Öz
Eski Türkçe dönemi metinlerinde sıklıkla kullanılan ķara bodun / bodun ķara ikilemesi “halk, millet, toplumun yönetilen kısmı” gibi anlamları karşılamaktadır. Bu ikilemenin bileşenlerinden biri olan ķara sözcüğünün renk adı olan “siyah” anlamındaki kara sözcüğü ile bir ilgisinin olmadığı, müstakil olarak “halk, millet, toplum” anlamları taşıyan bir sözcük olduğu, önceki çalışmalarda ortaya konmuştur. Türk dilinin tarihî dönemlerinde yazılmış metinlerde bu ikilemenin semantik eşdeğeri olan ve benzer yapıda kurulmuş ikilemeler kullanılmıştır.
Bu makalede ķara bodun / bodun ķara ikilemesinin semantik eşdeğeri olarak farklı dönem ve kültür çevrelerinde yazılmış metinlerde tespit edilen ve bu metinlerde “halk, toplum, millet” anlamlarında kullanılan il kün / él kün/el gün, il kün bodun, ulus bodun, il bodun, él ulus / ulus él, kara ulus, ĥara él, el alem, el oba ikilemeleri ayrı ayrı ele alınarak metinlerden örneklerle gösterilmiştir. “halk, millet, toplum” anlamları taşıyan bu ikilemelerin farklı muhitlerdeki metinlerde tespit edilmesi bu anlamların karşılanmasında bir sözcük yerine ikilemlerin tercih edilmesi dikkat çekicidir. Bu çalışmada, Eski Uygur Türkçesi, Karahanlı Türkçesi, Tarihî Kıpçak Türkçesi (Codex Cumanicus ve Gregoryan Muhiti Kıpçak Türkçesi Metinleri), Doğu Türkçesi, Tarihî Azerbaycan Türkçesi, Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi dönemlerine ait metinlerde tespit edilen örnekler incelenmiştir. Türk dilinin tarihî dönemlerinden alınan bu metinlerin ilgili bölümleri çeviriyazı ve Türkiye Türkçesine aktarımlarıyla birlikte verilerek incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler
kara bodun semantik eşdeğer halk millet el gün el alem el ulus
Kaynakça
- AĞCA, Ferruh, Uygur Harfli Oğuz Kağan Destanı, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, 2016.
- ARAT, Reşit Rahmeti, Eski Türk Şiiri, Türk Tarih Kurumu, 1991.
- ARAT, Reşit Rahmeti, Kutadgu Bilig, Kabalcı Yayınevi, 2008.
- ARGUNŞAH, Mustafa, Galip Güner, Codex Cumanicus, Türk Dil Kurumu Yayınları, 2022.
- Aşıg Arti Oglı Defteri, Collection of Armenian Manuscripts (Collection 2089), UCLA Library Special Collections, Charles E. Young Research Library, University of California, Los Angeles, Manuscript No: 64.
- ATALAN, Soner, Töre Bitiki: Gregoryan Muhiti Kıpçak Türkçesi Yasa Kitabı, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Türk Dili Bilim Dalı Yayımlanmamış Doktora Tezi, 2023.
- AYDIN, Erhan, Orhon Yazıtları Köl Tegin, Bilge Kağan, Tonyukuk, Ongi, Küli Çor, Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2017.
- AYDIN, Erhan, Uygur Yazıtları, Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2018.
- BANG, Willy, Reşit Rahmeti Arat, Oğuz Kağan Destanı. Burhaneddin Basımevi, 1936.
- CAFEROĞLU, Ahmet, Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2015.
- CLAUSON, Sir Gerard, An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish, Oxford University, 1972.
- ERASLAN, Kemal, Manzum Oğuznâme. Türkiyat Mecmuası, 18, 2010, 169-244.
- ERDAL, Marcel, A Grammar of Old Turkic. Brill, 2004.
