Eski Uygurca Budist Metinlere Göre Buddha’nın Fiziki Betimlemesi

Öz

Bir şehzade olarak dünyaya gelen Śākyamuni Buddha, manevi arayışla dünyevi hayatı terk ederek aydınlığa erişmiştir. Buddha, gün geçtikçe diğer insanlardan farklı ve üstün olduğunu vurgulayan insanüstü vasıflar ile donatılmış ve sonuç olarak dinî kimliği tarihsel kimliğinin önüne geçmiştir. Ancak kendisine yüklenen özellikler mitolojik anlatımlarla yorumlandığı için gerçekçi bir betimlemeden uzaklaşılmıştır. Buddha anlatılarıyla şekillenen Budist sanat abartılı ve ihtişamlı bir görselliğe sahiptir. Bütün olağanüstü anlatımlardan arındırarak gerçekçi bir Buddha portresi ortaya koymak ise oldukça zordur. Ancak bütün zorluklara rağmen bu çalışmada eski Uygurca Budist metinlerden hareketle gerçekçi bir Buddha portresi ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu betimlemelerde doğadan insana aktarımlar ön plana çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Buddha,
• Eski Uygurca
• fiziksel betimleme
• mitolojik anlatılar

Kaynakça

1. BARUTÇU ÖZÖNDER, Sema, “Eski Türkçede Buddha’nın 32 Lakşanası”, Türk Dil Kurumu Yıllığı. Türk Dili Araştırmaları – Belleten, Ankara 1987.
2. ELİADE, Mircea, Dinin Anlamı ve Sosyal Fonksiyonu Menşe’lerin Özlemi, Çev.: Mehmet Aydın, Literatürk acedemia, 5.baskı, Konya 2021.
3. ELİADE, Mircea, Dinler Tarihine Giriş, Çev.: Lale Arslan Özcan, 4. Baskı, Alfa Yayımları, İstanbul 2022.
4. ELİADE, Mircea, Dinsel İnançlar ve Düşünceler Tarihi: Gotama Budha’dan Hıristiyanlığın Doğuşuna, Çev.: Ali Berktay, Alfa Yayınevi, 4.Baskı, İstanbul 2024.
5. ERGÜVEN, İsmail Hakkı, Hsüan-Tsang’ın Seyahatnamesi (7. Yüzyıl) (Metin Çevirisi ve Değerlendirme), Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Çanakkale 2011.
6. GAKKAİ, Soka, Dictionari of Buddhism, Nichiren Buddhism Library, https://www.nichirenlibrary.org, (Erişim Tarihi: 06.02.2025).
7. KEİTH, Arthur Berriedale, Hint Mitolojisi Efsaneler ve İnançlar Diyarı, Çev.: İnönü Korkmaz, Maya Kitap, İstanbul 2021.
8. NAKAMURA, Hajime, Budha, Çev.: Zeynep Seyhan, 2. Basım, Türkiye İş Bankası Kültür yayınları, İstanbul 2017.

9. PATTANAİK, Devdutt, Mit ve Mitya Hint Mitolojisine Giriş, Çev.: Çiğdem Erkal, Doğu Batı Yayınları, Ankara 2006.
10. SANGHARAKSHİTA, Buda Kimdir?, Çev.: Berna Biçen, Hermes Yayınları, İstanbul 2012.
11. SEVİM, Serap, Eski Uygurca Metinlerden Buddha’ya Bakmak, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2025.
12. SOOTHİLL, William E., Hodous Lewis, A Dictionary of Chinese Buddhist Terms with Sanskrit and English Equivalents and a Sanskrit-Pali Index, Kegan Paul, Trench, Trubner & Co., Ltd., London 1975.
13. STÖRİG, H.J., İlk Çağ Felsefesi Hint-Çin-Yunan, 4. Baskı, Çev.: Ömer Cemal Güngören, Yol Yayınları, İstanbul 2020.
14. ŞEN, Serkan, Eski Uygur Türkçesi Dersleri, Kesit Yayınları, İstanbul 2016.
15. ÖLMEZ, Mehmet, Altun Yaruk III. Kitap (= 5. Bölüm), Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi:1, Ankara 1991.
16. WİLKENS, Jens, Handwörterbuch des Altuigurischen Altuigurisch – Deutsch- Türkisch, Akademie der Wissenschaften zu Göttingen 2021.