Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

Black Eunuch Musâhib Aghas in the Ottoman Palace Organization

Yıl 2025, Sayı: 54, 107 - 126, 29.11.2025

Derya Elvan

Öz

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles were followed during the preparation of this article and all studies utilized were mentioned in the references.

Kaynakça

  • 1. Arşiv Vesikaları
  • T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  • Ali Emiri Tasnifi Sultan III. Ahmed Evrakı (AE.SAMD.III), nr. 226/21802.
  • Bâb-ı Âsafî Divan-ı Hümayun (Beylikçi) Kalemi Defterleri (A.DVN.d), nr. 806; nr. 806; nr. 806/6.
  • Bâb-ı Âsafî, Divan-ı Hümayun Mısır Valiliği Kalemi (A.DVN.MSR), nr. 1/95.
  • Bâb-ı Âsafî Dîvân-ı Hümâyûn Sicilleri Ruûs Defteri (A.DVNSRSK.d), nr. 31-76.
  • Bâb-ı Âsafî Mektubi Kalemi (A.MKT.), nr. 15/47.
  • Bâb-ı Âsafî Ruus Kalemi Dosya Kısmı (A.RSK), nr. 1074/298; nr. 1074/301.
  • Bâb-ı Âsafî Ruus Kalemi Defter Tasnifi (A.RSK.d), nr. 1573.C.4; nr. 1576/9.
  • Bâb-ı Defterî Haremeyn Muhasebesi Kalemi Defterleri (D.HMH.d), nr. 21629.
  • Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Defter Tasnifi (TS.MA.d), nr. 2344; nr. 2353/594; nr. 2372; nr. 8075.
  • Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrak Tasnifi (TS.MA.e), nr. 700/16; nr. 701/4-1.
  • 2. Kaynak Eserler
  • “Ahmed Resmî Efendi’nin Hamîletü’l-Küberâ’sı ve Müstakim-zâde Zeyli”, Zeynep Aycibin, Belgeler, XXII, Sayı 26, Ocak 2001.
  • Ahmed Vâsıf Efendi ve Mehâsinü'l-Âsâr ve Hakā’ku’l-Ahbâr'ı 1166-1188/1752-1774 (İnceleme ve Metin), haz. Nevzat Sağlam, Ankara 2020.
  • Defterdar Sarı Mehmed Paşa, Zübde-i Vekayiat Tahlil ve Metin (1066-1116/1656-1704), haz. Abdülkadir Özcan, Ankara 1995.
  • Derviş Abdullah, Risale-i Teberdariye Fî Ahvâl-i Dârüssaâde, Dârüssaâde Ağalarının Durumu Hakkında Baltaci’nın Raporu, Pınar Saka, İstanbul 2011.
  • Silâhdâr Fındıklılı Mehmed Ağa, Nusretnâme İnceleme-Metin (1106-1133/1695- 1721), haz. Mehmet Topal, Ankara 2018.
  • Tayyâr-zâde Atâ, Osmanlı Saray Tarihi, Târîh-i Enderûn, haz. Mehmet Arslan, İstanbul 2010.
  • 3. Araştırmalar
  • AFYONCU, Erhan, “Şemsi Ahmed Paşa”, DİA, İstanbul 2010, XXXVIII, 527-529.
  • AKGÜNDÜZ, Ahmed, Osmanlı’da Harem/İslam Hukukunda Kölelik-Cariyelik Müessesesi, İstanbul 1984.
  • AKTEMUR, Ramazan, Anonim Osmanlı Vekayinâmesi (H.1058-1106/M.1648-1694) (Metin ve Değerlendirme), Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2019.
  • BAŞKURT, Ahmet Çağrı, 351 Numaralı Sadaret Teşrifat Defteri Işığında Osmanlı Pâyitahtı’nda İcrâ Edilen Törenler (H.1105-1221/M.1693-1806), Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2017.
  • BOZKURT, Nebi, “Nedim”, DİA, İstanbul 2006, XXXII, 509-510.
  • BÖREKÇİ, Günhan Factions And Favorites At The Courts Of Sultan Ahmed I (r.1603-17) And His Immediate Predecessors, Graduate Program in History, The Ohio State University 2010.
  • ÇEVİK, Can, Naili Abdullah Paşa Defter-İ Teşrifat (Metin-Değerlendirme), Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2018.
  • DERİN, Fahri Çetin, Abdurrahman Abdi Paşa Vekâ’yinâmesi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1993.
  • DİNÇ, Ruhan, 18. Yüzyılda Osmanlı Merasimlerinin Mali Bir Unsuru: Atıyyeler, Yüksek Lisans Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2016.
  • EMECEN, Feridun, “Selim II”, DİA, İstanbul 2009, XXXVI, 414-418.
  • GENÇ, Nermin, Enderun Teşkilatından Seferli Odası ve Tarihi Gelişimi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2024.
  • GÖRÜR, Cem, Sultan III. Mustafa: Ailesi, Günlük Hayatı Dini ve İlmi İlgileri, Doktora Tezi, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilecik 2020.
  • İPŞİRLİ, Mehmet, “Musâhib”, DİA, Ankara 2020, XXXI, 230-231.
  • KESKİN, Neslihan Koç, “Enderûnlu Fâzıl’ın Sûrnâme-i Şehriyâr’ı Üzerine”, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı: 27 (2010) s. 149-186.
  • KOÇU, Reşad Ekrem, Topkapı Sarayı, İstanbul 2004, s. 206-212.
  • KÖPRÜLÜ, Orhan F., “Hâfız Ahmed Paşa”, DİA, İstanbul 1997, XV, 84-85.
  • ORTAYLI, İlber, Osmanlı Sarayında Hayat, İzmir 2008.
  • ÖCAL, Mustafa, “Âmin Alayı”, DİA, İstanbul 1991, III, 63.
  • ÖZTÜRK, Uğur, III. Murad Dönemi Yazılı Kültürü, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2022.
  • SAKAOĞLU, Necdet, Bu Mülkün Sultanları, İstanbul 2015.
  • ULUÇAY, M. Çağatay, Harem, II, İstanbul 2011.
  • USLU, Hayriye Büşra, III. Ahmed Devri Teşrîfâtı (A.d. 347: 1718-1725), Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2017.
  • UZUN, Mustafa İsmet, “Hubbî Hatun” DİA, İstanbul 1998, XVIII, 265-266.
  • UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, “Osmanlılar Zamanında Saraylarda Musiki Hayatı”, Belleten, Cilt: 41 Sayı: 161, Ankara 1977.
  • ÜNÜVAR, Safiye, Saray Hatıralarım, İstanbul 1964.
  • PAKALIN, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, C. 2, İstanbul 1983. YÜCEL, Yaşar, Osmanlı Devlet Teşkilatına Dair Kaynaklar, Kitâb-ı Müstetâb, Kitâbu Mesâlihi’l-Müslimîn ve Menâfi’i’l-Mü’minîn, Hırzü’l-Mülûk, Ankara 1988.