- EVİRGEN, Arife Ece, Şibani-Name'nin Budapeşte Nüshası, Ihlamur Akademi, 2022.
- HAMILTON, James Russel, Prens Kalyânamkara ve Pâpamkara Hikâyesi, Çev. Ece Korkut-İsmet Birkan. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2020.
- IVANICS, Maria, Mirkasym Usmanov, Das Buch der Dschingis-Legende (Däftär-i Çingiz-namä). Studia urolo-altaica 44. Quality Print, Szeged, 2002.
- KARAMAN, Ahmet, “Eski Türk Yazıtlarının Tanıklığında Kara Bodun İfadesi Üzerine Düşünceler”, Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 7(1), 2022, 14-39.
- Komisyon, Azerbaycan Dilinin İzahlı Lügəti, C. 2, Bakı, Şərk-Qərb, 2006.
- ORKUN, Hüseyin Namık, Eski Türk Yazıtları, Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011.
- RÖHRBORN, Klaus, Veröffentlichungen der Societas Uralo Altaica Band 34, Xuanzang Leben und Werk Teil 3, die Alttürkische Xuanzang-Biographie VII, Harrassowitz Verlag, 1991.
- ŞEN, Serkan, Eski Uygur Türkçesinde İkilemeler, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, 2002.
- TEKİN, Talat, Orhon yazıtları Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. Simurg Yayınları, 1998.
- TİETZE, Andreas, Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugati. C. 2, Türkiye Bilimler Akademisi, 2016. Uygur Harfli Oğuz Kağan Destanı, Paris Bibliotheque Nationale, Suppl. Turc. 1001.
- WILKENS, Jens, Handwörterbuch des Altuigurischen Altuigurisch – Deutsch – Türkisch, Herausgegeben von der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen, 2021.
- Yaşar Kemal, İnce Memed 1, YKY, 2008.
- ZIEME, Peter, Buddhistische Stabreimdichtungen der Uiguren, (Berliner Turfantexte XIII), Akademie Verlag, 1985.
Simultaneous and Diachronic Semantic Equivalents of the Old Turkish Ķara Bodun/Bodun Ķara Reduplication
Öz
In texts from the Old Turkish period, the phrase ķara bodun / bodun ķara is frequently used to represent meanings such as "the governed part of the people, nation, or society." It has been established that the word ķara, one of the components of this phrase, is not related to the color name "black" (kara) and is an independent word carrying the meanings of "people, nation, society."
The semantic equivalents of ķara bodun / bodun ķara in different texts from various periods and cultures, such as il kün / él kün/el gün, il kün bodun, ulus bodun, il bodun, él ulus / ulus él, kara ulus, ĥara él, el alem, and el oba, have been analyzed and illustrated with examples from the texts.
The presence of these phrases, which carry the meanings of "people, nation, society," in different textual environments highlights the preference for using phrases over single words to convey these meanings. This study examines examples from texts belonging to the periods of Old Uighur Turkish, Karakhanid Turkish, Historical Kipchak Turkish (Codex Cumanicus and Gregorian Environment Kipchak Turkish Texts), Eastern Turkish, Historical Azerbaijan Turkish, Turkey Turkish, and Azerbaijan Turkish. In the historical periods of the Turkish language, phrases with similar semantic value and constructed in a comparable manner have been used.
Anahtar Kelimeler
kara bodun semantic equivalent public nation el gün el alem el ulus
Kaynakça
- AĞCA, Ferruh, Uygur Harfli Oğuz Kağan Destanı, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, 2016.
- ARAT, Reşit Rahmeti, Eski Türk Şiiri, Türk Tarih Kurumu, 1991.
- ARAT, Reşit Rahmeti, Kutadgu Bilig, Kabalcı Yayınevi, 2008.
- ARGUNŞAH, Mustafa, Galip Güner, Codex Cumanicus, Türk Dil Kurumu Yayınları, 2022.
