KLASİK TÜRK MÛSIKÎSİ ESERLERİNİN TÜRKÇE GÜFTELERİNİN ŞAİR, KAYNAK VE METİN BAKIMINDAN DÖRT ESER ÜZERİNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ
Öz
Klasik Türk Mûsıkîsinin temel vasfı, estetik ile faydayı birlikte mütâlaa etmesi, nağmenin yanında güfteye de büyük önem vererek insan sesini öne çıkarması ve repertuvarındaki eserlerin çok büyük bir kısmının sözlü eserler olmasıdır. Şiir ile nağme, birbirini tamamlamak suretiyle mûsıkî eserini meydana getiren iki aslî unsurdur.
Güfte varlığımızı tespit bakımından kütüphanelerde ve özel koleksiyonlarda binlerce el yazması ve matbu güfte-şiir mecmuası ile dîvân mevcuttur.
Özellikle yeni harfli güfte mecmualarında ve nota altı güfte yazımlarında pek çok hata, eksiklik ve farklılık vardır. Eserlerin büyük bir bölümünün de güfte şairleri henüz tespit edilebilmiş değildir.
Genel durum hakkında bir fikir verebilmek maksadıyla bu makalede, Klasik Türk Mûsıkîsi takımlarını meydana getiren eserlerden dördü üzerinde durulmuştur. Makam / usûl / form / bestekâr, vezin, nazım şekli yazılmış, bestelenmek üzere seçilen beyit veya bendler, bestekârın güfteyle ilgili yapmış olduğu tercih ve tasarruflar, güftelerde meydana gelen tahrifat anlatılmıştır.
Güftelerin hem antolojilerde hem de nota altlarında nazım şekilleri gözetilmeden, bütün mısrâlarının eşit aralıklarla yazılmış olması, nazım şekillerinin tespitinde ve güfteye anlam vermede zorluklar oluşturmaktadır. Bu zorlukların aşılması bakımından, bundan sonra tertip edilecek olan güfte antolojilerinde ve nota altlarında güftelerin nazım şekilleri dikkate alınarak beyit / bend usûlüne göre yazılmasının lüzumu ifade edilmiştir.
Güfte metinlerinin imlâsında vezne uygunluğu ve doğru okuyabilmeyi sağlamak için gerekli olan noktalama işaretleri belirtilmiş, bazı kelimelerin imlâsı da günümüz telaffuzuna uygun şekilde yazılmıştır.
Kaynakça
- Bağdatlı Rûhî Dîvânı Karşılaştırmalı Metin, Haz. Coşkun Ak, Uludağ Üniversitesi Yayınları, Bursa, 2001.
- Behar, Cem, Bestesiz Güfteler Şarkılardan “Klasik”liğe: XIX. Yüzyıl Matbu Güfte Mecmuaları (1852-1905), YKY, İstanbul, 2024.
- Cevrî Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Divanının Tenkidli Metni, Haz. Hüseyin Ayan, Atatürk Üniversitesi Yayınları, Erzurum, 1981.
- Çıpan, Mustafa, “Güfte ve şiir mecmûalarımız hakkında bir değerlendirme: Dervîş Avnî güfte ve şiir mecmuası”, Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları VII Mecmûa: Osmanlı edebiyatının kırkambarı, Turkuaz Yayınları, İstanbul, 2012, s.201-251.
- Çıpan, Mustafa, “Klasik Türk Mûsıkîsi eserlerinin güfteleri, / mûsıkîmizin şiiri”, Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları XIV, Dîvândan nağmeler: farklı boyutlarıyla edebiyat-mûsikî ilişkileri, Klasik Yayınları, İstanbul, 2019, s.172-215.
- Çuhadâr-zâde Şâkir Dîvânı (Metin-İnceleme), Haz. Fatma Dikbaş Tüysüzoğlu, Gazi Üniversitesi (YLT), Ankara, 2005.
- Dervîş Avnî Güfte ve Şiir Mecmuası, Haz. Mustafa Çıpan, Konya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları, Konya, 2000.
- Dilden Tele Güfte Antolojisi, c.1-2, Haz. Mehmet Turan Yarar, Konya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları, Konya, 2009.
- https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/celal-yeniceri-agasizade (26.09.2024)
- http://projetsm.com/eserler/4082-hekimbasi-abdulaziz-efendi-beyati-beste-ey-gamze-soyle-zahm-i-dilimden-zebanim-ol (26.09.2024)
- http://projetsm.com/bestekarlar/1807-zekai-dede-eserleri (26.09.2024)
- https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/328555 (05.12.2024)
- https://divanmakam.com/(26.09.2024)
- https://www.youtube.com/watch?v=0HdNb9pLW9w (26.09.2024)
- https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1319531 (05.12.2024)
- Korkmaz, Harun, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi’ndeki Musiki Yazmalarının Kataloğu, İstanbul Üniversitesi (YLT), İstanbul, 2014.
- Korkmaz, Harun, Türk Musiki Tarihinin Kaynağı Olarak Güfte Mecmuaları, İstanbul Üniversitesi (DT), İstanbul, 2021.
- Mecmûa-yı Letâif fî Sandukati’l-Me‘ârif (Metin ve Değerlendirme), Haz. Erdal Kılıç, İstanbul Üniversitesi (DT), İstanbul, 2013.
- Riyâzî Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği (Dîvân, Sâkî-Nâme ve Düstûrü’l-Amel’in Tenkidli Metni), Haz. Namık Açıkgöz, Fırat Üniversitesi (DT), Elazığ, 1986.
- Şeyhülislam Yahyâ Dîvânı, Haz. Hasan Kavruk, KTB, Ankara.
- Tayyar-zâde Atâ Osmanlı Saray Tarihi Ata Tarihi -Tarih-i Enderûn, Haz. Mehmet Arslan, Kitapevi Yay., İstanbul.
- Türk Musikisi Güfteler Antolojisi, c.1-2, Haz. Etem Ruhi Üngör, Eren Yayınları, İstanbul, 1981.
- Türk Musikisi Güfteler Hazinesi, c.1-2, Haz. Sadun Aksüt, İnkılâp Kitabevi, İstanbul, 1993.
- Uslu, Recep, “Güfte Mecmualarında Bu Müzik Eseri Kimin Problemi? Ve Müzikolojik Bir Metot Önerisi”, Yegâh Mûsikî Dergisi, c.III, S.2, İstanbul, 2020, s.137-153 (https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1319531)(05.12.2024).
- XVIII. Yüzyıl Divan Şiiri ve Musiki İlişkisi, Haz. Ali Cançelik, İstanbul Üniversitesi (YLT), İstanbul, 2010.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı |
| Bölüm | İnceleme Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 2 Ekim 2024 |
| Kabul Tarihi | 11 Aralık 2024 |
| Yayımlanma Tarihi | 24 Aralık 2024 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2024 Sayı: 52 |
Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni
Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.
-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,
-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,
-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,
-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,
-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,
- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,
-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,
-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.
Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.
Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies
Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.
-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,
-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,
-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,
-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,
-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,
-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,
-Use of technology-assisted interpreting tools,
-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.
Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.