Osmanlı “Saltanat Kayıkları”nın Tanığı Olarak Gelibolulu Âlî’nin Sultan III. Murad’a Sunduğu “Kayık” Kasidesi

Selim Gök

Araştırma Makalesi

The “Kayık” Qasida Presented by Gelibolulu Âlî to Sultan III. Murad as a Witness to the Ottoman “Imperial Boats”

Yıl 2025, Sayı: 53, 327 - 358, 12.07.2025

Öz

Gelibolulu Âlî (1541-1600), a prominent figure in 16th-century Istanbul, was an Ottoman bureaucrat, historian, scholar, poet, critic, and translator. His roles as a statesman and official chronicler allowed him to examine and critique the administrative atmosphere of the Ottoman state, using this as a foundation for his literary work. The focus of this study is Âlî’s “kayıks” (rowing boat) ode, inspired by Sultan III. Murad’s imperial boat. These “imperial boats” were symbols of power, authority, grandeur, and sovereignty, often depicted in an embellished and ornate manner. Such boats were aesthetically significant in classical Turkish poetry, symbolizing wealth and magnificence, and reflecting mythological and artistic qualities. Âlî transforms the imperial boat into a poetic image, capturing its grandeur through a narrative and observational lens. The poem’s use of mythological figures and motifs from Turkish traditions underscores the boat’s importance in Ottoman ceremonial culture. Ultimately, the representation of imperial boats as symbols in classical Turkish poetry highlights key connections between literature and history, as well as between aesthetics and politics, revealing insights into the socio-political and cultural mindset of the time. It is thought that the data obtained from this study, shaped by inspiration from two distinct art forms such as literature and miniature and through an interdisciplinary perspective, will present new viewpoints regarding the method of literary text analysis.

Anahtar Kelimeler

Gelibolulu Mustafa Âlî , ode , symbol of sovereignty , boat , imperial boat.