Yıl 2025, Sayı: 54, 107 - 126, 29.11.2025

Derya Elvan

Öz

Kaynakça

  • 1. Arşiv Vesikaları
  • T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  • Ali Emiri Tasnifi Sultan III. Ahmed Evrakı (AE.SAMD.III), nr. 226/21802.
  • Bâb-ı Âsafî Divan-ı Hümayun (Beylikçi) Kalemi Defterleri (A.DVN.d), nr. 806; nr. 806; nr. 806/6.
  • Bâb-ı Âsafî, Divan-ı Hümayun Mısır Valiliği Kalemi (A.DVN.MSR), nr. 1/95.
  • Bâb-ı Âsafî Dîvân-ı Hümâyûn Sicilleri Ruûs Defteri (A.DVNSRSK.d), nr. 31-76.
  • Bâb-ı Âsafî Mektubi Kalemi (A.MKT.), nr. 15/47.
  • Bâb-ı Âsafî Ruus Kalemi Dosya Kısmı (A.RSK), nr. 1074/298; nr. 1074/301.
  • Bâb-ı Âsafî Ruus Kalemi Defter Tasnifi (A.RSK.d), nr. 1573.C.4; nr. 1576/9.
  • Bâb-ı Defterî Haremeyn Muhasebesi Kalemi Defterleri (D.HMH.d), nr. 21629.
  • Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Defter Tasnifi (TS.MA.d), nr. 2344; nr. 2353/594; nr. 2372; nr. 8075.
  • Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrak Tasnifi (TS.MA.e), nr. 700/16; nr. 701/4-1.
  • 2. Kaynak Eserler
  • “Ahmed Resmî Efendi’nin Hamîletü’l-Küberâ’sı ve Müstakim-zâde Zeyli”, Zeynep Aycibin, Belgeler, XXII, Sayı 26, Ocak 2001.
  • Ahmed Vâsıf Efendi ve Mehâsinü'l-Âsâr ve Hakā’ku’l-Ahbâr'ı 1166-1188/1752-1774 (İnceleme ve Metin), haz. Nevzat Sağlam, Ankara 2020.
  • Defterdar Sarı Mehmed Paşa, Zübde-i Vekayiat Tahlil ve Metin (1066-1116/1656-1704), haz. Abdülkadir Özcan, Ankara 1995.
  • Derviş Abdullah, Risale-i Teberdariye Fî Ahvâl-i Dârüssaâde, Dârüssaâde Ağalarının Durumu Hakkında Baltaci’nın Raporu, Pınar Saka, İstanbul 2011.
  • Silâhdâr Fındıklılı Mehmed Ağa, Nusretnâme İnceleme-Metin (1106-1133/1695- 1721), haz. Mehmet Topal, Ankara 2018.
  • Tayyâr-zâde Atâ, Osmanlı Saray Tarihi, Târîh-i Enderûn, haz. Mehmet Arslan, İstanbul 2010.
  • 3. Araştırmalar
  • AFYONCU, Erhan, “Şemsi Ahmed Paşa”, DİA, İstanbul 2010, XXXVIII, 527-529.
  • AKGÜNDÜZ, Ahmed, Osmanlı’da Harem/İslam Hukukunda Kölelik-Cariyelik Müessesesi, İstanbul 1984.
  • AKTEMUR, Ramazan, Anonim Osmanlı Vekayinâmesi (H.1058-1106/M.1648-1694) (Metin ve Değerlendirme), Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2019.
  • BAŞKURT, Ahmet Çağrı, 351 Numaralı Sadaret Teşrifat Defteri Işığında Osmanlı Pâyitahtı’nda İcrâ Edilen Törenler (H.1105-1221/M.1693-1806), Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2017.
  • BOZKURT, Nebi, “Nedim”, DİA, İstanbul 2006, XXXII, 509-510.
  • BÖREKÇİ, Günhan Factions And Favorites At The Courts Of Sultan Ahmed I (r.1603-17) And His Immediate Predecessors, Graduate Program in History, The Ohio State University 2010.
  • ÇEVİK, Can, Naili Abdullah Paşa Defter-İ Teşrifat (Metin-Değerlendirme), Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2018.
  • DERİN, Fahri Çetin, Abdurrahman Abdi Paşa Vekâ’yinâmesi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1993.
  • DİNÇ, Ruhan, 18. Yüzyılda Osmanlı Merasimlerinin Mali Bir Unsuru: Atıyyeler, Yüksek Lisans Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2016.
  • EMECEN, Feridun, “Selim II”, DİA, İstanbul 2009, XXXVI, 414-418.
  • GENÇ, Nermin, Enderun Teşkilatından Seferli Odası ve Tarihi Gelişimi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2024.
  • GÖRÜR, Cem, Sultan III. Mustafa: Ailesi, Günlük Hayatı Dini ve İlmi İlgileri, Doktora Tezi, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilecik 2020.
  • İPŞİRLİ, Mehmet, “Musâhib”, DİA, Ankara 2020, XXXI, 230-231.
  • KESKİN, Neslihan Koç, “Enderûnlu Fâzıl’ın Sûrnâme-i Şehriyâr’ı Üzerine”, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı: 27 (2010) s. 149-186.
  • KOÇU, Reşad Ekrem, Topkapı Sarayı, İstanbul 2004, s. 206-212.
  • KÖPRÜLÜ, Orhan F., “Hâfız Ahmed Paşa”, DİA, İstanbul 1997, XV, 84-85.
  • ORTAYLI, İlber, Osmanlı Sarayında Hayat, İzmir 2008.
  • ÖCAL, Mustafa, “Âmin Alayı”, DİA, İstanbul 1991, III, 63.
  • ÖZTÜRK, Uğur, III. Murad Dönemi Yazılı Kültürü, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2022.
  • SAKAOĞLU, Necdet, Bu Mülkün Sultanları, İstanbul 2015.
  • ULUÇAY, M. Çağatay, Harem, II, İstanbul 2011.
  • USLU, Hayriye Büşra, III. Ahmed Devri Teşrîfâtı (A.d. 347: 1718-1725), Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2017.
  • UZUN, Mustafa İsmet, “Hubbî Hatun” DİA, İstanbul 1998, XVIII, 265-266.
  • UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, “Osmanlılar Zamanında Saraylarda Musiki Hayatı”, Belleten, Cilt: 41 Sayı: 161, Ankara 1977.
  • ÜNÜVAR, Safiye, Saray Hatıralarım, İstanbul 1964.
  • PAKALIN, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, C. 2, İstanbul 1983. YÜCEL, Yaşar, Osmanlı Devlet Teşkilatına Dair Kaynaklar, Kitâb-ı Müstetâb, Kitâbu Mesâlihi’l-Müslimîn ve Menâfi’i’l-Mü’minîn, Hırzü’l-Mülûk, Ankara 1988.

