Political Marriages Between Armenians and Crusaders During The Crusades ..

Öz

Haçlı Seferleri Döneminde Ermeniler ve Haçlılar Arasında Yaşanan Siyasi Evlilikler

Öz

Ermeniler Bizans İmparatorluğu’nun hakimiyeti altında Anadolu’nun doğusundan Kilikya, Orta Anadolu ve Güney Doğu Anadolu’ya göçe zorlandılar. XI. yüzyılın ikinci yarısında Türklerin Anadolu’ya gelmesi ile Bizans’ın Anadolu’daki gücü zayıfladı ve Ermeniler Türklerin hakimiyeti altında vassal küçük beylikler kurdular. Haçlı Seferlerinin başlaması ve Haçlı ordularının Anadolu’ya gelmesi ile Ermeniler Bizans’a ve Türklere karşı Haçlıları desteklediler. Onların yardımıyla sahip oldukları topraklarda bağımsız devlet kurma hayaline kapıldılar. Birinci Haçlı Seferi sırasında kurulan Latin Haçlı devletleri ile Anadolu’daki Ermeniler arasındaki ilişkiler çok yönlü olarak devam etti. Haçlı-Ermeni ilişkilerinin en dikkat çekici yönü ise aralarında kurulan akrabalık ilişkileridir. Urfa Haçlı Kontluğu’nun kurucusu ve aynı zamanda Kudüs Kralı Baudouin de Bolougne’un Ermeniler ile başlattığı akrabalık ilişkileri birçok Haçlı lideri ve şövalyeleri tarafından da uygulanmıştır. Bu çalışmada Haçlıların Doğu’daki en büyük destekçisi olan Ermeni ileri gelenleri ile Haçlı liderleri arasındaki siyasi evlilikler, bu evliliklerin hangi amaçlarla gerçekleştirildiği ve neticesinde ne gibi olaylara ortam hazırladığı ayrıntılarıyla incelenmektedir. Çalışma sırasında dönemin ana kaynakları esas alınmıştır. Ayrıca konu ile alakalı araştırma eserlerden de faydalanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ermeniler
• Haçlılar
• Siyasi Evlilikler
• I. Baudouin
• VI.Bohemund

Kaynakça

1. ALBERT OF AACHEN, Historia Ierosolimitana, History of the Journey to Jerusalem, (ed. and Translated By Susan B. Edgington), Clarendon Press, Oxford 2009.
2. ALTAN, Ebru, Antakya Haçlı Prinkepsliği Tarihi Kuruluş Devri, TTK Yayınları, Ankara, 2018.
3. -------------, “Haçlılar ile Ermeniler Arasında Antakya’da Veraset Savaşı: 1201-1219”, Haçlı Seferleri Avrupa’dan Latin Doğu’ya Tarih Yazımı, Tasvirler ve İlişkiler, ed. Sevtap Gölgesiz Karaca, Paradigma Akademi Yayınları, Çanakkale 2023, s. 351-373.
4. ANNA KOMNENA, Alexiad, (çev. Bilge Umar), İnkılâp Kitabevi, İstanbul.
5. ANGOLD, Michael, The Byzantine Empire 1025-1204 A Political History, Longman, London and New York 1997.
6. ANONİM SÜRYANİ VEKAYİNÂMESİ, (çev. Vedii İlmen), I. ve II. Haçlı Seferleri Vekayinâmesi, Yaba Yayınları, İstanbul 2005.
7. ASBRIDGE, Thomas, Haçlı Seferleri, (çev. Ekin Duru), Say Yayınları, İstanbul 2014.
8. AZÎMÎ, Vekâyınâme, (nşr. ve çev. Ali Sevim), Azimî Tarihi, Selçuklularla İlgili Bölümler (H. 430-538: M. 1038/39-1143/44), TTK Yayınları, Ankara 2006.