Kaynakça

AKKAYA, Mehmet, “Divan Şiirinde Deniz İmgesi ve Denizcilikle İlgili Terimler”, 6. Uluslararası Sınırsız Eğitim ve Araştırma Sempozyumu (USEAS 2022).
AKSOYAK, İsmail Hakkı (haz.), Gelibolulu Mustafa Âlî Divanı, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2018, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/58695,gelibolulu-mustafa-alidivanipdf. pdf?0, s. 25 (e.t.: 06. 07. 2024).
AKSOYAK, İsmail Hakkı (haz.), Gelibolulu Mustafa Âlî’nin Divanları (Divan-I). Harvard University: The Department of Near Eastern Languages and Civilizations, 2006, s. 1-67.
AKSOYAK, İsmail Hakkı; İsen, Mustafa, “Âlî/Çeşmî, Gelibolulu Mustafa”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, 2020, https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ali-cesmi-gelibolulumustafa, (e.t., 07.10.2024).
AKÜN, Ömer Faruk, “Âlî”, TDVİA, C. 2, TDV. Yayınları, İstanbul, 1989, s. 416-421.
AKÜN, Ömer Faruk, “Divan Edebiyatı”, TDVİA, C. 9, TDV. Yayınları, İstanbul, 1994, s. 389-427.
ALTUNTAŞ, Halil; Şahin, Muzaffer (haz.), Kur’an-ı Kerim Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara, 2011.
ARDIÇLI, Orhan, Büyük Rüya Tabirleri Ansiklopedisi, Timaş Yayınları, İstanbul, 2006, s. 222.
ARGUNŞAH, Mustafa, Muhammed bin Mahmûd Şirvânî, Tuhfe-i Murâdî (Cevhernâme), Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, İstanbul, 2012.
AYDEMİR, Yaşar, “Türk Edebiyatında Kaside”, Bilig, S. 22, 2002, s. 145.
AYVERDİ, İlhan (haz.), Kubbealtı Lugati-Misalli Büyük Türkçe Sözlük, C. 1, 2, 3 haz. Ahmet Topaloğlu, Hayri Bilecik, Mustafa Tahralı, Fahrünnisa Bilecik, Kubbealtı, İstanbul, 2011.
BEYDİZ, Mustafa Gürbüz, İstanbul Deniz Müzesi’ndeki Kayıklar ve Gemilerde Kullanılan Ağaç Süslemeler (1828-1918), Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 2015, s. 212.
COX, Samuel Sullivan, Bir Amerikan Diplomatının İstanbul Anıları (1885-1887), çev.: Gül Çağalı Güven, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2010.
ÇEBİ, İhsan Sabri (haz.), Ahmed-i Dâ’î, Tercüme-i Kitabu’t-Ta’bir, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, İstanbul, 2021, s. 341-342.
ÇETİNDAŞ, Dilek, “Modern Edebiyatta Yılan-Ejderha-Şahmeran Motifleri”, Yılan Kitabı, ed.: Emine Gürsoy Naskali, Kitabevi Yayınları, İstanbul, 2014, s. 419.
DEMİR, Berfu, Deniz Müzesi Koleksiyonunda Bulunan Saltanat Kayıklarının ve Sergileme Yaklaşımının Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 2019, s. 13.
DİLÇİN, Cem (düz.), Yeni Tarama Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 1983.
DİLÇİN, Cem, “Fuzulî’nin Kasidelerinin Du’â Bölümleri Üzerine”, Türkoloji Dergisi, 13(1), 2000, s. 194.
DONUK, Suat, “Künhü’l-Ahbâr’ın İlk Üç Rüknüne Göre Gelibolulu Âlî Mustafa Efendi”, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, C. 31, S. 31, 2023, s. 250-268.
EMECEN, Feridun, “Osmanlılar”, TDVİA, C. 33, TDV. Yayınları, İstanbul, 2007, s. 487.
ERGİN, A. Muhlis vd., Deniz Müzesi Tarihi Kayıklar Galerisi, İstanbul, 1998, s. 4.
ERTUĞ, Nejdet, Osmanlı Döneminde İstanbul Deniz Ulaşımı ve Kayıkçılar, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2001, s. 178.