Yıl 2025, Sayı: 54, 107 - 126, 29.11.2025

Derya Elvan

Öz

Kaynakça

  • 1. Arşiv Vesikaları
  • T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  • Ali Emiri Tasnifi Sultan III. Ahmed Evrakı (AE.SAMD.III), nr. 226/21802.
  • Bâb-ı Âsafî Divan-ı Hümayun (Beylikçi) Kalemi Defterleri (A.DVN.d), nr. 806; nr. 806; nr. 806/6.
  • Bâb-ı Âsafî, Divan-ı Hümayun Mısır Valiliği Kalemi (A.DVN.MSR), nr. 1/95.
  • Bâb-ı Âsafî Dîvân-ı Hümâyûn Sicilleri Ruûs Defteri (A.DVNSRSK.d), nr. 31-76.
  • Bâb-ı Âsafî Mektubi Kalemi (A.MKT.), nr. 15/47.
  • Bâb-ı Âsafî Ruus Kalemi Dosya Kısmı (A.RSK), nr. 1074/298; nr. 1074/301.
  • Bâb-ı Âsafî Ruus Kalemi Defter Tasnifi (A.RSK.d), nr. 1573.C.4; nr. 1576/9.
  • Bâb-ı Defterî Haremeyn Muhasebesi Kalemi Defterleri (D.HMH.d), nr. 21629.
  • Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Defter Tasnifi (TS.MA.d), nr. 2344; nr. 2353/594; nr. 2372; nr. 8075.
  • Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrak Tasnifi (TS.MA.e), nr. 700/16; nr. 701/4-1.
  • 2. Kaynak Eserler
  • “Ahmed Resmî Efendi’nin Hamîletü’l-Küberâ’sı ve Müstakim-zâde Zeyli”, Zeynep Aycibin, Belgeler, XXII, Sayı 26, Ocak 2001.
  • Ahmed Vâsıf Efendi ve Mehâsinü'l-Âsâr ve Hakā’ku’l-Ahbâr'ı 1166-1188/1752-1774 (İnceleme ve Metin), haz. Nevzat Sağlam, Ankara 2020.
  • Defterdar Sarı Mehmed Paşa, Zübde-i Vekayiat Tahlil ve Metin (1066-1116/1656-1704), haz. Abdülkadir Özcan, Ankara 1995.
  • Derviş Abdullah, Risale-i Teberdariye Fî Ahvâl-i Dârüssaâde, Dârüssaâde Ağalarının Durumu Hakkında Baltaci’nın Raporu, Pınar Saka, İstanbul 2011.
  • Silâhdâr Fındıklılı Mehmed Ağa, Nusretnâme İnceleme-Metin (1106-1133/1695- 1721), haz. Mehmet Topal, Ankara 2018.
  • Tayyâr-zâde Atâ, Osmanlı Saray Tarihi, Târîh-i Enderûn, haz. Mehmet Arslan, İstanbul 2010.
  • 3. Araştırmalar
  • AFYONCU, Erhan, “Şemsi Ahmed Paşa”, DİA, İstanbul 2010, XXXVIII, 527-529.
  • AKGÜNDÜZ, Ahmed, Osmanlı’da Harem/İslam Hukukunda Kölelik-Cariyelik Müessesesi, İstanbul 1984.
  • AKTEMUR, Ramazan, Anonim Osmanlı Vekayinâmesi (H.1058-1106/M.1648-1694) (Metin ve Değerlendirme), Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2019.
  • BAŞKURT, Ahmet Çağrı, 351 Numaralı Sadaret Teşrifat Defteri Işığında Osmanlı Pâyitahtı’nda İcrâ Edilen Törenler (H.1105-1221/M.1693-1806), Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2017.
  • BOZKURT, Nebi, “Nedim”, DİA, İstanbul 2006, XXXII, 509-510.
  • BÖREKÇİ, Günhan Factions And Favorites At The Courts Of Sultan Ahmed I (r.1603-17) And His Immediate Predecessors, Graduate Program in History, The Ohio State University 2010.
  • ÇEVİK, Can, Naili Abdullah Paşa Defter-İ Teşrifat (Metin-Değerlendirme), Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2018.
  • DERİN, Fahri Çetin, Abdurrahman Abdi Paşa Vekâ’yinâmesi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1993.
  • DİNÇ, Ruhan, 18. Yüzyılda Osmanlı Merasimlerinin Mali Bir Unsuru: Atıyyeler, Yüksek Lisans Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2016.
  • EMECEN, Feridun, “Selim II”, DİA, İstanbul 2009, XXXVI, 414-418.
  • GENÇ, Nermin, Enderun Teşkilatından Seferli Odası ve Tarihi Gelişimi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2024.
  • GÖRÜR, Cem, Sultan III. Mustafa: Ailesi, Günlük Hayatı Dini ve İlmi İlgileri, Doktora Tezi, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilecik 2020.
  • İPŞİRLİ, Mehmet, “Musâhib”, DİA, Ankara 2020, XXXI, 230-231.
  • KESKİN, Neslihan Koç, “Enderûnlu Fâzıl’ın Sûrnâme-i Şehriyâr’ı Üzerine”, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı: 27 (2010) s. 149-186.
  • KOÇU, Reşad Ekrem, Topkapı Sarayı, İstanbul 2004, s. 206-212.
  • KÖPRÜLÜ, Orhan F., “Hâfız Ahmed Paşa”, DİA, İstanbul 1997, XV, 84-85.
  • ORTAYLI, İlber, Osmanlı Sarayında Hayat, İzmir 2008.
  • ÖCAL, Mustafa, “Âmin Alayı”, DİA, İstanbul 1991, III, 63.
  • ÖZTÜRK, Uğur, III. Murad Dönemi Yazılı Kültürü, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2022.
  • SAKAOĞLU, Necdet, Bu Mülkün Sultanları, İstanbul 2015.
  • ULUÇAY, M. Çağatay, Harem, II, İstanbul 2011.
  • USLU, Hayriye Büşra, III. Ahmed Devri Teşrîfâtı (A.d. 347: 1718-1725), Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2017.
  • UZUN, Mustafa İsmet, “Hubbî Hatun” DİA, İstanbul 1998, XVIII, 265-266.
  • UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, “Osmanlılar Zamanında Saraylarda Musiki Hayatı”, Belleten, Cilt: 41 Sayı: 161, Ankara 1977.
  • ÜNÜVAR, Safiye, Saray Hatıralarım, İstanbul 1964.
  • PAKALIN, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, C. 2, İstanbul 1983. YÜCEL, Yaşar, Osmanlı Devlet Teşkilatına Dair Kaynaklar, Kitâb-ı Müstetâb, Kitâbu Mesâlihi’l-Müslimîn ve Menâfi’i’l-Mü’minîn, Hırzü’l-Mülûk, Ankara 1988.

