Türk Yapı Denetim Sisteminde Denetçinin Rolü ve Almanya’daki Uygulama ile Karşılaştırılması

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 1, 14 - 24, 31.05.2025

İbrahim Elveren , Mürsel Erdal

Öz

Deprem, ülkemizde ağır bedeller ödeyerek tecrübe ettiğimiz en acı gerçeklerden biridir. Nüfusumuzun % 95’i deprem bölgelerinde yaşamakta, % 73’ü üçü ise aktif faylar üzerinde yerleşim göstermektedir. Böyle bir tabloda, ülkede yaşayan herkesin şiddetli bir depremle karşılaşma olasılığı oldukça yüksektir. Nitekim Erzincan, Gölcük, Düzce, Van, İzmir ve yakın zamanda gerçekleşen Kahramanmaraş depremleri bunun en büyük ispatıdır. Şahit olduğumuz bu depremlere rağmen her defasında ağır kayıplar vermemiz, yapıların öngörülen kurallara ve standartlara uygun inşa edilmediğini göstermektedir. Bu yüzden meydana gelen her deprem sonrasında yapıların kalitesi sorgulanmış ve depremlerin vereceği hasarların en aza indirilmesi için çabalar sarf edilmeye başlamıştır. Bu amaçla, 2001 yılında yürürlüğe giren 4708 sayılı Yapı Denetimi Kanunu çıkarılmıştır. Bu kanunun amacı; can ve mal güvenliğini sağlamak, imar plânına, fen, sanat ve sağlık kurallarına, standartlara uygun kaliteli yapı yapılması için proje ve yapı denetimini sağlamaktır. Her ne kadar yapılan düzenlemeler değerli olsa da, yapı denetiminin başarıya ulaşması için en önemli parametre yapı denetim kuruluşlarında görev alan denetçilerdir. Bu çalışmada, ülkemizde uygulanan yapı denetim sistemi incelenmiştir. Türkiye’de ve Almanya’da yürürlükte olan yapı denetimi mevzuatı bağlamında denetçinin rolü, görev ve sorumlulukları belirlenmiş ve karşılaştırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Yapı , yapı denetimi , yapı denetim kuruluşları , denetçi , 4708 sayılı kanun

Teşekkür

Yazarlar Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğü ile Yapı Denetim Kuruluşları Birliği Derneği’ne yapılan fikir paylaşımları için teşekkür ederler.

The Role of the Inspector in the Turkish Building Inspection System and Comparison with the Practice in Germany

Öz

Earthquakes are one of the most painful realities that we have experienced in our country by paying a heavy price. 95% of our population lives in earthquake zones, and 73% of them are located on active fault lines. In such a picture, the probability of everyone living in the country encountering a severe earthquake is quite high. In fact, the earthquakes in Erzincan, Gölcük, Düzce, Van, İzmir and the recent Kahramanmaraş are the greatest proof of this. Despite these earthquakes, the fact that we have suffered heavy losses every time shows that the structures were not built in accordance with the foreseen rules and standards. Therefore, the quality of the structures has been questioned after each earthquake and efforts have been made to minimize the damage that earthquakes will cause. For this purpose, the Building Inspection Law No. 4708, which came into force in 2001, was enacted. The purpose of this law is to ensure the safety of life and property, and to provide project and building inspection for the construction of quality structures in accordance with zoning plans, science, art and health rules and standards. Although the regulations made are valuable, the most important parameter for the success of the building inspection is the inspectors working in the building inspection organizations. In this study, the building inspection system applied in our country was examined. The role, duties and responsibilities of the inspector in the context of the building inspection legislation in force in Türkiye and Germany were determined and compared.

Anahtar Kelimeler

Building , building inspection , building inspection organizations , inspector , Law No. 4708

Teşekkür

The authors would like to thank the General Directorate of Construction Works of the Ministry of Environment, Urbanization and Climate Change and the Association of Building Inspection Organizations for sharing their ideas.