GARDIN, Nanon; Olorenshaw, Robert vd., Larousse Semboller Sözlüğü, ed.: Ömer Faruk Harman, İsmail Taşpınar, çev.: Beyza Akşit, Bilge Kültür Sanat Yayınları, İstanbul, 2014, s. 197-199.
GENÇ, Reşat, Türk İnanışları ile Millî Geleneklerinde Renkler ve Sarı Kırmızı Yeşil, AKM. Yayınları, Ankara, 2009, s. 15-22.
GİDER, Mahmut, “Baki ve Fuzuli Divanlarında Deniz Tasavvuru”, Külliyat Osmanlı Araştırmaları Dergisi, S. 3, 2017, s. 22-36.
GÖK, Selim, Hayâlî Bey Divanı’ndaki “Al Renkli” Semboller: “Al Câme”, “Al Duvak”, “Al Bayrak”, “Al Çadır”, “Al Tamga”, “Al Tûtî”, “Al Kağıt”, Theoretical and Practical Importance of Philological Research in the Respective of the New Renaissance, Renessans Ta’lim Universiteti, Taşkent-Özbekistan, 20-23 Eylül 2024, s. 1183-1201. Görsel 1: II. Osman’ın saltanat kayığı (Nâdirî, Şehnâme) Topkapı SarayıMüzesi Kütüphanesi, H.1124, 74a.
GÜLERSOY, Çelik, Kayıklar, Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Yayını, İstanbul, 1983.
HARMAN, Ömer Faruk, “Musa”, TDVİA, C. 31, TDV. Yayınları, Ankara, 2020, s. 211-212.
HARMAN, Ömer Faruk, “Nûh”, TDVİA, C. 33, TDV. Yayınları, İstanbul, 2007, s. 224-227.
HARMAN, Ömer Faruk, “Süleyman”, TDVİA, C. 38, TDV Yayınları, İstanbul, 2010, s. 60.
HORNBY, Emelia Bithynia Maceroni, Constantinople During the Crimean War, London, 1863, s. 140.
İŞİPEK, Ali Rıza, İstanbul’un Kuğuları Saltanat Kayıkları, Deniz Basımevi Müdürlüğü, İstanbul, 2010, s. 368.
KALKIŞIM, Muhsin, “Şeyh Gâlib Dîvânı’nda Dür ve Sadef Objeleri”, Kafkas Üniversitesi Dergisi, S. 18, 2006, s. 67-71.
KUŞOĞLU, Mehmet Zeki, Resimli Ansiklopedik Kuyumculuk ve Maden Terimleri Sözlüğü, Ötüken Yayınları, İstanbul, 2006, s. 110.
LEVEND, Agah Sırrı, Divan Edebiyatı Kelimeler ve Remizler, Mazmunlar ve Mefhumlar, Enderun Kitabevi, İstanbul, 1984.
MUTLU, Betül, Divan Şiirinde Deniz İmgesi ve Şiir Öğretiminde Kullanılması, (Yüksek Lisans Tezi) Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir, 2012.
OKUYUCU, Cihan, Divan Edebiyatı Estetiği, Kapı Yayınları, İstanbul, 2011, s. 20.
ONAY, Ahmet Talat, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar ve İzahı, haz. Cemal Kurnaz, TDV Yayınları, Ankara, 1992.
ÖZCAN, Abdülkadir, “Bostancı”, TDVİA, C. 6, TDV. Yayınları, 1992, s. 308-309.
PARLIYAN, Abdullah (haz.), ed-Dârimî, Sünen-i Dârimî Tercemesi, Konya Kitapçılık, Konya, 2011.
SMITH, Grafton Elliot, Ejderhanın Evrimi, çev.: Yahya Berkol Gülgeç, Altıkırkbeş Yayınları, İstanbul, 2016.
SUNGURHAN, Aysun, “Hayâlî Bey Divanı’nda Deniz”, International Journal of Languages Education and Teaching, Mannheim-Germany, 2015, s. 245- 255.
ŞAHİN, Kürşat Şamil, “Şeyhülislam Yahya Divanı’nda Deniz İmgesi”, Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl 9, Sayı 2, 2016.
YILMAZ, Ozan, Şeyhî, Hüsrev ü Şirin (Günümüz Türkçesiyle Tam Metin), Kapı Yayınları, İstanbul, 2020.
İ n t e r n e t K a y n a k l a r ı :
Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü, TDK: https://sozluk.gov.tr/ (e.t.: 26.09.2024).
Güncel Türkçe Sözlük, TDK: https://sozluk.gov.tr/ (e .t.: 26.09.2024).
Url 1: Uçan Balık: https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/ormankoruma_a9159.pdf , s. 271 (e.t.: 08.10.2024).