OSMANLI SARAY TEŞKİLATINDA KARA HADIM MUSÂHİB AĞALAR

Yıl 2025, Sayı: 54, 107 - 126, 29.11.2025

Derya Elvan

Öz

Padişah tarafından seçilen ve şahsi işleri için görevlendirilen kişilere musâhib denilmektedir. Musâhibler sarayda ve saray dışında ifa edilen farklı hizmetlerde istihdam edilirler. Padişahın hizmetinde musâhib olarak görev yapan bu kişiler hakkında Osmanlı tarihi çalışmalarında yeterli literatür oluşmamıştır. Yapılan çalışmalarda da genellikle vezir-musâhibler ele alınmıştır. Bu makale söz konusu eksiklikten hareketle harem çatısı altında istihdam edilen kara hadım musâhib ağalar hakkında bilgi vermeyi amaçlamaktadır. Bu çerçevede kara hadım musâhib ağaların nasıl yetiştikleri, tayin prosedürleri, görevleri, teşrifattaki yerleri ve gelirleri ortaya koyulmaya çalışılacaktır. Dönem olarak ise 18. yüzyılın ilk yarısı incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

Musahib Harem Darüssaade Osmanlı Sarayı Hadım

Etik Beyan

Bu makalenin hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

Kaynakça

  • 1. Arşiv Vesikaları
  • T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  • Ali Emiri Tasnifi Sultan III. Ahmed Evrakı (AE.SAMD.III), nr. 226/21802.
  • Bâb-ı Âsafî Divan-ı Hümayun (Beylikçi) Kalemi Defterleri (A.DVN.d), nr. 806; nr. 806; nr. 806/6.
  • Bâb-ı Âsafî, Divan-ı Hümayun Mısır Valiliği Kalemi (A.DVN.MSR), nr. 1/95.
  • Bâb-ı Âsafî Dîvân-ı Hümâyûn Sicilleri Ruûs Defteri (A.DVNSRSK.d), nr. 31-76.
  • Bâb-ı Âsafî Mektubi Kalemi (A.MKT.), nr. 15/47.
  • Bâb-ı Âsafî Ruus Kalemi Dosya Kısmı (A.RSK), nr. 1074/298; nr. 1074/301.
  • Bâb-ı Âsafî Ruus Kalemi Defter Tasnifi (A.RSK.d), nr. 1573.C.4; nr. 1576/9.
  • Bâb-ı Defterî Haremeyn Muhasebesi Kalemi Defterleri (D.HMH.d), nr. 21629.
  • Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Defter Tasnifi (TS.MA.d), nr. 2344; nr. 2353/594; nr. 2372; nr. 8075.
  • Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrak Tasnifi (TS.MA.e), nr. 700/16; nr. 701/4-1.
  • 2. Kaynak Eserler
  • “Ahmed Resmî Efendi’nin Hamîletü’l-Küberâ’sı ve Müstakim-zâde Zeyli”, Zeynep Aycibin, Belgeler, XXII, Sayı 26, Ocak 2001.
  • Ahmed Vâsıf Efendi ve Mehâsinü'l-Âsâr ve Hakā’ku’l-Ahbâr'ı 1166-1188/1752-1774 (İnceleme ve Metin), haz. Nevzat Sağlam, Ankara 2020.
  • Defterdar Sarı Mehmed Paşa, Zübde-i Vekayiat Tahlil ve Metin (1066-1116/1656-1704), haz. Abdülkadir Özcan, Ankara 1995.
  • Derviş Abdullah, Risale-i Teberdariye Fî Ahvâl-i Dârüssaâde, Dârüssaâde Ağalarının Durumu Hakkında Baltaci’nın Raporu, Pınar Saka, İstanbul 2011.
  • Silâhdâr Fındıklılı Mehmed Ağa, Nusretnâme İnceleme-Metin (1106-1133/1695- 1721), haz. Mehmet Topal, Ankara 2018.
  • Tayyâr-zâde Atâ, Osmanlı Saray Tarihi, Târîh-i Enderûn, haz. Mehmet Arslan, İstanbul 2010.
  • 3. Araştırmalar
  • AFYONCU, Erhan, “Şemsi Ahmed Paşa”, DİA, İstanbul 2010, XXXVIII, 527-529.