9. BOASE, T. S. R., “ The History of The Kingdom”, The Cilician Kingdom of Armenia, ed. T. S. R. Boase, Scottish Academic Press, London, 1978.
10. BOUCHIER, Edmund Spencer, A Short History of Antioch 300 B.C.-A.D. 1268, London, 1921.
11. BOURNOUTIAN, George A., Ermeni Tarihi, Ermeni Halkının Tarihine Kısa Bir Bakış, (çev. Ender Abadoğlu, Ohannes Kılıçdağı), Aras Yayınları 2011.
12. CHARLES DU FRESNE DU CANGE, Les Familles d'Outremer, (ed. E. G. Rey), Imprimerie Imperiale, Paris 1869.
13. CAHEN, Claude, La Syrie du Nord à L'Époque des Croisades et la Principauté Franque D'Antioche, Paris 1940.
14. -------------, Osmanlılardan Önce Anadolu, (çev. Erol Üyepazarcı), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 2011.
15. ÇEKEN, Muhittin, “Tapınak Şövalyeleri ve Bağrâs Kalesi: Yayılma Stratejilerinin Askerî Örüntüleri”, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 20(1), s. 151-171.
16. DEMİRKENT, Işın, Urfa Haçlı Kontluğu Tarihi (1098-1118), c. I-II, TTK Yayınları, Ankara 1990.
17. -------------, Haçlı Seferleri, Dünya Yayıncılık, İstanbul 2004.
18. ERNOUL, Ernoul Kroniği: Haçlı Seferleri Tarihi Selahaddin Eyyubi ve Kudüs’ün Fethi, (çev. Ahmet Deniz Altunbaş), Kronik Kitap, İstanbul 2020.
19. ERSAN, Mehmet, Selçuklular Zamanında Anadolu’da Ermeniler, TTK Yayınları, Ankara 2019.
20. FULCHER OF CHARTRES, A History of the Expedition to Jerusalem, 1095-1127, (Translated by Frances: Rita Ryan), Norton &Company, New York, 1973, s. 65-67; “Kutsal Toprakları Kurtarmak” Kudüs Seferi, (çev. İlcan Bihter Barlas), IQ Kültür Sanat Yayınları, İstanbul 2009.
21. GÖLGESİZ KARACA, Sevtap, Kudüs Haçlı Krallığı (1099-1187), TTK Yayınları, Ankara, 2020.
22. GREGORY ABÛ’L-FARAC, Abû’l-Farac Tarihi, (çev. Ömer Rıza Doğrul), c. II, TTK Yayınları, Ankara 1999.
23. GROUSSET, René, Başlangıcından 1071’e Ermenilerin Tarihi, (çev. Sosi Dolanoğlu), Aras Yayınları, İstanbul 2019.
24. GUİBERTUS ABBAS NOVİGENTİ, “Gesta Dei per Francos”, RHC Occ. IV, Paris 1879.
25. HAMILTON, Bernard, Studies in Church History Subsidia, “Women in the Crusader States: The Queens of Jerusalem (1100-1190)”, Volume 1, (1978), pp. 143-174.
26. HETUM, Gorigos Senyörü Hetum Vekayinâmesi (1076-1307), (çev. Hrand D. Andreasyan), TTK Basılmamış Tercümeler, Ter/69.
27. İBNÜ’L-ESÎR, el-Kâmil fi’t-Tarih, (çev. A. Özaydın), c. VIII, Ocak yayıncılık, İstanbul 2016.
28. İBN KALÂNİSÎ, Şam Tarihine Zeyl I. ve II. Haçlı Seferleri Dönemi, (çev. Onur Özatağ), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2013.
29. İNAN, Zeynep, “I. ve II. Haçlı Seferleri Sürecinde Ermeni-Latin İlişkileri”, Tarihte Türkler ve Ermeniler, c. II, (ed. Mehmet Metin Hülagü, Musa Şaşmaz, ve diğerleri), TTK Yayınları, Ankara 2014, s. 211-230.
30. JEAN DE JOINVILLE, Bir Haçlının Hatıraları, (çev. Cüneyt Kanat), Yeditepe Yayınları, İstanbul, 2014.
31. KAŞGARLI, Mehlika Aktok, Kilikya Tâbi Ermeni Baronluğu Tarihi, Kök Yayınları, Ankara 1990.
32. KESİK, Muharrem, 1071 Malazgirt Zafere Giden Yol, Timaş Yayınları, İstanbul 2013.
33. ------------, Dânişmendliler (1085-1178 Orta Anadolu’nun Fâtihleri, Bilge Kültür Sanat Yayınları, İstanbul, 2017.
34. -----------, “Türk-Ermeni İlişkileri Tarihinin İlk Safhaları”, Çeşitli Yönlerden Türk-Ermeni İlişkileri, (ed. Şafak Ural, Kâzım Yetiş, Feridun Emecen), İstanbul Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2006.
35. KÜÇÜKSİPAHİOĞLU, Birsel, Trablus Haçlı Kontluğu Tarihi, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul 2007.