Osmanlı “Saltanat Kayıkları”nın Tanığı Olarak Gelibolulu Âlî’nin Sultan III. Murad’a Sunduğu “Kayık” Kasidesi

Yıl 2025, Sayı: 53, 327 - 358, 12.07.2025

Selim Gök

Öz

16. yüzyıl İstanbul’undaki devlet kurumunun ve sosyal hayatın tanığı olan Gelibolulu Âlî (1541-1600), Osmanlı’nın önde gelen bürokrat, tarihçi, âlim, şair, münekkit ve mütercimlerindendir. Devlet adamı ve tarihçi kimliğinden ötürü devletin idari atmosferini tahkik ve tenkit ederek bunu edebî şahsiyetinin mayası olarak kullanmaktadır. Bu çalışmanın konusu olan, Âlî’nin “kayık” redifli kasidesi de Sultan III. Murad’ın saltanat kayığından ilhamla kaleme alınmıştır. Nitekim “saltanat kayıkları” hükümdarın; güç, hâkimiyet, ihtişam ve iktidar sembolleriyle tezyin edilerek tasarlanmaktadır. İhtişamlı bu deniz araçları aynı zamanda klasik Türk şiirinde kullanılan estetik bir imge hüviyetine sahiptir. Saltanat kayıklarının bir devlet sembolü oluşu, zenginlik ve ihtişamı temsil etmesi, mitolojik semboller içermesi, sanat ve zanaatlara ilişkin nitelikler taşımasıysa klasik Türk şiirinin içtimai hayattan beslenen vasfını ortaya koymaktadır. Bu etkilerle Âlî; saltanat kayığını, öyküleyici ve gözlemci bir bakışla izlenime dönüştürerek estetize etmiştir. Kasidedeki mitolojik unsurlar/şahsiyetler ve Türk geleneklerine ait motiflerse Osmanlı’nın merasim kültüründe kayığın mühim bir temsil olduğunu doğrulamaktadır. Neticede tarihsel hüviyetleriyle saltanat kayıklarının sembollere dönüşerek klasik Türk şiirinde kullanılması ise “dönem-zihniyet-yazar”, “tarih içinde edebiyat/edebiyat içinde tarih”, “sanat-politika”, “estetik ve bürokrasi” gibi bağlamların tespitine imkân tanımaktadır. Edebiyat ve minyatür gibi iki ayrı sanat dalından ilhamla ve disiplinlerarası bir bakışla şekillenen bu çalışmadan elde edilen verilerin edebî metin inceleme yöntemine ilişkin yeni bakış açıları ortaya koyacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Gelibolulu Mustafa Âlî , kaside , hükümdarlık sembolü , kayık , saltanat kayığı