Kaynakça

• G. Usta, "Dünya’da Meydana Gelen Afetlerin İstatistiksel Olarak Analizi (1900-2022)," Gümüşhane Üniv. Sos. Bilim. Derg., c. 14, sy. 1, ss. 172-186, 2023.
• EM-DAT The International Disaster Database, “Inventorying Hazards and Disasters Worldwide Since 1998,” Dec. 2024. [Online]. Available: https://www.emdat.be/
• N. Türkoğlu, "Türkiye'nin yüzölçümü ve nüfusunun deprem bölgelerine dağılışı," Ankara Üniv., Türkiye Coğr. Arş. ve Uyg. Merk. Derg., c. 8, ss. 133-148, 2015.
• D. A. Açıkel, “Yapı denetiminin kalite üzerine etkisi ve Konya örneği,” Yüksek Lisans Tezi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Selçuk Üniversitesi, Konya, Türkiye, 1998.
• 3194 Sayılı İmar Kanunu, sy. 18749, 09.05.1985.
• E. Karaoğlu, “4708 Sayılı Yapı Denetim Kanunu’nun Denetimdeki Verimliliği,” Yüksek Lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye, 2011.
• F. Sakallı, “Yapı Denetim Sisteminde Yaşanan Sorunlar, 4708 Sayılı Yapı Denetim Hakkında Kanun’daki Eksiklikler ve Çözüm Önerileri,” Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, 2008.
• R. Kural, “İnşaat Sektöründe Yapı Denetimi ve Afyonkarahisar İlindeki Uygulamaların Araştırılması,” Yüksek Lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Afyon, 2015.
• İ. H. Duman, “100 Soruda Yapı Denetimi,” 3. Baskı, Seçkin Yayınevi, ss. 32, Ankara, 2022.
• V. B. Boysal, “4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun Kapsamındaki Yapı Denetim Sistemi ve Sorunları Üzerine Bir Saha Çalışması Osmaniye İli Örneği,” Yüksek Lisans Tezi, Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Osmaniye, 2022.
• V. Engin, B. Özbil, “Türkiye’de Uygulanan Yapı Denetim Sisteminin Sorunları ile İlgili Yaklaşımlar,” Kent Akad., c. 15, sy. 4, ss. 1575-1590, 2022.
• Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğü, “4708 Sayılı Yapı Denetimi Kanunu & Uygulamaları,” Seminer Sunumları, 2013.
• Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Yapı İşleri Genel Müdürlüğü, Yapı Denetim Daire Başkanlığı Mevzuatı, 2024, yapiisleri.csb.gov.tr/yapi-denetimi-daire-baskanligi-mevzuati-i-90235, (Erişim: 06.12.2024).
• M. Yılmaz, E. Köymen, “Türkiye’de Yapı Denetim Sistemi ve Sorunları Üzerine Teorik Bir İnceleme,” J. Soc. Humanit. Sci. Res., c. 7, sy. 50, ss. 330-339, 2020.
• M. Aslan, “Yapı Denetimi Kanununun Uygulama Problemlerinin Araştırılması ve Çözüm Önerileri Geliştirilmesi,” Yüksek Lisans Tezi, Düzce Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Düzce, 2023.
• R. Akbıyıklı, G. Opçin, M, Akdemir Akdemir, E. Gündüz, “Türkiye’de Yapı Denetim Kavramı, Amacı, Yasal Dayanağı ve Uygulamaları Üzerine Bir İnceleme,” Uluslararası Katılımlı 7. İnşaat Yönetimi Kongresi, ss.217-229, Samsun, 2017.
• 4708 Sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun, sy. 24461, 13.07.2001.
• 26778 Sayılı Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği, sy. 26778, 05.02.2008.
• D. Schubert, “The Great Fire of Hamburg, 1842: From Catastrophe to Reform,” Hafen City University, Hamburg, Almanya, 2012.
• M. Güleş, “4708 Sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun Uygulanmasında Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri,” Yüksek Lisans Tezi, KTO Karatay Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya, 2019.
• İ. Öztürk, “Yapı Denetimde Uygulama ve Mühendislerin Denetimdeki Sorunları,” EMO İst. Şube 41 Dönem Yapı Denetim Komisyonu Raporu, TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası, İstanbul, 2019.
• F. Meijer, H. Visscher, "Quality Control of Constructions: European Trends and Developments,” Int. J. Law Built Environ., vol.9, no.2, pp. 143-161, 2017.
• İ. Zeyrek, “İdare Hukuku Açısından Yapı Denetimi,” Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir, 2019.
• T. De Decker, "Building Control Systems and Technical Control Activities in Belgium, Germany and The United Kingdom,” Master's thesis, Civil Engineering, Instituto Superior Técnico Lisboa, Portekiz, 2013.
• Bauprüfverordnung. [Çevrimiçi]. Erişim: https://dejure.org/gesetze/BauPruefVO/10.html, Erişim tarihi: 04.12.2024.
• M. Ürgüplü, "Almanya’da Yapı Denetimi," F. Mönnig makalesinden çeviri, Türkiye Müh. Haber. Derg., sy. 373, ss. 49–57, 1994.