of. Since the text generally lists the sins that have not been committed yet, it is the work that contains the most conditional sentence examples among the Old Uyghur texts. In addition, the copies found so far, shows that the Uyghur version of the text is constantly told from the 1st person plural point of view. On the other hand, in the Sogdian versions of the prayer, the narrator's point of view can change as 1st person singular or 1st person plural. In the Sogdian copies of the codex format, repentance is generally a private worship for the individual, while it changes as 1st person plural point of view in the book scrolls, which were probably written in the later periods. This might indicate that the Manichaean community in the region preferred to perform their prayers together over time. In this study, the variety of narrator's point of views between the Sogdian and Old Uyghur versions are discussed comparatively over example sentences from the Old Uyghur and Sogdian texts.

Anahtar Kelimeler

Old Uyghur , Sogdian , Manichaeism , Huastuanift , Confession Book , Manuscripts of Turfan

Kaynakça

• ASMUSSEN, J. P. Xuāstvānīft: Studies in Manichaeism, Copenhagen, 1965.
• ASMUSSEN, J. P. “Alchasai”, Encyclopædia Iranica, C. 1, Faks. 8, Londra-New York, 1985, 24-825.
• BEDUHN, J. D. The Manichaean Body in Discipline and Ritual, Baltimore, 2000.
• BOYCE, M. A Catalogue of the Iranian Manuscripts in Manichean Script in the German Turfan Collection, Berlin, 1960. DAW. Institut für Orientforsc- hung. 45.
• CLARK, L. Uygur Manichaean Texts: Texts. Translations. Commentary. Vol. ii: Liturgical Texts. cfm: Series Turcica 2, Turnhout, 2013.
• COLDITZ, I. “The Abstract of a Religion or: What is Manichaeism?”, Mani in Dublin: Selected Papers from the Seventh International Conference of the International Association of Manichaean Studies in the Chester Beaty Lib- rary, Dublin, 8-12 September 2009, ed. S. G. Richter, C. Horton & K. Ohlhafer, Leiden-Boston 2015, 55-57. NHMS 88
• DURKIN-MEISTERERNST, D. Dictionary of Manichaean Texts. Vol. III: Texts from Central Asia and China. Part 1: Dictionary of Manichaean Middle Persian and Parthian, Turnhout, 2004. Corpus fontium Manichaeo- rum: Subsidia. =DMMPP
• HENNING, W. B. Ein manichäisches Bet- und Beichtbuch. APAW 1936, Nr. 10, Berlin 1937. Tıpkıbasım: Selected Papers i. Acta Iranica 14., Leiden, Téhéran, Liège, 1977, 417– 557.
• HENNING, W. B. “Soghdische Miszellen”. In: BSOS 8 1936 583–588. Tıpkı- basım: Selected Papers i. Acta Iranica 14, Leiden-Téhéran-Liège, 1977, 407–415.
• HENNING, W. B. Sogdica. James G. Forlong Fund 21. London 1940. Tıpkıba- sım: Selected Papers ii. Acta Iranica 15, Leiden-Téhéran-Liège, 1977, 1– 68.
• KÓSA, G. “The Sea of Fire as a Chinese Manichaean Metaphor: Source Mate- rials for Mapping an Unnoticed Image” Asia Major, 3rd Series, Vol. 24, No. 2, 2011, 1-52.
• LIEU, S. N. C. Manichaeism in the Later Roman Empire and Medieval China: a Historical Survey. With a Foreword by Mary Boyce, Manchester, 1985.
• ÖZBAY, B. Huastuanift Manihaist Uygurların Tövbe Duası, Ankara, 2019. AKDTYK TDK 1127. Eski Uygurca Kütüphanesi 3. 1. baskı, 2014 .
• ÖZBAY, B. “The Paleographical Analysis of the Manichean Script for Middle Iranian and Old Uyghur Texts”. Yayımlanmamış doktora tezi. İstan- bul: Yıldız Teknik Üniversitesi, 2016.
• ÖZERTURAL, Z. Der uigurische Manichäismus, Neubearbeitung von Texten aus Manichaica I und III von Albert v. Le Coq, Wiesbaden, 2008. VdSUA. 74.
• RECK, Ch. Mitteliranische Handschriften Teil 1: Berliner Turfanfragmente ma- nichäischen Inhalts in soghdischer Schrift. vohd 18,1, Stuttgart, 2006.
• RECK. Ch. “Sogdian Manichaean Confessional Fragments in Sogdian Script in the Berlin Turfan Collection: The Fragments of the Xwāstwānīft”, Mani in Dublin: Selected Papers from the Seventh International Conference of the International Association of Manichaean Studies in the Chester Beaty Library, Dublin, 8-12 September 2009, ed. S. G. Richter, C. Horton & K. Ohlhafer, Leiden-Boston, 2015, 289-323. NHMS 88
• RÖHRBÖRN, K. Uigurische Wörterbuch, Sprachmaterial der vorislamischen tür- kischen Texte aus Zentralasien: a-ärŋäk 1-6, Wiesbaden, 1977-1996. =UW
• SIMS-WILLIAMS, N. “The Sogdian Fragments of Leningrad iii: Fragments of the Xwāstwānīft”, Manichaica Selecta: Studies Presented to Professor Ju- lien Ries on the Occasion of His Seventieth Birthday, ed. A. van Tongerloo and S. Giversen, Leuven, 1991, 323–328.
• SIMS-WILLIAMS, N. ve D. DURKIN-MEISTERERNST. Dictionary of Manic- haean Texts. Vol. III: Texts from Central Asia and China. Part 2: Dictionary of Manichaean Sogdian and Bactrian, Turnhout, 2012. Corpus fontium Manichaeorum: Subsidia. =DMSB
• TARDIEU, M. Manichaeism. Translated from the French by M. B. DeBevoise, Introduction by P. Mirecki, Urbana, 2008.
• WILKENS, J. Alttürkische Handschriften, Teil 8: Manichäisch-türkische Texte der Berliner Turfansammlung, VOHD 18, 16, Stuttgart, 2000.
• YOSHIDA, Y. “Turco-Sogdian features”. Exegisti monumenta: Festschrift in Ho- nour of Nicholas Sims-Williams, ed. W. Sundermann et al., Iranica 17, Wiesbaden, 2009, 571–585.
• ZIEME, P. Manichäisch-türkische Texte: Texte, Übersetzung, Anmerkungen, BTT 5, Berlin, 1975.