- Aşıg Arti Oglı Defteri, Collection of Armenian Manuscripts (Collection 2089), UCLA Library Special Collections, Charles E. Young Research Library, University of California, Los Angeles, Manuscript No: 64.
- ATALAN, Soner, Töre Bitiki: Gregoryan Muhiti Kıpçak Türkçesi Yasa Kitabı, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Türk Dili Bilim Dalı Yayımlanmamış Doktora Tezi, 2023.
- AYDIN, Erhan, Orhon Yazıtları Köl Tegin, Bilge Kağan, Tonyukuk, Ongi, Küli Çor, Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2017.
- AYDIN, Erhan, Uygur Yazıtları, Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2018.
- BANG, Willy, Reşit Rahmeti Arat, Oğuz Kağan Destanı. Burhaneddin Basımevi, 1936.
- CAFEROĞLU, Ahmet, Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2015.
- CLAUSON, Sir Gerard, An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish, Oxford University, 1972.
- ERASLAN, Kemal, Manzum Oğuznâme. Türkiyat Mecmuası, 18, 2010, 169-244.
- ERDAL, Marcel, A Grammar of Old Turkic. Brill, 2004.
- EVİRGEN, Arife Ece, Şibani-Name'nin Budapeşte Nüshası, Ihlamur Akademi, 2022.
- HAMILTON, James Russel, Prens Kalyânamkara ve Pâpamkara Hikâyesi, Çev. Ece Korkut-İsmet Birkan. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2020.
- IVANICS, Maria, Mirkasym Usmanov, Das Buch der Dschingis-Legende (Däftär-i Çingiz-namä). Studia urolo-altaica 44. Quality Print, Szeged, 2002.
- KARAMAN, Ahmet, “Eski Türk Yazıtlarının Tanıklığında Kara Bodun İfadesi Üzerine Düşünceler”, Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 7(1), 2022, 14-39.
- Komisyon, Azerbaycan Dilinin İzahlı Lügəti, C. 2, Bakı, Şərk-Qərb, 2006.
- ORKUN, Hüseyin Namık, Eski Türk Yazıtları, Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011.
- RÖHRBORN, Klaus, Veröffentlichungen der Societas Uralo Altaica Band 34, Xuanzang Leben und Werk Teil 3, die Alttürkische Xuanzang-Biographie VII, Harrassowitz Verlag, 1991.
- ŞEN, Serkan, Eski Uygur Türkçesinde İkilemeler, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, 2002.
- TEKİN, Talat, Orhon yazıtları Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. Simurg Yayınları, 1998.
- TİETZE, Andreas, Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugati. C. 2, Türkiye Bilimler Akademisi, 2016. Uygur Harfli Oğuz Kağan Destanı, Paris Bibliotheque Nationale, Suppl. Turc. 1001.
- WILKENS, Jens, Handwörterbuch des Altuigurischen Altuigurisch – Deutsch – Türkisch, Herausgegeben von der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen, 2021.
- Yaşar Kemal, İnce Memed 1, YKY, 2008.
- ZIEME, Peter, Buddhistische Stabreimdichtungen der Uiguren, (Berliner Turfantexte XIII), Akademie Verlag, 1985.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Dil Çalışmaları (Diğer), Eski Türk Dili (Orhun, Uygur, Karahanlı), Tarihi Kuzey Doğu Türk Dili (Harezm, Kıpçak, Çağatay), Yeni Türk Dili (Eski Anadolu, Osmanlı, Türkiye Türkçesi) |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 3 Ekim 2024 |
| Kabul Tarihi | 2 Kasım 2024 |
| Yayımlanma Tarihi | 24 Aralık 2024 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2024 Sayı: 52 |
Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni
Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.
-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,
-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,
-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,
-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,
-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,
- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,
-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,
-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.
Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.
Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies
Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.
-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,
-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,
-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,
-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,
-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,
-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,
-Use of technology-assisted interpreting tools,
-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.
Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.