Kaynakça

AKKAYA, Mehmet, “Divan Şiirinde Deniz İmgesi ve Denizcilikle İlgili Terimler”, 6. Uluslararası Sınırsız Eğitim ve Araştırma Sempozyumu (USEAS 2022).
AKSOYAK, İsmail Hakkı (haz.), Gelibolulu Mustafa Âlî Divanı, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2018, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/58695,gelibolulu-mustafa-alidivanipdf. pdf?0, s. 25 (e.t.: 06. 07. 2024).
AKSOYAK, İsmail Hakkı (haz.), Gelibolulu Mustafa Âlî’nin Divanları (Divan-I). Harvard University: The Department of Near Eastern Languages and Civilizations, 2006, s. 1-67.
AKSOYAK, İsmail Hakkı; İsen, Mustafa, “Âlî/Çeşmî, Gelibolulu Mustafa”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, 2020, https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ali-cesmi-gelibolulumustafa, (e.t., 07.10.2024).
AKÜN, Ömer Faruk, “Âlî”, TDVİA, C. 2, TDV. Yayınları, İstanbul, 1989, s. 416-421.
AKÜN, Ömer Faruk, “Divan Edebiyatı”, TDVİA, C. 9, TDV. Yayınları, İstanbul, 1994, s. 389-427.
ALTUNTAŞ, Halil; Şahin, Muzaffer (haz.), Kur’an-ı Kerim Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara, 2011.
ARDIÇLI, Orhan, Büyük Rüya Tabirleri Ansiklopedisi, Timaş Yayınları, İstanbul, 2006, s. 222.
ARGUNŞAH, Mustafa, Muhammed bin Mahmûd Şirvânî, Tuhfe-i Murâdî (Cevhernâme), Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, İstanbul, 2012.
AYDEMİR, Yaşar, “Türk Edebiyatında Kaside”, Bilig, S. 22, 2002, s. 145.
AYVERDİ, İlhan (haz.), Kubbealtı Lugati-Misalli Büyük Türkçe Sözlük, C. 1, 2, 3 haz. Ahmet Topaloğlu, Hayri Bilecik, Mustafa Tahralı, Fahrünnisa Bilecik, Kubbealtı, İstanbul, 2011.
BEYDİZ, Mustafa Gürbüz, İstanbul Deniz Müzesi’ndeki Kayıklar ve Gemilerde Kullanılan Ağaç Süslemeler (1828-1918), Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 2015, s. 212.
COX, Samuel Sullivan, Bir Amerikan Diplomatının İstanbul Anıları (1885-1887), çev.: Gül Çağalı Güven, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2010.
ÇEBİ, İhsan Sabri (haz.), Ahmed-i Dâ’î, Tercüme-i Kitabu’t-Ta’bir, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, İstanbul, 2021, s. 341-342.
ÇETİNDAŞ, Dilek, “Modern Edebiyatta Yılan-Ejderha-Şahmeran Motifleri”, Yılan Kitabı, ed.: Emine Gürsoy Naskali, Kitabevi Yayınları, İstanbul, 2014, s. 419.
DEMİR, Berfu, Deniz Müzesi Koleksiyonunda Bulunan Saltanat Kayıklarının ve Sergileme Yaklaşımının Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 2019, s. 13.
DİLÇİN, Cem (düz.), Yeni Tarama Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 1983.
DİLÇİN, Cem, “Fuzulî’nin Kasidelerinin Du’â Bölümleri Üzerine”, Türkoloji Dergisi, 13(1), 2000, s. 194.
DONUK, Suat, “Künhü’l-Ahbâr’ın İlk Üç Rüknüne Göre Gelibolulu Âlî Mustafa Efendi”, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, C. 31, S. 31, 2023, s. 250-268.
EMECEN, Feridun, “Osmanlılar”, TDVİA, C. 33, TDV. Yayınları, İstanbul, 2007, s. 487.
ERGİN, A. Muhlis vd., Deniz Müzesi Tarihi Kayıklar Galerisi, İstanbul, 1998, s. 4.
ERTUĞ, Nejdet, Osmanlı Döneminde İstanbul Deniz Ulaşımı ve Kayıkçılar, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2001, s. 178.
GARDIN, Nanon; Olorenshaw, Robert vd., Larousse Semboller Sözlüğü, ed.: Ömer Faruk Harman, İsmail Taşpınar, çev.: Beyza Akşit, Bilge Kültür Sanat Yayınları, İstanbul, 2014, s. 197-199.
GENÇ, Reşat, Türk İnanışları ile Millî Geleneklerinde Renkler ve Sarı Kırmızı Yeşil, AKM. Yayınları, Ankara, 2009, s. 15-22.
GİDER, Mahmut, “Baki ve Fuzuli Divanlarında Deniz Tasavvuru”, Külliyat Osmanlı Araştırmaları Dergisi, S. 3, 2017, s. 22-36.
GÖK, Selim, Hayâlî Bey Divanı’ndaki “Al Renkli” Semboller: “Al Câme”, “Al Duvak”, “Al Bayrak”, “Al Çadır”, “Al Tamga”, “Al Tûtî”, “Al Kağıt”, Theoretical and Practical Importance of Philological Research in the Respective of the New Renaissance, Renessans Ta’lim Universiteti, Taşkent-Özbekistan, 20-23 Eylül 2024, s. 1183-1201. Görsel 1: II. Osman’ın saltanat kayığı (Nâdirî, Şehnâme) Topkapı SarayıMüzesi Kütüphanesi, H.1124, 74a.
GÜLERSOY, Çelik, Kayıklar, Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Yayını, İstanbul, 1983.