  • AKGÜNDÜZ, Ahmed, Osmanlı’da Harem/İslam Hukukunda Kölelik-Cariyelik Müessesesi, İstanbul 1984.
  • AKTEMUR, Ramazan, Anonim Osmanlı Vekayinâmesi (H.1058-1106/M.1648-1694) (Metin ve Değerlendirme), Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2019.
  • BAŞKURT, Ahmet Çağrı, 351 Numaralı Sadaret Teşrifat Defteri Işığında Osmanlı Pâyitahtı’nda İcrâ Edilen Törenler (H.1105-1221/M.1693-1806), Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2017.
  • BOZKURT, Nebi, “Nedim”, DİA, İstanbul 2006, XXXII, 509-510.
  • BÖREKÇİ, Günhan Factions And Favorites At The Courts Of Sultan Ahmed I (r.1603-17) And His Immediate Predecessors, Graduate Program in History, The Ohio State University 2010.
  • ÇEVİK, Can, Naili Abdullah Paşa Defter-İ Teşrifat (Metin-Değerlendirme), Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2018.
  • DERİN, Fahri Çetin, Abdurrahman Abdi Paşa Vekâ’yinâmesi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1993.
  • DİNÇ, Ruhan, 18. Yüzyılda Osmanlı Merasimlerinin Mali Bir Unsuru: Atıyyeler, Yüksek Lisans Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2016.
  • EMECEN, Feridun, “Selim II”, DİA, İstanbul 2009, XXXVI, 414-418.
  • GENÇ, Nermin, Enderun Teşkilatından Seferli Odası ve Tarihi Gelişimi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2024.
  • GÖRÜR, Cem, Sultan III. Mustafa: Ailesi, Günlük Hayatı Dini ve İlmi İlgileri, Doktora Tezi, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilecik 2020.
  • İPŞİRLİ, Mehmet, “Musâhib”, DİA, Ankara 2020, XXXI, 230-231.
  • KESKİN, Neslihan Koç, “Enderûnlu Fâzıl’ın Sûrnâme-i Şehriyâr’ı Üzerine”, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı: 27 (2010) s. 149-186.
  • KOÇU, Reşad Ekrem, Topkapı Sarayı, İstanbul 2004, s. 206-212.
  • KÖPRÜLÜ, Orhan F., “Hâfız Ahmed Paşa”, DİA, İstanbul 1997, XV, 84-85.
  • ORTAYLI, İlber, Osmanlı Sarayında Hayat, İzmir 2008.
  • ÖCAL, Mustafa, “Âmin Alayı”, DİA, İstanbul 1991, III, 63.
  • ÖZTÜRK, Uğur, III. Murad Dönemi Yazılı Kültürü, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2022.
  • SAKAOĞLU, Necdet, Bu Mülkün Sultanları, İstanbul 2015.
  • ULUÇAY, M. Çağatay, Harem, II, İstanbul 2011.
  • USLU, Hayriye Büşra, III. Ahmed Devri Teşrîfâtı (A.d. 347: 1718-1725), Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2017.
  • UZUN, Mustafa İsmet, “Hubbî Hatun” DİA, İstanbul 1998, XVIII, 265-266.
  • UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, “Osmanlılar Zamanında Saraylarda Musiki Hayatı”, Belleten, Cilt: 41 Sayı: 161, Ankara 1977.
  • ÜNÜVAR, Safiye, Saray Hatıralarım, İstanbul 1964.
  • PAKALIN, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, C. 2, İstanbul 1983. YÜCEL, Yaşar, Osmanlı Devlet Teşkilatına Dair Kaynaklar, Kitâb-ı Müstetâb, Kitâbu Mesâlihi’l-Müslimîn ve Menâfi’i’l-Mü’minîn, Hırzü’l-Mülûk, Ankara 1988.