36. KÜRKÇÜOĞLU, Erol, “X.-XI. Yüzyıllarda Doğu Roma ve Selçukluların Ermenistan (Bagratuni-Ardzruni) Politikaları”, Tarihte Türkler ve Ermeniler Ortaçağ, c. II, (ed. Mehmet Metin Hülagü, Musa Şaşmaz, ve diğerleri), TTK Yayınları, Ankara 2014, s. 89-106.
37. LAWRENCE, A. W., “The Castle of Baghras”, The Cilician Kingdom of Armenia, ed. T. S. R. Boase, Scottish Academic Press, London, 1978, s. 34-83.
38. MACEVITT, Christopher Hatch, Creatıng Christian Identities: Crusaders And Local Communities In The Levant 1097-1187, ProQuest Information and Learning Company, United States, 2002.
39. MERÇİL, Erdoğan, “Selçukluların Anadolu’ya Gelişlerinden Haçlı Seferlerinin Başlangıcına Kadar Anadolu’nun Durumu”, Belleten, c. 52, Ağustos 1988, S. 203, s. 461-474.
40. MIYNAT, Ali, “Malazgirt Savaşı Sonrası Selçuklular ve Bizans Arasında Üç Ermeni Figür: Philaratos Brachamios, Gabriel (Khoril) ve Theodore Hetum (Toros)”, USAD, Bahar 2020, s. 317-336.
41. MURRAY, Allan V., Baldwin of Bourcq Count of Edessa and King of Jerusalem (1100-1131), Routledge, New York, 2022.
42. MÜNECCİMBAŞI, Câmiu’d-Düvel Selçuklular Tarihi II, Anadolu Selçukluları ve Beylikler, (haz. Ali Öngül), Akademi Kitabevi, İzmir 2001.
43. MÜVERRİH VARDAN, “Türk Fütuhatı Tarihi (889-1269)”, (çev. Hrand D. Andreasyan), Tarih Semineri Dergisi, 1/2, İstanbul 1937, s. 154-245.
44. NERSESSIAN, Sirarpire der, “The Kingdom of Cilician Armenian”, A History of The Crusades, (ed. Keneth M. Setton), London, 1969.
45. OLDENBOURG, Z., The Crusades (Trans. A. Carter), Phoenix Press, London, 2001.
46. OSTROGORSKY, Georg, Bizans Devleti Tarihi, (çev. Fikret Işıltan), TTK Yayınları, Ankara 1999.
47. ÖZAYDIN, Abdülkerim, “Büyük Selçıklu Emîri Kürboğa, Tarih Dergisi, S. 36, İstanbul 2000, s. 405-422.
48. RUNCIMAN, Steven, Haçlı Seferleri Tarihi, c. I-II-III, (çev. Fikret Işıltan), TTK Yayınları, Ankara 2008.
49. SAĞIR, Güner, “Bizans İmparatorluğu Döneminde Anadolu’da Ermeni Yerleşimleri”, Tarihte Türkler ve Ermeniler İlkçağ & Ortaçağ, c. I, (ed. Mehmet Metin Hülagü, Musa Şaşmaz, ve diğerleri), TTK Yayınları, Ankara 2014, s. 183-206.
50. SEVİM, Ali, Genel Çizgileriyle Selçuklu-Ermeni İlişkileri, TTK Yayınları, Ankara 2002.
51. -------------, Anadolu Fatihi Kutalmışoğlu Süleymanşah, TTK Yayınları, Ankara 1990.
52. -------------, Suriye ve Filistin Selçukluları, TTK Yayınları, Ankara 1989.
53. -------------, "Malazgirt Muharebesi", TDV İslâm Ansiklopedisi, Ankara 2003, 481-483.
54. SİMBAT, Başkumandan Simbat Vekayinâmesi (951-1334), (çev. Hrand D. Andreasyan), TTK Basılmamış Tercümeler, Ter/68.
55. SÜRYANÎ MİKHAİL, Süryanî Keşiş Mikhail’in Vekâyinâmesi (1042-1193, 1195-1229), (çev. H. D. Andreasyan), TTK Basılmamış Tercümeler Kısmı, Ankara 1944.
56. TURAN, Osman, Selçuklular Zamanında Türkiye, Ötüken Neşriyat, Ankara, 2013.
57. UMAR, Bilge, Türkiye’deki Tarihsel Adlar, İnkılâp Yayınları, İstanbul, 1993
58. URFALI MATEOS, Urfalı Mateos Vekayi-nâmesi (952-1136) ve Papaz Grigor’un Zeyli (1136-1162), (çev. Hrand D. Andreasyan), TTK Yayınları, Ankara 2000.
59. WALTER CHANCELLOR, The Antiochene Wars, (A Translate and Commentary by Thomas S. Asbridge and Susan B. Edington), Ashtage Publishing Company, U.S.A., 1999.
60. WILLIAM OF TYRE, A History of Deeds Done Beyond The Sea, (Translated by E. A. Babcock-A. C. Krey), c. I-II, Columbia University Press, New York, 1943.