HARMAN, Ömer Faruk, “Musa”, TDVİA, C. 31, TDV. Yayınları, Ankara, 2020, s. 211-212.
HARMAN, Ömer Faruk, “Nûh”, TDVİA, C. 33, TDV. Yayınları, İstanbul, 2007, s. 224-227.
HARMAN, Ömer Faruk, “Süleyman”, TDVİA, C. 38, TDV Yayınları, İstanbul, 2010, s. 60.
HORNBY, Emelia Bithynia Maceroni, Constantinople During the Crimean War, London, 1863, s. 140.
İŞİPEK, Ali Rıza, İstanbul’un Kuğuları Saltanat Kayıkları, Deniz Basımevi Müdürlüğü, İstanbul, 2010, s. 368.
KALKIŞIM, Muhsin, “Şeyh Gâlib Dîvânı’nda Dür ve Sadef Objeleri”, Kafkas Üniversitesi Dergisi, S. 18, 2006, s. 67-71.
KUŞOĞLU, Mehmet Zeki, Resimli Ansiklopedik Kuyumculuk ve Maden Terimleri Sözlüğü, Ötüken Yayınları, İstanbul, 2006, s. 110.
LEVEND, Agah Sırrı, Divan Edebiyatı Kelimeler ve Remizler, Mazmunlar ve Mefhumlar, Enderun Kitabevi, İstanbul, 1984.
MUTLU, Betül, Divan Şiirinde Deniz İmgesi ve Şiir Öğretiminde Kullanılması, (Yüksek Lisans Tezi) Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir, 2012.
OKUYUCU, Cihan, Divan Edebiyatı Estetiği, Kapı Yayınları, İstanbul, 2011, s. 20.
ONAY, Ahmet Talat, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar ve İzahı, haz. Cemal Kurnaz, TDV Yayınları, Ankara, 1992.
ÖZCAN, Abdülkadir, “Bostancı”, TDVİA, C. 6, TDV. Yayınları, 1992, s. 308-309.
PARLIYAN, Abdullah (haz.), ed-Dârimî, Sünen-i Dârimî Tercemesi, Konya Kitapçılık, Konya, 2011.
SMITH, Grafton Elliot, Ejderhanın Evrimi, çev.: Yahya Berkol Gülgeç, Altıkırkbeş Yayınları, İstanbul, 2016.
SUNGURHAN, Aysun, “Hayâlî Bey Divanı’nda Deniz”, International Journal of Languages Education and Teaching, Mannheim-Germany, 2015, s. 245- 255.
ŞAHİN, Kürşat Şamil, “Şeyhülislam Yahya Divanı’nda Deniz İmgesi”, Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl 9, Sayı 2, 2016.
YILMAZ, Ozan, Şeyhî, Hüsrev ü Şirin (Günümüz Türkçesiyle Tam Metin), Kapı Yayınları, İstanbul, 2020.
İ n t e r n e t K a y n a k l a r ı :
Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü, TDK: https://sozluk.gov.tr/ (e.t.: 26.09.2024).
Güncel Türkçe Sözlük, TDK: https://sozluk.gov.tr/ (e .t.: 26.09.2024).
Url 1: Uçan Balık: https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/ormankoruma_a9159.pdf , s. 271 (e.t.: 08.10.2024).

Toplam 48 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil	Türkçe
Konular	Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı
Bölüm	Araştırma Makalesi
Yazarlar	Selim Gök 0000-0002-1631-3402
Gönderilme Tarihi	17 Nisan 2025
Kabul Tarihi	23 Mayıs 2025
Yayımlanma Tarihi	12 Temmuz 2025
Yayımlandığı Sayı	Yıl 2025 Sayı: 53

Kaynak Göster

MLA	Gök, Selim. “Osmanlı “Saltanat Kayıkları”nın Tanığı Olarak Gelibolulu Âlî’nin Sultan III. Murad’a Sunduğu ‘Kayık’ Kasidesi”. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, sy. 53, 2025, ss. 327-58.

Makale Dosyaları

Tam Metin

Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni

Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.

-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,

-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,

-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,

-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,

-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,

- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,

-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,

-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.

Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.

Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies

Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.

-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,

-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,

-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,

-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,

-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,

-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,

-Use of technology-assisted interpreting tools,

-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.

Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.