Yıl 2025, Sayı: 54, 107 - 126, 29.11.2025

Derya Elvan

Öz

Kaynakça

  • 1. Arşiv Vesikaları
  • T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  • Ali Emiri Tasnifi Sultan III. Ahmed Evrakı (AE.SAMD.III), nr. 226/21802.
  • Bâb-ı Âsafî Divan-ı Hümayun (Beylikçi) Kalemi Defterleri (A.DVN.d), nr. 806; nr. 806; nr. 806/6.
  • Bâb-ı Âsafî, Divan-ı Hümayun Mısır Valiliği Kalemi (A.DVN.MSR), nr. 1/95.
  • Bâb-ı Âsafî Dîvân-ı Hümâyûn Sicilleri Ruûs Defteri (A.DVNSRSK.d), nr. 31-76.
  • Bâb-ı Âsafî Mektubi Kalemi (A.MKT.), nr. 15/47.
  • Bâb-ı Âsafî Ruus Kalemi Dosya Kısmı (A.RSK), nr. 1074/298; nr. 1074/301.
  • Bâb-ı Âsafî Ruus Kalemi Defter Tasnifi (A.RSK.d), nr. 1573.C.4; nr. 1576/9.
  • Bâb-ı Defterî Haremeyn Muhasebesi Kalemi Defterleri (D.HMH.d), nr. 21629.
  • Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Defter Tasnifi (TS.MA.d), nr. 2344; nr. 2353/594; nr. 2372; nr. 8075.
  • Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrak Tasnifi (TS.MA.e), nr. 700/16; nr. 701/4-1.
  • 2. Kaynak Eserler
  • “Ahmed Resmî Efendi’nin Hamîletü’l-Küberâ’sı ve Müstakim-zâde Zeyli”, Zeynep Aycibin, Belgeler, XXII, Sayı 26, Ocak 2001.
  • Ahmed Vâsıf Efendi ve Mehâsinü'l-Âsâr ve Hakā’ku’l-Ahbâr'ı 1166-1188/1752-1774 (İnceleme ve Metin), haz. Nevzat Sağlam, Ankara 2020.
  • Defterdar Sarı Mehmed Paşa, Zübde-i Vekayiat Tahlil ve Metin (1066-1116/1656-1704), haz. Abdülkadir Özcan, Ankara 1995.
  • Derviş Abdullah, Risale-i Teberdariye Fî Ahvâl-i Dârüssaâde, Dârüssaâde Ağalarının Durumu Hakkında Baltaci’nın Raporu, Pınar Saka, İstanbul 2011.
  • Silâhdâr Fındıklılı Mehmed Ağa, Nusretnâme İnceleme-Metin (1106-1133/1695- 1721), haz. Mehmet Topal, Ankara 2018.
  • Tayyâr-zâde Atâ, Osmanlı Saray Tarihi, Târîh-i Enderûn, haz. Mehmet Arslan, İstanbul 2010.
  • 3. Araştırmalar
  • AFYONCU, Erhan, “Şemsi Ahmed Paşa”, DİA, İstanbul 2010, XXXVIII, 527-529.
  • AKGÜNDÜZ, Ahmed, Osmanlı’da Harem/İslam Hukukunda Kölelik-Cariyelik Müessesesi, İstanbul 1984.
  • AKTEMUR, Ramazan, Anonim Osmanlı Vekayinâmesi (H.1058-1106/M.1648-1694) (Metin ve Değerlendirme), Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2019.
  • BAŞKURT, Ahmet Çağrı, 351 Numaralı Sadaret Teşrifat Defteri Işığında Osmanlı Pâyitahtı’nda İcrâ Edilen Törenler (H.1105-1221/M.1693-1806), Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2017.
  • BOZKURT, Nebi, “Nedim”, DİA, İstanbul 2006, XXXII, 509-510.
  • BÖREKÇİ, Günhan Factions And Favorites At The Courts Of Sultan Ahmed I (r.1603-17) And His Immediate Predecessors, Graduate Program in History, The Ohio State University 2010.
  • ÇEVİK, Can, Naili Abdullah Paşa Defter-İ Teşrifat (Metin-Değerlendirme), Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2018.
  • DERİN, Fahri Çetin, Abdurrahman Abdi Paşa Vekâ’yinâmesi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1993.
  • DİNÇ, Ruhan, 18. Yüzyılda Osmanlı Merasimlerinin Mali Bir Unsuru: Atıyyeler, Yüksek Lisans Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2016.
  • EMECEN, Feridun, “Selim II”, DİA, İstanbul 2009, XXXVI, 414-418.
  • GENÇ, Nermin, Enderun Teşkilatından Seferli Odası ve Tarihi Gelişimi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2024.
  • GÖRÜR, Cem, Sultan III. Mustafa: Ailesi, Günlük Hayatı Dini ve İlmi İlgileri, Doktora Tezi, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilecik 2020.
  • İPŞİRLİ, Mehmet, “Musâhib”, DİA, Ankara 2020, XXXI, 230-231.
  • KESKİN, Neslihan Koç, “Enderûnlu Fâzıl’ın Sûrnâme-i Şehriyâr’ı Üzerine”, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı: 27 (2010) s. 149-186.
  • KOÇU, Reşad Ekrem, Topkapı Sarayı, İstanbul 2004, s. 206-212.
  • KÖPRÜLÜ, Orhan F., “Hâfız Ahmed Paşa”, DİA, İstanbul 1997, XV, 84-85.
  • ORTAYLI, İlber, Osmanlı Sarayında Hayat, İzmir 2008.
  • ÖCAL, Mustafa, “Âmin Alayı”, DİA, İstanbul 1991, III, 63.
  • ÖZTÜRK, Uğur, III. Murad Dönemi Yazılı Kültürü, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2022.
  • SAKAOĞLU, Necdet, Bu Mülkün Sultanları, İstanbul 2015.
  • ULUÇAY, M. Çağatay, Harem, II, İstanbul 2011.
  • USLU, Hayriye Büşra, III. Ahmed Devri Teşrîfâtı (A.d. 347: 1718-1725), Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2017.
  • UZUN, Mustafa İsmet, “Hubbî Hatun” DİA, İstanbul 1998, XVIII, 265-266.
  • UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, “Osmanlılar Zamanında Saraylarda Musiki Hayatı”, Belleten, Cilt: 41 Sayı: 161, Ankara 1977.
  • ÜNÜVAR, Safiye, Saray Hatıralarım, İstanbul 1964.
  • PAKALIN, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, C. 2, İstanbul 1983. YÜCEL, Yaşar, Osmanlı Devlet Teşkilatına Dair Kaynaklar, Kitâb-ı Müstetâb, Kitâbu Mesâlihi’l-Müslimîn ve Menâfi’i’l-Mü’minîn, Hırzü’l-Mülûk, Ankara 1988.

Yıl 2025, Sayı: 54, 107 - 126, 29.11.2025

Derya Elvan

Öz

Kaynakça

  • 1. Arşiv Vesikaları
  • T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  • Ali Emiri Tasnifi Sultan III. Ahmed Evrakı (AE.SAMD.III), nr. 226/21802.
  • Bâb-ı Âsafî Divan-ı Hümayun (Beylikçi) Kalemi Defterleri (A.DVN.d), nr. 806; nr. 806; nr. 806/6.
  • Bâb-ı Âsafî, Divan-ı Hümayun Mısır Valiliği Kalemi (A.DVN.MSR), nr. 1/95.
  • Bâb-ı Âsafî Dîvân-ı Hümâyûn Sicilleri Ruûs Defteri (A.DVNSRSK.d), nr. 31-76.
  • Bâb-ı Âsafî Mektubi Kalemi (A.MKT.), nr. 15/47.
  • Bâb-ı Âsafî Ruus Kalemi Dosya Kısmı (A.RSK), nr. 1074/298; nr. 1074/301.
  • Bâb-ı Âsafî Ruus Kalemi Defter Tasnifi (A.RSK.d), nr. 1573.C.4; nr. 1576/9.
  • Bâb-ı Defterî Haremeyn Muhasebesi Kalemi Defterleri (D.HMH.d), nr. 21629.
  • Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Defter Tasnifi (TS.MA.d), nr. 2344; nr. 2353/594; nr. 2372; nr. 8075.
  • Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrak Tasnifi (TS.MA.e), nr. 700/16; nr. 701/4-1.
  • 2. Kaynak Eserler
  • “Ahmed Resmî Efendi’nin Hamîletü’l-Küberâ’sı ve Müstakim-zâde Zeyli”, Zeynep Aycibin, Belgeler, XXII, Sayı 26, Ocak 2001.
  • Ahmed Vâsıf Efendi ve Mehâsinü'l-Âsâr ve Hakā’ku’l-Ahbâr'ı 1166-1188/1752-1774 (İnceleme ve Metin), haz. Nevzat Sağlam, Ankara 2020.
  • Defterdar Sarı Mehmed Paşa, Zübde-i Vekayiat Tahlil ve Metin (1066-1116/1656-1704), haz. Abdülkadir Özcan, Ankara 1995.
  • Derviş Abdullah, Risale-i Teberdariye Fî Ahvâl-i Dârüssaâde, Dârüssaâde Ağalarının Durumu Hakkında Baltaci’nın Raporu, Pınar Saka, İstanbul 2011.
  • Silâhdâr Fındıklılı Mehmed Ağa, Nusretnâme İnceleme-Metin (1106-1133/1695- 1721), haz. Mehmet Topal, Ankara 2018.
  • Tayyâr-zâde Atâ, Osmanlı Saray Tarihi, Târîh-i Enderûn, haz. Mehmet Arslan, İstanbul 2010.
  • 3. Araştırmalar
  • AFYONCU, Erhan, “Şemsi Ahmed Paşa”, DİA, İstanbul 2010, XXXVIII, 527-529.
  • AKGÜNDÜZ, Ahmed, Osmanlı’da Harem/İslam Hukukunda Kölelik-Cariyelik Müessesesi, İstanbul 1984.
  • AKTEMUR, Ramazan, Anonim Osmanlı Vekayinâmesi (H.1058-1106/M.1648-1694) (Metin ve Değerlendirme), Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2019.
  • BAŞKURT, Ahmet Çağrı, 351 Numaralı Sadaret Teşrifat Defteri Işığında Osmanlı Pâyitahtı’nda İcrâ Edilen Törenler (H.1105-1221/M.1693-1806), Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2017.
  • BOZKURT, Nebi, “Nedim”, DİA, İstanbul 2006, XXXII, 509-510.
  • BÖREKÇİ, Günhan Factions And Favorites At The Courts Of Sultan Ahmed I (r.1603-17) And His Immediate Predecessors, Graduate Program in History, The Ohio State University 2010.
  • ÇEVİK, Can, Naili Abdullah Paşa Defter-İ Teşrifat (Metin-Değerlendirme), Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2018.
  • DERİN, Fahri Çetin, Abdurrahman Abdi Paşa Vekâ’yinâmesi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1993.
  • DİNÇ, Ruhan, 18. Yüzyılda Osmanlı Merasimlerinin Mali Bir Unsuru: Atıyyeler, Yüksek Lisans Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2016.
  • EMECEN, Feridun, “Selim II”, DİA, İstanbul 2009, XXXVI, 414-418.
  • GENÇ, Nermin, Enderun Teşkilatından Seferli Odası ve Tarihi Gelişimi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2024.
  • GÖRÜR, Cem, Sultan III. Mustafa: Ailesi, Günlük Hayatı Dini ve İlmi İlgileri, Doktora Tezi, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilecik 2020.
  • İPŞİRLİ, Mehmet, “Musâhib”, DİA, Ankara 2020, XXXI, 230-231.
  • KESKİN, Neslihan Koç, “Enderûnlu Fâzıl’ın Sûrnâme-i Şehriyâr’ı Üzerine”, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı: 27 (2010) s. 149-186.
  • KOÇU, Reşad Ekrem, Topkapı Sarayı, İstanbul 2004, s. 206-212.
  • KÖPRÜLÜ, Orhan F., “Hâfız Ahmed Paşa”, DİA, İstanbul 1997, XV, 84-85.
  • ORTAYLI, İlber, Osmanlı Sarayında Hayat, İzmir 2008.
  • ÖCAL, Mustafa, “Âmin Alayı”, DİA, İstanbul 1991, III, 63.
  • ÖZTÜRK, Uğur, III. Murad Dönemi Yazılı Kültürü, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2022.
  • SAKAOĞLU, Necdet, Bu Mülkün Sultanları, İstanbul 2015.
  • ULUÇAY, M. Çağatay, Harem, II, İstanbul 2011.
  • USLU, Hayriye Büşra, III. Ahmed Devri Teşrîfâtı (A.d. 347: 1718-1725), Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2017.
  • UZUN, Mustafa İsmet, “Hubbî Hatun” DİA, İstanbul 1998, XVIII, 265-266.
  • UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, “Osmanlılar Zamanında Saraylarda Musiki Hayatı”, Belleten, Cilt: 41 Sayı: 161, Ankara 1977.
  • ÜNÜVAR, Safiye, Saray Hatıralarım, İstanbul 1964.
  • PAKALIN, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, C. 2, İstanbul 1983. YÜCEL, Yaşar, Osmanlı Devlet Teşkilatına Dair Kaynaklar, Kitâb-ı Müstetâb, Kitâbu Mesâlihi’l-Müslimîn ve Menâfi’i’l-Mü’minîn, Hırzü’l-Mülûk, Ankara 1988.

Yıl 2025, Sayı: 54, 107 - 126, 29.11.2025

Derya Elvan

Öz

Kaynakça

  • 1. Arşiv Vesikaları
  • T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  • Ali Emiri Tasnifi Sultan III. Ahmed Evrakı (AE.SAMD.III), nr. 226/21802.
  • Bâb-ı Âsafî Divan-ı Hümayun (Beylikçi) Kalemi Defterleri (A.DVN.d), nr. 806; nr. 806; nr. 806/6.
  • Bâb-ı Âsafî, Divan-ı Hümayun Mısır Valiliği Kalemi (A.DVN.MSR), nr. 1/95.
  • Bâb-ı Âsafî Dîvân-ı Hümâyûn Sicilleri Ruûs Defteri (A.DVNSRSK.d), nr. 31-76.
  • Bâb-ı Âsafî Mektubi Kalemi (A.MKT.), nr. 15/47.
  • Bâb-ı Âsafî Ruus Kalemi Dosya Kısmı (A.RSK), nr. 1074/298; nr. 1074/301.
  • Bâb-ı Âsafî Ruus Kalemi Defter Tasnifi (A.RSK.d), nr. 1573.C.4; nr. 1576/9.
  • Bâb-ı Defterî Haremeyn Muhasebesi Kalemi Defterleri (D.HMH.d), nr. 21629.
  • Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Defter Tasnifi (TS.MA.d), nr. 2344; nr. 2353/594; nr. 2372; nr. 8075.
  • Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrak Tasnifi (TS.MA.e), nr. 700/16; nr. 701/4-1.
  • 2. Kaynak Eserler
  • “Ahmed Resmî Efendi’nin Hamîletü’l-Küberâ’sı ve Müstakim-zâde Zeyli”, Zeynep Aycibin, Belgeler, XXII, Sayı 26, Ocak 2001.
  • Ahmed Vâsıf Efendi ve Mehâsinü'l-Âsâr ve Hakā’ku’l-Ahbâr'ı 1166-1188/1752-1774 (İnceleme ve Metin), haz. Nevzat Sağlam, Ankara 2020.
  • Defterdar Sarı Mehmed Paşa, Zübde-i Vekayiat Tahlil ve Metin (1066-1116/1656-1704), haz. Abdülkadir Özcan, Ankara 1995.
  • Derviş Abdullah, Risale-i Teberdariye Fî Ahvâl-i Dârüssaâde, Dârüssaâde Ağalarının Durumu Hakkında Baltaci’nın Raporu, Pınar Saka, İstanbul 2011.
  • Silâhdâr Fındıklılı Mehmed Ağa, Nusretnâme İnceleme-Metin (1106-1133/1695- 1721), haz. Mehmet Topal, Ankara 2018.
  • Tayyâr-zâde Atâ, Osmanlı Saray Tarihi, Târîh-i Enderûn, haz. Mehmet Arslan, İstanbul 2010.
  • 3. Araştırmalar
  • AFYONCU, Erhan, “Şemsi Ahmed Paşa”, DİA, İstanbul 2010, XXXVIII, 527-529.
  • AKGÜNDÜZ, Ahmed, Osmanlı’da Harem/İslam Hukukunda Kölelik-Cariyelik Müessesesi, İstanbul 1984.
  • AKTEMUR, Ramazan, Anonim Osmanlı Vekayinâmesi (H.1058-1106/M.1648-1694) (Metin ve Değerlendirme), Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2019.
  • BAŞKURT, Ahmet Çağrı, 351 Numaralı Sadaret Teşrifat Defteri Işığında Osmanlı Pâyitahtı’nda İcrâ Edilen Törenler (H.1105-1221/M.1693-1806), Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2017.
  • BOZKURT, Nebi, “Nedim”, DİA, İstanbul 2006, XXXII, 509-510.
  • BÖREKÇİ, Günhan Factions And Favorites At The Courts Of Sultan Ahmed I (r.1603-17) And His Immediate Predecessors, Graduate Program in History, The Ohio State University 2010.
  • ÇEVİK, Can, Naili Abdullah Paşa Defter-İ Teşrifat (Metin-Değerlendirme), Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2018.
  • DERİN, Fahri Çetin, Abdurrahman Abdi Paşa Vekâ’yinâmesi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1993.
  • DİNÇ, Ruhan, 18. Yüzyılda Osmanlı Merasimlerinin Mali Bir Unsuru: Atıyyeler, Yüksek Lisans Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2016.
  • EMECEN, Feridun, “Selim II”, DİA, İstanbul 2009, XXXVI, 414-418.
  • GENÇ, Nermin, Enderun Teşkilatından Seferli Odası ve Tarihi Gelişimi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2024.
  • GÖRÜR, Cem, Sultan III. Mustafa: Ailesi, Günlük Hayatı Dini ve İlmi İlgileri, Doktora Tezi, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilecik 2020.
  • İPŞİRLİ, Mehmet, “Musâhib”, DİA, Ankara 2020, XXXI, 230-231.
  • KESKİN, Neslihan Koç, “Enderûnlu Fâzıl’ın Sûrnâme-i Şehriyâr’ı Üzerine”, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı: 27 (2010) s. 149-186.
  • KOÇU, Reşad Ekrem, Topkapı Sarayı, İstanbul 2004, s. 206-212.
  • KÖPRÜLÜ, Orhan F., “Hâfız Ahmed Paşa”, DİA, İstanbul 1997, XV, 84-85.
  • ORTAYLI, İlber, Osmanlı Sarayında Hayat, İzmir 2008.
  • ÖCAL, Mustafa, “Âmin Alayı”, DİA, İstanbul 1991, III, 63.
  • ÖZTÜRK, Uğur, III. Murad Dönemi Yazılı Kültürü, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2022.
  • SAKAOĞLU, Necdet, Bu Mülkün Sultanları, İstanbul 2015.
  • ULUÇAY, M. Çağatay, Harem, II, İstanbul 2011.
  • USLU, Hayriye Büşra, III. Ahmed Devri Teşrîfâtı (A.d. 347: 1718-1725), Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2017.
  • UZUN, Mustafa İsmet, “Hubbî Hatun” DİA, İstanbul 1998, XVIII, 265-266.
  • UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, “Osmanlılar Zamanında Saraylarda Musiki Hayatı”, Belleten, Cilt: 41 Sayı: 161, Ankara 1977.
  • ÜNÜVAR, Safiye, Saray Hatıralarım, İstanbul 1964.
  • PAKALIN, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, C. 2, İstanbul 1983. YÜCEL, Yaşar, Osmanlı Devlet Teşkilatına Dair Kaynaklar, Kitâb-ı Müstetâb, Kitâbu Mesâlihi’l-Müslimîn ve Menâfi’i’l-Mü’minîn, Hırzü’l-Mülûk, Ankara 1988.
Toplam 46 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Osmanlı Merkez Teşkilatı
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

Derya Elvan 0000-0002-8610-7364

Gönderilme Tarihi 13 Mayıs 2025
Kabul Tarihi 10 Ekim 2025
Yayımlanma Tarihi 29 Kasım 2025
Yayımlandığı Sayı Yıl 2025 Sayı: 54

Kaynak Göster

MLA Elvan, Derya. “OSMANLI SARAY TEŞKİLATINDA KARA HADIM MUSÂHİB AĞALAR”. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, sy. 54, 2025, ss. 107-26.

Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni



Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.

-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,

-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,

-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,

-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,

-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,

- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,

-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,

-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.


Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.





Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies

Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.

-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,

-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,

-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,

-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,

-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,

-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,

-Use of technology-assisted interpreting tools,

-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.

Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.